{"id":1298,"date":"2011-10-15T00:00:00","date_gmt":"2011-10-15T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1298"},"modified":"2020-09-22T12:34:12","modified_gmt":"2020-09-22T12:34:12","slug":"islenska-leidin-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1298","title":{"rendered":"\u00cdSLENSKA LEI\u00d0IN"},"content":{"rendered":"<p>\u00deegar betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0, reynast allar \u00feessar fullyr\u00f0ingar vera innist\u00e6\u00f0ulitlar \u2013 satt a\u00f0 segja l\u00edti\u00f0 anna\u00f0 en skrum og sj\u00e1lfblekking.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Fyrsta fullyr\u00f0ingin er endur\u00f3mur af l\u00fd\u00f0skrumi forseta \u00cdslands um, a\u00f0 me\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0i um Icesave hafi hann for\u00f0a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0inni fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 borga skuldir eigenda Landsbankans. N\u00fa er uppl\u00fdst, a\u00f0 \u00ferotab\u00fa LB eigi a\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum fyrir forgangskr\u00f6fum. \u00dej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slan snerist \u00fev\u00ed um \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 endurreisa laska\u00f0an or\u00f0st\u00edr forsetans, sem undirb\u00fdr sig n\u00fa undir 5ta kj\u00f6rt\u00edmabili\u00f0 \u00e1 Bessast\u00f6\u00f0um. D\u00fdr herkostna\u00f0ur \u00fea\u00f0. Icesave-deilan er enn \u00f3leyst, \u00fer\u00e1tt fyrir \u00feessa s\u00fdndarmennsku.<\/p>\n<h2>Skuldahalinn<\/h2>\n<p>\u00cdslendingar eru \u00e1 fullu \u00ed \u2013 og ver\u00f0a um \u00f3komin \u00e1r \u2013 a\u00f0 grei\u00f0a skuldir \u00f3rei\u00f0umanna, eigenda og stj\u00f3rnenda bankanna. H\u00e6sti reikningurinn er reyndar fyrir gjald\u00ferot Se\u00f0labankans. S\u00e1 n\u00e6sti er kostna\u00f0ur skattgrei\u00f0enda af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u201ekaupa\u201c innlendar eignir \u00ferotab\u00faa bankanna (innist\u00e6\u00f0ur og \u00fatl\u00e1nas\u00f6fn). Enn einn reikningurinn er fyrir gjald\u00ferot sparisj\u00f3\u00f0anna, annar fyrir Sj\u00f3v\u00e1r-stuldinn, s\u00e1 \u00feri\u00f0ji fyrir sveitarf\u00e9l\u00f6g \u00e1 vonarv\u00f6l \u2013 og \u00feannig m\u00e6tti lengi telja \u00fat \u00ed \u00fea\u00f0 endalausa.<\/p>\n<p>R\u00edki\u00f0, sveitarf\u00e9l\u00f6gin, heimilin og fyrirt\u00e6kin eru \u00f6ll a\u00f0 sligast undan skuldabyr\u00f0i, sem \u00ed m\u00f6rgum tilvikum er \u00feyngri en vi\u00f0 ver\u00f0ur r\u00e1\u00f0i\u00f0. Og \u00fea\u00f0 var einmitt GENGISHRUNI\u00d0 \u2013 svo fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera lausn vandans \u2013 sem gerir skuldabyr\u00f0ina \u00f3vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlega. Gengisfelling er p\u00f3lit\u00edsk ofbeldisa\u00f0ger\u00f0, sem \u00fej\u00f3nar \u00feeim tilgangi a\u00f0 skera ni\u00f0ur l\u00edfskj\u00f6r almennings me\u00f0 ver\u00f0h\u00e6kkunum \u00e1 l\u00edfsnau\u00f0synjum. \u00cd tilviki \u00feeirra sem skulda, framkallar gengisfelling st\u00f6kkbreytingu \u00e1 h\u00f6fu\u00f0st\u00f3l skuldar og grei\u00f0slubyr\u00f0i. \u00deess vegna er fj\u00f3r\u00f0ungur heimila undir hamrinum. \u00deess vegna er meirihluti fyrirt\u00e6kja \u201et\u00e6knilega gjald\u00ferota\u201c enn \u00ed dag. \u00deess vegna t\u00f3rir hagv\u00f6xturinn \u00e1 veiku skari. \u00deetta er sj\u00e1lfur efnahagsvandi \u00cdslendinga \u00ed hnotskurn. A\u00f0 kalla \u00feetta hina \u201es\u00e9r\u00edslensku lausn\u201c, flokkast anna\u00f0 hvort undir efnahagslegt \u00f3l\u00e6si \u2013 e\u00f0a bara illgirni af verstu sort.<\/p>\n<h2>Getuleysi\u00f0<\/h2>\n<p>\u00dea\u00f0 eina sem m\u00e1 heita s\u00e9r\u00edslenskt vi\u00f0 hrun \u00cdslands \u00e1ri\u00f0 2008 er, a\u00f0 bankakerfi\u00f0 hrundi \u00ed r\u00fast og gjaldmi\u00f0illinn f\u00f3r s\u00f6mu lei\u00f0. Bankahruni\u00f0 \u00fe\u00fdddi, a\u00f0 hinir erlendu l\u00e1nardrottnar \u2013 \u00fe\u00fdsku bankarnir og allir hinir \u2013 sem h\u00f6f\u00f0u gr\u00e6tt \u00e1 t\u00e1 og fingri \u00ed g\u00f3\u00f0\u00e6rinu af \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1na fj\u00e1rgl\u00e6fram\u00f6nnum \u2013  s\u00e1tu uppi me\u00f0 st\u00f3rt\u00f6p. Skuldir bankanna n\u00e1mu um n\u00edfaldri landsframlei\u00f0slu \u00cdslands, \u00feegar upp var sta\u00f0i\u00f0. Hin hli\u00f0in \u00e1 \u00feessari s\u00f6mu mynt er, a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rn \u00cdslands og Se\u00f0labanki g\u00e1tu einfaldlega ekki \u2013 \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u00feeirra yfirl\u00fdsta stefna \u2013 komi\u00f0 b\u00f6nkunum til bjargar. \u00dea\u00f0 er meginmunurinn \u00e1 \u00edrsku og \u00edslensku lei\u00f0inni. \u00cdrska r\u00edkisstj\u00f3rnin \u00e1lpa\u00f0ist til a\u00f0 \u00e1byrgjast skuldir bankanna. \u00cdslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld reyndu fram \u00e1 seinustu stund a\u00f0 gera sl\u00edkt hi\u00f0 sama en g\u00e1tu \u00fea\u00f0 ekki, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00cdsland var \u00feegar komi\u00f0 \u00ed grei\u00f0slu\u00ferot. \u00deess vegna ur\u00f0u hinir hinir erlendu l\u00e1nardrottnar a\u00f0 taka sinn (ver\u00f0skulda\u00f0a) skell af \u00cdslandi.<\/p>\n<p>\u00cdsland var einfaldlega grei\u00f0slu\u00ferota: Erlendur gjaldeyrir var uppurinn; l\u00e1nstrausti\u00f0 var \u00feroti\u00f0; l\u00e1namarka\u00f0ir voru loka\u00f0ir; skuldatryggingar\u00e1lag \u00cdslands var stigi\u00f0 til himna. \u00cdsland var komi\u00f0 \u00ed ruslflokk (e. junk). R\u00edkisstj\u00f3rn og Se\u00f0labanki h\u00f6f\u00f0u fyrirgert \u00f6llu  trausti. Okkur var kurteislega bent \u00e1 a\u00f0 segja okkur til sveitar \u2013 fara \u00ed gj\u00f6rg\u00e6slu hj\u00e1 IMF. Fyrr yr\u00f0i ekki vi\u00f0 okkur tala\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dej\u00f3\u00f0 sem svona var fyrir komi\u00f0 hefur ekki efni \u00e1 a\u00f0 st\u00e6ra sig af \u201e\u00edslensku lei\u00f0inni\u201c. Gengishruni\u00f0 loka\u00f0i svo dyrum skuldafangelsisins utan um einsemdina. St\u00f6kkbreyttar skuldir heimila og fyrirt\u00e6kja, \u00f3\u00f0aver\u00f0b\u00f3lga, ofurvextir og ver\u00f0trygging \u00ed \u00fe\u00e1gu fj\u00e1rmagnseigenda, hafa hinga\u00f0 til s\u00e9\u00f0 um restina.<\/p>\n<h2>Lausnir?<\/h2>\n<p>Fyrir sk\u00f6mmu spur\u00f0i \u00fe\u00fdskur bla\u00f0ama\u00f0ur Toomas Ilves, forseta Eistlands, hvers vegna Eistar s\u00e6ttu sig m\u00f6glunarlaust vi\u00f0 efnahagslegan megrunark\u00far (launal\u00e6kkun og ni\u00f0urskur\u00f0 f\u00e9lagslegra \u00fatgjalda),  sem sendi Grikki tr\u00edtil\u00f3\u00f0a \u00fat \u00ed g\u00f6tuvirkin. \u201e\u00cd samanbur\u00f0i vi\u00f0 nau\u00f0ungarflutninga Stal\u00edns, kippum vi\u00f0 okkur ekki upp vi\u00f0 hversdaglega erfi\u00f0leika. \u00dea\u00f0 er kannski erfi\u00f0ara, ef \u00fe\u00fa hefur vanist hinu lj\u00fafa l\u00edfi of lengi. &#8230;&#8230;\u201c, sag\u00f0i hann og b\u00e6tti vi\u00f0: \u201eVi\u00f0 \u00ferauku\u00f0um til \u00feess a\u00f0 uppfylla skilyr\u00f0i fyrir uppt\u00f6ku evrunnar. Me\u00f0 gengisfellingu hef\u00f0um vi\u00f0 leitt allsherjar grei\u00f0slu\u00ferot yfir millist\u00e9ttina, sem er me\u00f0 h\u00fasn\u00e6\u00f0isl\u00e1nin s\u00edn \u00ed evrum. Vi\u00f0 hef\u00f0um lagt vaxtarbrodd \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins \u00ed r\u00fast\u201c.<\/p>\n<p>Er \u00feetta kannski \u00fea\u00f0, sem menn meina me\u00f0 \u00feessu tali um \u201e\u00edslensku lei\u00f0ina\u201c:  A\u00f0 lei\u00f0a allsherjar gjald\u00ferot yfir millist\u00e9ttina og a\u00f0 leggja vaxtarbrodd \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginsins \u00ed r\u00fast? Kreppan \u00ed Eistlandi var h\u00f6r\u00f0 (meiri samdr\u00e1ttur VLF og h\u00e6rra atvinnuleysi en \u00e1 \u00cdslandi), svo lengi sem h\u00fan var\u00f0i. En h\u00fan var skammvinn. Innvi\u00f0ir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins st\u00f3\u00f0ust \u00e1lagi\u00f0, \u00fe.m.t. gjaldmi\u00f0illinn. Hagv\u00f6xtur var 8.4% \u00e1 fyrri helmingi \u00feessa \u00e1rs. \u201eErlend fj\u00e1rfesting l\u00e6tur ekki \u00e1 s\u00e9r standa, \u00fev\u00ed a\u00f0 fj\u00e1rfestar vita, a\u00f0 eignir \u00feeirra ver\u00f0a ekki gengisfelldar\u201c,  segir Ilves.<\/p>\n<p>En \u00edslenska lei\u00f0in? Skuldavandinn er \u00f3leystur. Gjaldmi\u00f0ilsvandinn er \u00f3leystur. Gjaldeyrish\u00f6ftin eru framlengd og erlendar fj\u00e1rfestingar \u00fear me\u00f0 \u00ed bi\u00f0st\u00f6\u00f0u. Hagv\u00f6xturinn t\u00f3rir \u00e1 veiku skari.<\/p>\n<p>Eistar leystu sinn vanda. Vi\u00f0 frestum okkar. Er \u00fea\u00f0 \u00edslenska lei\u00f0in?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sumir hafa reynt a\u00f0 st\u00e6ra sig af \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00cdslendingar hafi fundi\u00f0 s\u00e9r\u00edslenska lei\u00f0 \u00fat \u00far hruninu. \u00deeir hafi einfaldlega neita\u00f0 \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu a\u00f0 grei\u00f0a skuldir einkabanka \u2013 \u00f3rei\u00f0umanna. Svo h\u00f6fum vi\u00f0 \u2013 \u00f3l\u00edkt evru\u00fej\u00f3\u00f0unum \u2013 geta\u00f0 gengisfellt okkur \u00fat \u00far vandanum og \u00fear me\u00f0 komi\u00f0 \u00fatflutningsgreinum \u00e1 skri\u00f0. \u00deetta tvennt er sagt sk\u00fdra \u00fea\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum n\u00e1\u00f0 betri \u00e1rangri en a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00ed a\u00f0 vinna bug \u00e1 aflei\u00f0ingum kreppunar. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1298","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1298"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2749,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1298\/revisions\/2749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}