{"id":1299,"date":"2011-10-20T00:00:00","date_gmt":"2011-10-20T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1299"},"modified":"2020-09-22T12:33:49","modified_gmt":"2020-09-22T12:33:49","slug":"tilraunin-um-island-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1299","title":{"rendered":"TILRAUNIN UM \u00cdSLAND"},"content":{"rendered":"<p>R\u00f6k Stef\u00e1ns J\u00f3ns eru \u00feau, a\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnart\u00ed\u00f0 Dav\u00ed\u00f0s Oddssonar og Geirs H. Haarde hafi r\u00edkisb\u00e1kni\u00f0 \u00feanist \u00fat,  r\u00edkisstofnunum og r\u00edkisstarfsm\u00f6nnum hafi fj\u00f6lga\u00f0, skattar sem hlutfall af VLF hafi h\u00e6kka\u00f0 (a\u00f0 v\u00edsu bara \u00e1 hina efnaminni), og \u00ed sta\u00f0 aukinnar samkeppni hafi einokun e\u00f0a f\u00e1keppni fest sig \u00ed sessi.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Allt s\u00e9 \u00feetta \u00ed bl\u00f3ra vi\u00f0 kenningar n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar um a\u00f0 draga eigi \u00far r\u00edkisumsvifum og a\u00f0 leita eigi marka\u00f0slausna \u00e1  sem flestum svi\u00f0um. Skv. kenningunni eigi \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e6kka skatta, einkav\u00e6\u00f0a, afl\u00e9tta regluger\u00f0af\u00e1ri og draga \u00far eftirliti r\u00edkisins me\u00f0 efnahagsstarfseminni. \u00dear a\u00f0 auki hafi Dav\u00ed\u00f0, Geir &amp; co. l\u00e1\u00f0st a\u00f0 einkav\u00e6\u00f0a sk\u00f3lana og heilbrig\u00f0iskerfi\u00f0. \u00dear me\u00f0 r\u00edsi \u00feeir varla undir nafni sem l\u00e6risveinar Hayeks, Freedmans e\u00f0a annarra tr\u00fabo\u00f0a n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar.<\/p>\n<p>Me\u00f0 \u00feessum s\u00f6mu r\u00f6kum ver\u00f0ur Stef\u00e1n J\u00f3n a\u00f0 svifta \u00e6\u00f0stu presta n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar kj\u00f3li og kalli, \u00fe.\u00e1.m. b\u00e6\u00f0i Reagan og Bush jr., svo ekki s\u00e9 minnst \u00e1 minni sp\u00e1menn, eins og fj\u00f6ldamor\u00f0ingjana \u00ed Chile, Argent\u00ednu og v\u00ed\u00f0ar, \u00fear sem \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagstilraunir af \u00feessu tagi hafa veri\u00f0 reyndar.<\/p>\n<p>En n\u00fdfrj\u00e1lshyggja er ekki um r\u00e1\u00f0deild \u00ed r\u00edkisrekstri. H\u00fan er um a\u00f0 einkav\u00e6\u00f0a au\u00f0lindir \u00fej\u00f3\u00f0a og almannag\u00e6\u00f0i, l\u00e6kka skatta \u00e1 fyrirt\u00e6ki ogau\u00f0k\u00fdfinga og a\u00f0 gir\u00f0a fyrir afskipti r\u00edkisins af efnahagsl\u00edfi og fj\u00e1rm\u00e1lam\u00f6rku\u00f0um. Reagan bo\u00f0a\u00f0i endalok \u201ebig government\u201c og l\u00e6kkun skatta. Hann l\u00e6kka\u00f0i skatta \u00e1 hina r\u00edku en st\u00f3rj\u00f3k r\u00edkis\u00fatgj\u00f6ld og \u00ferefalda\u00f0i skuldir r\u00edkisins. Bush jr. b\u00e6tti um betur: Hann l\u00e6kka\u00f0i enn skatta \u00e1 hina ofurr\u00edku (1% \u00fej\u00f3\u00f0arinnar), afnam erf\u00f0afj\u00e1rskatt, \u00feandi \u00fat r\u00edkisb\u00e1kni\u00f0 (Homeland Security), meira en nokkur forseti fyrr e\u00f0a s\u00ed\u00f0ar \u00ed s\u00f6gu Bandar\u00edkjanna, h\u00e1\u00f0i tv\u00e6r styrjaldir \u00fat \u00e1 kr\u00edt og sj\u00f6falda\u00f0i skuldir r\u00edkisins mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 vi\u00f0skilna\u00f0 Reagans.  Sameiginlega skildu \u00feessir n\u00fdfrj\u00e1lshyggjupostular eftir sig fj\u00f3rt\u00e1n trillj\u00f3n dollara skuld handa Obama a\u00f0 klj\u00e1st vi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deannig enda\u00f0i amr\u00edska frj\u00e1lshyggjutilraunin, r\u00e9tt eins og s\u00fa \u00edslenska, me\u00f0 landsmetum \u00ed \u00fat\u00feenslu r\u00edkisb\u00e1knsins og skuldas\u00f6fnun &#8211; og heimshagkerfi sem er a\u00f0 hruni komi\u00f0.  Heita m\u00e1, a\u00f0 allur fj\u00e1rm\u00e1lageiri \u201er\u00edku\u201c \u00fej\u00f3\u00f0anna s\u00e9 kominn upp \u00e1 n\u00e1\u00f0 og miskunn r\u00edkisins. \u00deetta er a\u00f0 v\u00edsu \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdting inn um bakdyrnar. \u00dea\u00f0 er veri\u00f0 a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdta skuldirnar, efir a\u00f0 b\u00fai\u00f0 er a\u00f0 stinga ofsagr\u00f3\u00f0a g\u00f3\u00f0\u00e6risins a\u00f0 st\u00f3rum hluta undan skatti. Allt hlj\u00f3mar \u00feetta b\u00fdsna kunnuglega fyrir \u00cdslendinga.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00feeim 30 \u00e1rum sem n\u00fdfrj\u00e1lshyggjan hefur tr\u00f6llri\u00f0i\u00f0 heiminum, hefur fj\u00e1rm\u00e1lageirinn vaxi\u00f0 \u00ed a\u00f0 vera a.m.k. 10 sinnum st\u00e6rri en samanl\u00f6g\u00f0 raunframlei\u00f0sla heimsins. \u00deetta er svipa\u00f0ur v\u00f6xtur og \u00e1 \u00edslenska bankakerfinu \u00e1 sex \u00e1rum fram a\u00f0 hruni. \u00deessi ofv\u00f6xtur hefur ekki s\u00edst n\u00e6rst \u00e1 einkav\u00e6\u00f0ingu au\u00f0linda og almannag\u00e6\u00f0a um allan heim. Skattfr\u00ed\u00f0indi hinna ofurr\u00edku og skattsvik \u00ed st\u00f3rum st\u00edl sk\u00fdra a\u00f0 hluta a\u00f0  h\u00e6kkandi skattar \u00e1 almenning fara \u00ed vaxandi m\u00e6li \u00ed a\u00f0 grei\u00f0a afborganir og vexti af skuldum r\u00edkja vi\u00f0 fj\u00e1rmagnseigendur \u2013 hina ofurr\u00edku. A\u00f0 lokum gera fj\u00e1rmagnseigendur a\u00f0allega \u00fat \u00e1 r\u00edkissj\u00f3\u00f0i.<\/p>\n<p>\u201eStarve the beast\u201c \u2013 sveltum skr\u00edmsli\u00f0 \u2013 var v\u00edgor\u00f0 hins illskeytta \u00f6fgah\u00e6grimanns, Cheneys varaforseta, sem var eins konar Rasputin \u00ed hinu hv\u00edta h\u00fasi Bush \u00e1ranna. Skr\u00edmsli\u00f0 \u00ed hans huga var r\u00edki\u00f0. Herstj\u00f3rnarlistin er \u00ed \u00fev\u00ed f\u00f3lgin, a\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feenja \u00fat r\u00edkis\u00fatgj\u00f6ld en neita a\u00f0 h\u00e6kka skatta \u00ed stj\u00f3rnart\u00ed\u00f0 sinni, muni rep\u00fablikanar ney\u00f0a dem\u00f3krata til a\u00f0 taka \u00e1 sig \u00f3vins\u00e6ldirnar af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e6kka skatta og skera ni\u00f0ur \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 unga, aldna og sj\u00faka. \u00dear me\u00f0 ver\u00f0i \u00feeir skamml\u00edfir \u00e1 valdast\u00f3li.  \u00c6tli  Steingr\u00edmur J. Sigf\u00fasson kannist ekki vi\u00f0 \u00feetta, a\u00f0 fenginni reynslu?<\/p>\n<p>Hvernig kemur \u00fe\u00e1 n\u00fdfrj\u00e1lshyggjutilraunin me\u00f0 \u00cdsland \u00fat \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legum samanbur\u00f0i? \u00deeir einkav\u00e6ddu sj\u00e1varau\u00f0lindina \u00ed tr\u00e1ssi vi\u00f0 l\u00f6gin (\u00fea\u00f0 er \u00e1m\u00f3ta afrek og, ef Nor\u00f0menn hef\u00f0u afhent f\u00e1einum au\u00f0k\u00fdfingum ol\u00edu- og gasgr\u00f3\u00f0ann). \u00deeir h\u00f6f\u00f0u \u00e1 stefnuskr\u00e1nni a\u00f0 gera \u00cdsland a\u00f0 \u201eal\u00fej\u00f3\u00f0legri fj\u00e1rm\u00e1lami\u00f0st\u00f6\u00f0\u201c (les: skattsvika\u00fatn\u00e1ra), settu heimsmet \u00ed ofvexti bankakerfisins (10-f\u00f6ldun \u00e1 sex \u00e1rum, sem t\u00f3k 30 \u00e1r \u00e1 heimsv\u00edsu) og skildu eftir sig \u00fev\u00edl\u00edkar skuldaklifjar \u00e1 almenning, a\u00f0 Bush jr. l\u00edtur \u00fat n\u00e6stum \u00fev\u00ed eins og r\u00e1\u00f0deildarsamur forstandsma\u00f0ur \u00ed samanbur\u00f0i. \u00deetta er ekki l\u00edtill \u00e1rangur \u00e1 sk\u00f6mmum t\u00edma. \u00deeir reyndu a\u00f0 einkav\u00e6\u00f0a orkuna og hugsa gott til gl\u00f3\u00f0arinnar me\u00f0 vatni\u00f0. En \u00feeir f\u00e9llu \u00e1 t\u00edma. \u00deeir voru a\u00f0 v\u00edsu b\u00fanir a\u00f0 r\u00e6na Orkuveitu Reykjav\u00edkur innan fr\u00e1, eins og bankana, en voru of seinir me\u00f0 Landsvirkjun.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 me\u00f0 \u00fea\u00f0, \u00fe\u00f3tt \u00feeir hafi fj\u00f6lga\u00f0 \u201eg\u00e6\u00f0ingum \u00e1 r\u00edkisj\u00f6tunni\u201c? Eimrei\u00f0ardrengirnir \u2013 sem yfirt\u00f3ku Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkinn \u00ed nafni n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar \u2013 eru j\u00fa allir me\u00f0 t\u00f6lu r\u00edkisstarfsmenn. Satt er \u00fea\u00f0, a\u00f0 \u00feeir n\u00e1\u00f0u ekki a\u00f0 einkav\u00e6\u00f0a sk\u00f3la og sj\u00fakrah\u00fas. \u00dea\u00f0 var bara ekki efst \u00e1 forgangslistanum, enda t\u00e6plega n\u00f3gu miki\u00f0 upp \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa, \u00ed samanbur\u00f0i vi\u00f0 forgangsg\u00f3ssi\u00f0. \u00dea\u00f0 b\u00ed\u00f0ur \u00fev\u00ed bara betri t\u00edma. Er \u00feetta vinstrali\u00f0 ekki br\u00e1\u00f0um b\u00fai\u00f0 a\u00f0 vinna s\u00e9r til \u00f3helgi me\u00f0 \u00f6llum \u00feessum ni\u00f0urskur\u00f0i og skattah\u00e6kkunum? B\u00ed\u00f0i\u00f0 \u00fei\u00f0 bara.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd grein sinni \u201eR\u00e1nyrkjub\u00fa\u201c (TMM, 3, 2011), \u00fear sem hann leitar sk\u00fdringa \u00e1 HRUNINU, setur Stef\u00e1n J\u00f3n Hafstein spurningarmerki aftan vi\u00f0 kenninguna um, a\u00f0 \u00edslenska hruni\u00f0 hafi stafa\u00f0 af tilraun \u00ed anda n\u00fdfrj\u00e1lshyggju \u00ed a\u00f0draganda hrunsins.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1299","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1299"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2748,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1299\/revisions\/2748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}