{"id":1327,"date":"2013-05-10T00:00:00","date_gmt":"2013-05-10T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1327"},"modified":"2020-09-22T12:05:01","modified_gmt":"2020-09-22T12:05:01","slug":"svipmynd-raudi-thradurinn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1327","title":{"rendered":"Svipmynd: RAU\u00d0I \u00deR\u00c1\u00d0URINN&#8230;&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 t\u00f3k Arn\u00f3r ekki langan t\u00edma a\u00f0 komast a\u00f0 raun um, a\u00f0 Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0i\u00f0 \u00edslenska f\u00f3r villur vega \u00ed s\u00ednum bo\u00f0skap; draumurinn haf\u00f0i fyrir l\u00f6ngu sn\u00faist upp \u00ed martr\u00f6\u00f0. Sov\u00e9tr\u00edkin voru f\u00f3lskulegt l\u00f6greglur\u00edki &#8211; fangelsi \u00fej\u00f3\u00f0anna &#8211; haldi\u00f0 saman me\u00f0 ofbeldi. Arn\u00f3r l\u00e1 ekki \u00e1 sko\u00f0unum s\u00ednum. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 komst hann upp \u00e1 kant vi\u00f0 hina heil\u00f6gu \u00ferenningu (Einar, Brynj\u00f3lf og Kristinn E.), item ritstj\u00f3ra \u00dej\u00f3\u00f0viljans og T\u00edmarit m\u00e1ls og menningar, sem ritsko\u00f0u\u00f0u greinar hans e\u00f0a synju\u00f0u birtingar. Heimkominn birti Arn\u00f3r greinasafn um \u00feessa l\u00edfreynslu s\u00edna undir heitinu Valdi\u00f0 og \u00fej\u00f3\u00f0in. Hann fylgdi \u00fev\u00ed s\u00ed\u00f0an eftir me\u00f0 b\u00f3kinn Komm\u00fanismi og vinstri hreyfing. Ragnar \u00ed Sm\u00e1ra gaf \u00fat \u00feetta bannf\u00e6r\u00f0a efni. Eftir \u00feetta var\u00f0 Arn\u00f3r persona non grata me\u00f0al menningarel\u00edtunnar, sem alist haf\u00f0i upp \u00ed l\u00edfslygi Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0sins. Hann var kerfisbundi\u00f0 r\u00e6g\u00f0ur. \u00dea\u00f0 var sagt, a\u00f0 hann hef\u00f0i ekki \u00feola\u00f0 \u00e1lagi\u00f0 \u00ed Moskvu og &#8220;bilast&#8221;.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>\u00c1ri\u00f0 1964 rak hi\u00f0 gamla m\u00e1lgagn \u00dej\u00f3\u00f0varnarflokksins, vikubla\u00f0i\u00f0 Frj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0, \u00e1 fj\u00f6rur okkar br\u00e6\u00f0ra, sem \u00fe\u00e1 vorum allir komnir heim fr\u00e1 n\u00e1mi erlendis. \u00dear birtum vi\u00f0 \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum hverja \u00e1drepuna \u00e1 f\u00e6tur annarri, \u00fear sem vi\u00f0 kr\u00f6f\u00f0umst miskunnarlauss uppgj\u00f6rs vi\u00f0 andlegt \u00ferotab\u00fa S\u00f3s\u00edalistaflokksins\/Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalags; og settum fram kr\u00f6funa um endurreisn \u00edslenskrar vinstrihreyfingar \u00e1 hugmyndalegum grundvelli l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegrar jafna\u00f0arstefnu. Frj\u00e1ls \u00fej\u00f3\u00f0 gekk eftir \u00fea\u00f0 undir nafninu &#8220;Fj\u00f6lskyldum\u00e1lgagni\u00f0&#8221; \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0viljanum.<\/p>\n<p>Eftir andl\u00e1t Arn\u00f3rs \u00ed jan\u00faar s.l. fala\u00f0ist ritstj\u00f3ri t\u00edmaritsins Her\u00f0ubrei\u00f0ar, Karl Th. Birgisson, eftir \u00fev\u00ed vi\u00f0 mig, a\u00f0 \u00e9g rifja\u00f0i upp, hvers vegna l\u00e6rd\u00f3msmanninum fr\u00e1 Moskvu hef\u00f0i veri\u00f0 svona illa teki\u00f0 eftir heimkomuna. \u00c9g var\u00f0 vi\u00f0 bei\u00f0ni hans og skrifa\u00f0i eftirfarandi grein \u00ed febr\u00faar s.l.. S\u00ed\u00f0an hefur ekkert til Her\u00f0ubrei\u00f0ar spurst. \u00deess vegna birtist greinin h\u00e9r og n\u00fa seint og um s\u00ed\u00f0ar.<\/p>\n<p><b>\u00cdSAFJ\u00d6R\u00d0UR var fyrsta sveitarf\u00e9lagi\u00f0, \u00fear sem jafna\u00f0armenn n\u00e1\u00f0u hreinum meirihluta (1919) og h\u00e9ldu honum \u00ed r\u00faman aldarfj\u00f3r\u00f0ung. Fyrsti forseti Al\u00fe\u00fd\u00f0usambands\/Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokks, sem fyrsta aldarfj\u00f3r\u00f0unginn (1919-40) var ein og sama hreyfingin, var a\u00f0 vestan &#8211; J\u00f3n Baldvinsson, \u00e6tta\u00f0ur fr\u00e1 Strandseljum \u00ed \u00d6gurhreppi vi\u00f0 Dj\u00fap. Ekki f\u00e6rri en sex formenn Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, \u00e1 \u00f6ldinni sem lei\u00f0, voru Vestfir\u00f0ingar.<\/b><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 var \u00feess vegna ekki \u00fat \u00ed h\u00f6tt, \u00feegar <b>Indri\u00f0i G. \u00deorsteinsson<\/b>, rith\u00f6fundur, l\u00fdsti Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokknum \u00ed r\u00e6\u00f0u sem samblandi af &#8220;vestfirskri verkl\u00fd\u00f0shreyfingu og skand\u00ednav\u00edskum seminarisma&#8221;. \u00dea\u00f0 s\u00ed\u00f0astnefnda vegna \u00feess, a\u00f0 verkaf\u00f3lk leita\u00f0i \u00ed upphafi oft til kennara um a\u00f0 taka a\u00f0 s\u00e9r forystu verkl\u00fd\u00f0sf\u00e9laga, af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir l\u00e1g laun, nutu \u00feeir atvinnu\u00f6ryggis. Atvinnurekendur g\u00e1tu ekki reki\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00far vinnu og \u00fear me\u00f0 k\u00faga\u00f0 \u00fe\u00e1 til hl\u00fd\u00f0ni.<\/p>\n<p><b>HANNIBAL<\/b> (1903-91) var dansksk\u00f3la\u00f0ur kennari &#8211; (og s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krat). Hann byrja\u00f0i feril sinn sem verkl\u00fd\u00f0slei\u00f0togi \u00ed S\u00fa\u00f0av\u00edk, \u00fear sem hann starfa\u00f0i sem sk\u00f3lastj\u00f3ri og forma\u00f0ur verkl\u00fd\u00f0sf\u00e9lagsins. Hannibal var\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0fr\u00e6gur \u00e1 unga aldri, \u00feegar atvinnurekendur \u00ed Bolungarv\u00edk l\u00f6g\u00f0u hann \u00ed b\u00f6nd og fluttu me\u00f0 valdi \u00e1 b\u00e1ti burt \u00far pl\u00e1ssinu til a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir endurreisn verkl\u00fd\u00f0sf\u00e9lagsins, sem \u00fe\u00e1 haf\u00f0i fari\u00f0 halloka \u00ed h\u00f6r\u00f0um deilum vi\u00f0 atvinnurekendur. \u00cdsafjar\u00f0arkratar brug\u00f0ust vi\u00f0 hart. \u00deeir m\u00f6nnu\u00f0u b\u00e1t og hands\u00f6mu\u00f0u mannr\u00e1nsmenn frammi \u00e1 Dj\u00fapi og f\u00e6r\u00f0u \u00ed tukth\u00fas. S\u00ed\u00f0an h\u00e9ldu \u00feeir fylktu li\u00f0i til Bolungarv\u00edkur, brutu \u00e1 bak aftur m\u00f3tspyrnu atvinnurekenda, og hleyptu n\u00fdju l\u00edfi \u00ed verkl\u00fd\u00f0sf\u00e9lagi\u00f0 \u00e1 r\u00f3sturs\u00f6mum fundi, \u00fear sem allt var tro\u00f0fullt \u00fat \u00far dyrum. Sagan flaug \u00e1 v\u00e6ngjum vindsins um \u00f6ll sj\u00e1varpl\u00e1ss \u00e1 \u00cdslandi. Eftir \u00fea\u00f0 var Hannibal \u00fej\u00f3\u00f0sagnapers\u00f3na \u00ed lifanda l\u00edfi.<\/p>\n<h2>Br\u00e6\u00f0rav\u00edg<\/h2>\n<p>HVERS VEGNA var\u00f0 hreyfing jafna\u00f0armanna (Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkur, Al\u00fe\u00fd\u00f0usamband) ekki r\u00e1\u00f0andi stj\u00f3rnm\u00e1laafl \u00e1 \u00cdslandi eins og \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0, Noregi og Danm\u00f6rku? Af hverju var\u00f0 p\u00f3p\u00fal\u00edskur\/\u00fej\u00f3\u00f0ernissinna\u00f0ur h\u00e6gri flokkur, kenndur vi\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i og undir forystu atvinnurekenda, r\u00e1\u00f0andi stj\u00f3rnm\u00e1laafl \u00e1 \u00cdslandi, en ekki sm\u00e1flokkur &#8211; lengst af d\u00e6mdur til stj\u00f3rnarandst\u00f6\u00f0u &#8211; eins og \u00ed Skandinav\u00edu? Af hverju naut Moskvuhollur komm\u00fanistaflokkur &#8211; a\u00f0 v\u00edsu me\u00f0 breytilegum kennit\u00f6lum &#8211; meira fylgis en flokkur \u00edslenskra jafna\u00f0armanna, lengst af \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum? Af hverju? Hverju breytti \u00feetta? Var\u00f0 velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 \u00edslenska vanbur\u00f0ugra fyrir viki\u00f0? S\u00fdna ekki verkin merkin?<\/p>\n<p>\u00c1 \u00feessu er engin einhl\u00edt sk\u00fdring. Kj\u00f6rd\u00e6maskipun (einmennings- og tv\u00edmenningskj\u00f6rd\u00e6mi, \u00fear sem sigurvegarinn hir\u00f0ir \u00feings\u00e6ti\u00f0, en hinir f\u00e1 ekkert) og kosningal\u00f6g (allt a\u00f0 fimmfalt v\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a \u00ed sveitum \u00e1 vi\u00f0 kaupsta\u00f0ina) er ein sk\u00fdring. \u00cd b\u00f3k sinni, <i>Vi\u00f0reisnar\u00e1rin<\/i> (AB 1993) , telur Dr. Gylfi \u00de. G\u00edslason, f.v. forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, \u00fea\u00f0 vera ein herfilegustu mist\u00f6k forystu Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, a\u00f0 hafa selt frumbur\u00f0arr\u00e9tt f\u00e1t\u00e6ks f\u00f3lks vi\u00f0 sj\u00e1vars\u00ed\u00f0una &#8211; sj\u00e1lfan kosningar\u00e9ttinn &#8211; me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 veita hriflungum Frams\u00f3knar hlutleysi vi\u00f0 minnihlutastj\u00f3rn \u00feeirra (1927-32), \u00ed sta\u00f0inn fyrir t\u00e6p stundar\u00e1hrif \u00e1 framgang umb\u00f3tam\u00e1la. \u00dea\u00f0 var m.\u00f6.o. haft rangt vi\u00f0. F\u00e1t\u00e6kt f\u00f3lk, sem flykktist \u00far sveitunum til h\u00f6fu\u00f0borgarinnar og \u00ed sj\u00e1varpl\u00e1ssin, naut ekki \u00feeirra mannr\u00e9ttinda, sem felast \u00ed j\u00f6fnum atkv\u00e6\u00f0isr\u00e9tti. \u00dea\u00f0 bitna\u00f0i \u00e1 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokknum.<\/p>\n<p>EN \u00deA\u00d0 \u00deARF a\u00f0 skyggnast d\u00fdpra til a\u00f0 leita haldb\u00e6rra sk\u00fdringa. Ein sk\u00fdringin sem blasir vi\u00f0, er klofningur hreyfingarinnar \u00ed tv\u00e6r fjandsamlegar fylkingar, strax \u00ed frumbernsku. Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn\/Al\u00fe\u00fd\u00f0usambandi\u00f0 er stofna\u00f0 1916, (aldarafm\u00e6li \u00ed mars eftir \u00ferj\u00fa \u00e1r). Valdar\u00e1n komm\u00fanista \u00ed R\u00fasslandi (ranglega kalla\u00f0 r\u00fassneska byltingin) ger\u00f0ist \u00e1ri seinna. N\u00e6stu \u00e1ratugina var\u00f0 verkl\u00fd\u00f0shreyfingin vettvangur linnulausra \u00e1taka (&#8220;borgarastr\u00ed\u00f0&#8221;) milli hef\u00f0bundinna s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krata annars vegar og Moskvuhollra komm\u00fanista hins vegar. \u00cdhaldi\u00f0 (atvinnurekendavaldi\u00f0) naut \u00feeirrar s\u00e9rst\u00f6\u00f0u a\u00f0 geta deilt og drottna\u00f0 innan verkl\u00fd\u00f0shreyfingarinnar. \u00cdhaldi\u00f0 ger\u00f0i bandalag vi\u00f0 komm\u00fanista um a\u00f0 rj\u00fafa skipulagseiningu Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokks og Al\u00fe\u00fd\u00f0usambands (1940), en s\u00fa skipan var sj\u00e1lfur tilverugrundv\u00f6llur norr\u00e6nna jafna\u00f0armannaflokka.<\/p>\n<p>\u00cd varnarskyni t\u00f3ku kratar upp samstarf vi\u00f0 \u00edhaldi\u00f0 (\u00fatsendara atvinnurekenda) til a\u00f0 halda komm\u00fanistum fr\u00e1 meirihluta \u00ed m\u00f6rgum verkl\u00fd\u00f0sf\u00e9l\u00f6gum. Orka forystumanna beggja fylkinga f\u00f3r \u00ed vaxandi m\u00e6li \u00ed innbyr\u00f0is hja\u00f0ningav\u00edg. \u00dea\u00f0 heitir a\u00f0 skemmta skrattanum. Ni\u00f0ursta\u00f0an er m.a. s\u00fa, a\u00f0 fj\u00f6lmennasta laun\u00feegaf\u00e9lag landsins (VR) hefur \u00e1ratugum saman veri\u00f0 bur\u00f0ar\u00e1s valdakerfis Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins til fyrirgrei\u00f0slu &#8211; og atkv\u00e6\u00f0akaupa. Annar bur\u00f0ar\u00e1sinn var valdakerfi \u00f6rt vaxandi h\u00f6fu\u00f0borgar \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0flutningat\u00edmum (sj\u00e1 \u00e6vis\u00f6gu <b>Gu\u00f0na Th.<\/b> um <b>Gunnar Thoroddsen<\/b>). Trojuhestar af \u00feessu tagi hef\u00f0u veri\u00f0 \u00f3hugsandi innan v\u00e9banda verkl\u00fd\u00f0shreyfingarinnar annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.<\/p>\n<p>EN FLEIRA HANGIR \u00e1 \u00feessari sp\u00fdtu. \u00cd <i>Tilhugal\u00edfi <\/i>(bls. 156-157) er \u00feessar sk\u00fdringar a\u00f0 finna \u00e1 \u00fev\u00ed, hvers vegna Moskvutr\u00fabo\u00f0inu var jafnvel \u00e1gengt og raun bar vitni \u00ed str\u00ed\u00f0inu um hug og hj\u00f6rtu \u00cdslendinga:<\/p>\n<h2>\u00dej\u00f3\u00f0erniss\u00f3s\u00edalismi?<\/h2>\n<p>&#8220;Hvernig st\u00f3\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0i\u00f0 var svo \u00f6flugt \u00e1 \u00cdslandi og hvernig st\u00f3\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fea\u00f0 var svona l\u00edfseigt? Hvernig st\u00f3\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 margir af helstu menntam\u00f6nnum \u00cdslendinga gengu \u00e1 m\u00e1la hj\u00e1 har\u00f0stj\u00f3rum og &#8230; l\u00e9tu nota sig \u00ed \u00e1r\u00f3\u00f0ursstr\u00ed\u00f0i \u00feeirra \u00e1 Vesturl\u00f6ndum? Hvernig st\u00f3\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fea\u00f0 var ekki bara ein kynsl\u00f3\u00f0 heldur l\u00edka \u00f6nnur seinni, sem t\u00f3k \u00feetta andlega \u00ferotab\u00fa \u00ed arf og haf\u00f0i ekki mannd\u00f3m til a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 upp? Hvernig m\u00e1 \u00fea\u00f0 vera, a\u00f0 unglingur eins og \u00e9g, sem er a\u00f0 taka \u00fat \u00feroska \u00e1 \u00e1runum eftir seinna str\u00ed\u00f0 og fram yfir dau\u00f0a Stal\u00edns, hafi veri\u00f0 a\u00f0 basla vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 losa sig vi\u00f0 \u00feessi hj\u00e1fr\u00e6\u00f0i fram yfir tv\u00edtugt og lagt \u00ed \u00fea\u00f0 mikla andlega orku og fyrirh\u00f6fn?<\/p>\n<p>Vi\u00f0 l\u00e1sum sk\u00e1ldin og rith\u00f6fundana, sem h\u00e9ldu fagna\u00f0arerindinu til streitu \u00e1 s\u00ed\u00f0um <i>\u00dej\u00f3\u00f0viljans<\/i>. H\u00e9r var m\u00f3tu\u00f0 heimsmynd \u00ed svarthv\u00edtu, sem bygg\u00f0ist \u00e1 and\u00fa\u00f0 \u00e1 vestr\u00e6num l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edkjum, en \u00feau voru skilgreind sem n\u00fdlenduveldi. Upp reis h\u00f3pur manna, sem hafna\u00f0i me\u00f0 \u00f6llu efnahagsskipun, sem var bygg\u00f0 \u00e1 frj\u00e1lsu marka\u00f0sstarfi og frj\u00e1lsu framtaki. \u00deessi h\u00f3pur, sem gekk \u00ed \u00fej\u00f3nustu Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0sins, \u00e1n \u00feess a\u00f0 hafa nokkra \u00feekkingu \u00e1 R\u00fasslandi e\u00f0a a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u00fear, forhertist a\u00f0 lokum, eftir a\u00f0 s\u00f6nnunarg\u00f6gnin hr\u00fagu\u00f0ust upp, neita\u00f0i sta\u00f0reyndum og festist \u00ed l\u00edfslyginni. \u00dea\u00f0 er um lei\u00f0 ums\u00f6gn um hin borgaralegu \u00f6fl \u00e1 \u00cdslandi, a\u00f0 \u00feau h\u00f6f\u00f0u ekki ro\u00f0 vi\u00f0 \u00feessum m\u00f6nnum. \u00deau h\u00f6f\u00f0u f\u00e1tt eitt a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a ungu f\u00f3lki \u00e1 m\u00f3tunarskei\u00f0i, sem var a\u00f0 leita a\u00f0 lykli til skilnings \u00e1 umhverfi s\u00ednu, anna\u00f0 en kreppur\u00e1\u00f0stafanir og rifrildi um rekstargrundv\u00f6ll atvinnuveganna&#8221;.<\/p>\n<p>En fleira kemur til. \u00dej\u00f3\u00f0ernishyggja (\u00fear sem einatt er stutt \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0rembuna) hefur l\u00f6ngum veri\u00f0 &#8220;sk\u00e1lkaskj\u00f3l sk\u00farksins&#8221; \u00ed p\u00f3lit\u00edk. \u00cd <i>Tilhugal\u00edfi <\/i>(bls. 162) er \u00feessu l\u00fdst svo:<\/p>\n<p>&#8220;Vi\u00f0 erum \u00e1 bandar\u00edsku \u00e1hrifasv\u00e6\u00f0i og Bandar\u00edkin leita eftir herst\u00f6\u00f0vum \u00e1 \u00cdslandi til 99 \u00e1ra. Vi\u00f0 g\u00f6ngum inn \u00ed Atlantshafsbandalagi\u00f0, sem \u00ed hugum \u00feessa f\u00f3lks var bandalag me\u00f0 g\u00f6mlu n\u00fdlenduveldunum. Vi\u00f0 gerum varnarsamning vi\u00f0 Bandar\u00edkin 1951. Komm\u00fanistar \u00e1 \u00cdslandi ur\u00f0u a\u00f0 miklu sterkara p\u00f3lit\u00edsku afli en ella, vegna \u00feess a\u00f0 \u00feeir <i>yfirt\u00f3ku \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0ernishreyfingu<\/i>. \u00deeir sneru \u00feessu upp \u00ed \u00fea\u00f0, a\u00f0 \u00feeir v\u00e6ru \u00ed sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttu gegn risaveldi, sem seildist til forr\u00e6\u00f0is \u00ed krafti n\u00fdlendustefnu. Og \u00e1 m\u00f3ti kom, a\u00f0 framan af var j\u00e1kv\u00e6\u00f0 m\u00f3tv\u00e6g hugmyndafr\u00e6\u00f0i, bygg\u00f0 \u00e1 hugmyndum um l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og r\u00e9ttarr\u00edki og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsumb\u00e6tur eftir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegum lei\u00f0um, afskaplega veik. \u00deetta var s\u00e1 hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegi veruleiki, sem f\u00f3lk bj\u00f3 vi\u00f0 \u00e1 \u00feessum t\u00edma. \u00cd st\u00f3rum dr\u00e1ttum m\u00e1 segja, a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 \u00fea\u00f0 hugmyndag\u00f3ss, sem \u00e9g og m\u00edn kynsl\u00f3\u00f0 t\u00f3kum \u00ed arf og \u00feurftum a\u00f0 gera upp hug okkar til. Sumir ger\u00f0u \u00fea\u00f0 aldrei&#8221;.<\/p>\n<p>S\u00f3s\u00edal-dem\u00f3krat\u00edi\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi skorti hugmyndalega kj\u00f6lfestu og tapa\u00f0i \u00fev\u00ed str\u00ed\u00f0inu um &#8220;hug og hj\u00f6rtu&#8221; eftirstr\u00ed\u00f0skynsl\u00f3\u00f0arinnar. Og Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkinn haf\u00f0i kali\u00f0 \u00ed verkl\u00fd\u00f0sr\u00f3tina eftir endurtekinn klofning, sem kenndur er vi\u00f0 <b>H\u00e9\u00f0in<\/b> og Hannibal.<\/p>\n<p><b>ARN\u00d3R<\/b>, elsti br\u00f3\u00f0ir minn og frumbur\u00f0ur foreldra sinna (f. 1934) var hinn d\u00e6miger\u00f0i menntama\u00f0ur sinnar kynsl\u00f3\u00f0ar, sem var a\u00f0 taka \u00fat \u00feroska \u00e1 \u00e1runum eftir str\u00ed\u00f0 og \u00e1 fyrstu \u00e1rum kalda str\u00ed\u00f0sins. \u00c6tli hann hafi ekki drukki\u00f0 \u00ed sig \u00cdsafjar\u00f0arkratismann me\u00f0 m\u00f3\u00f0urmj\u00f3lkinni eins og vi\u00f0 hin? En kannski honum hafi \u00fe\u00f3tt \u00feetta &#8220;<i>sau\u00f0meinlausa s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krat\u00ed<\/i>&#8221; &#8211; eins og <b>Kiljan<\/b> kalla\u00f0i \u00fea\u00f0 &#8211; fullbrag\u00f0dauft og borin von, a\u00f0 \u00fea\u00f0 g\u00e6ti breytt heiminum? Hann \u00fe\u00f3tti snemma br\u00e1\u00f0ger, mikill n\u00e1msma\u00f0ur og \u00feurfti l\u00edtt \u00e1 lei\u00f0beinendum a\u00f0 halda. Fyrir fermingu kenndi hann sj\u00e1lfum s\u00e9r esperanto, af \u00fev\u00ed a\u00f0 hann var\u00f0 hugfanginn af hugmyndinni um sameiginlegt tungum\u00e1l jar\u00f0arb\u00faa sem beittu vopni \u00ed bar\u00e1ttunni vi\u00f0 f\u00e1fr\u00e6\u00f0i og ford\u00f3ma. Og var snemma farinn a\u00f0 skrifast \u00e1 vi\u00f0 l\u00e6r\u00f0a menn \u00e1 \u00feessu tungum\u00e1li um str\u00ed\u00f0 og fri\u00f0.<\/p>\n<p>Br\u00e1\u00f0\u00feroska hugsj\u00f3nama\u00f0ur af \u00feessu tagi \u00fearf au\u00f0vita\u00f0 &#8220;St\u00f3ra sannleik&#8221; a\u00f0 sty\u00f0jast vi\u00f0. Draumurinn um &#8220;framt\u00ed\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag s\u00f3s\u00edalismans&#8221;, \u00fear sem \u00f6rbirg\u00f0 v\u00e6ri \u00fatr\u00fdmt og &#8220;ar\u00f0r\u00e1n manns \u00e1 manni&#8221; afnumi\u00f0, h\u00f6f\u00f0a\u00f0i \u00fev\u00ed til hans eins og fleiri. Og ekki vanta\u00f0i sp\u00e1mennina, sem bo\u00f0u\u00f0u fagna\u00f0arerindi\u00f0 au\u00f0tr\u00faa s\u00e1lum af tr\u00faarhita hins frelsa\u00f0a. \u00c1 menntask\u00f3la\u00e1rum l\u00e9t Arn\u00f3r sig ekki muna um a\u00f0 kenna sj\u00e1lfum s\u00e9r r\u00fassnesku. \u00cd fimmta bekk (sem hann las utansk\u00f3la) var hann or\u00f0inn fastur \u00e1skrifandi a\u00f0 <i>Pr\u00f6vdu<\/i>. Pravda, \u00fea\u00f0 var v\u00edst sannleikurinn, ekki satt?<\/p>\n<h2>Bjarmalandsf\u00f6r<\/h2>\n<p>Eftir stofnun Komm\u00fanstaflokksins \u00e1 kreppu\u00e1runum var vel valinn h\u00f3pur ungra flokksmanna sendur til n\u00e1ms og \u00fej\u00e1lfunar \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkjunum. Komm\u00fanistaflokkur \u00cdslands var \u00fatib\u00fa fr\u00e1 Komintern (Al\u00fej\u00f3\u00f0asambandi komm\u00fanista), sem var undir beinni stj\u00f3rn Sov\u00e9tflokksins. Komm\u00fanistaflokkar utan Sov\u00e9tr\u00edkjanna voru reknir sem \u00fatib\u00fa m\u00f3\u00f0urflokksins me\u00f0 fj\u00e1rhagslegum stu\u00f0ningi og n\u00e1msstyrkjum til ver\u00f0andi foringja af \u00feessu tagi. S\u00fa saga er vel kunn. \u00cd seinni heimstyrj\u00f6ldinni og fyrstu \u00e1rin \u00e1 eftir munu \u00feessi tengsl hafa lagst af. Vi\u00f0 upphaf kalda str\u00ed\u00f0sins \u00fe\u00f3tti lei\u00f0togum S\u00f3s\u00edalistaflokksins, <b>Einar Olgeirssyni<\/b>, <b>Kristni E. Andr\u00e9ssyni<\/b> o.fl., t\u00edmi til kominn a\u00f0 taka upp (rau\u00f0a) \u00fer\u00e1\u00f0inn \u00e1 n\u00fd. Arn\u00f3r og <b>\u00c1rni Bergmann<\/b> voru \u00feeir fyrstu, sem sendir voru \u00e1 vegum Flokksins til h\u00e1sk\u00f3lan\u00e1ms \u00ed Moskvu. \u00c1 n\u00e6stu \u00e1rum var fj\u00f6ldi n\u00e1msmanna sendur gegnum flokkstengsl til Sov\u00e9tr\u00edkjanna, Austur-\u00de\u00fdskalands, T\u00e9kk\u00f3sl\u00f3vak\u00edu, P\u00f3llands og jafnvel K\u00edna, eins og segir fr\u00e1 t.d. \u00ed n\u00fdlegri \u00e6vis\u00f6gu <b>Svavars Gestssonar <\/b>(Hreint \u00fat sagt).<\/p>\n<p>ARN\u00d3R stunda\u00f0i n\u00e1m vi\u00f0 Moskvuh\u00e1sk\u00f3la \u00e1 \u00e1runum 1954-59. \u00deeir f\u00e9lagar komu \u00feanga\u00f0 \u00e1ri\u00f0 eftir a\u00f0 Stal\u00edn d\u00f3. \u00deeir voru or\u00f0nir s\u00e6milega hagvanir \u00ed framt\u00ed\u00f0arlandinu, \u00feegar <b>Nikita Khrustsjov<\/b> afhj\u00fapa\u00f0i (l\u00edti\u00f0 brot) af gl\u00e6pum Stal\u00edns \u00ed leynir\u00e6\u00f0u til flokksf\u00e9laganna. S\u00cdA (Samband \u00edslenskra austantjaldsst\u00fadenta) f\u00e9kk \u00fev\u00ed einstakt t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 kynnast \u00fev\u00ed af eigin reynd, hvernig l\u00edfi\u00f0 var \u00ed \u00feessum &#8220;framt\u00ed\u00f0arr\u00edkjum&#8221; s\u00f3s\u00edalismans. \u00dea\u00f0 hef\u00f0i \u00fe\u00f3tt t\u00ed\u00f0indum s\u00e6ta, ef \u00feessir s\u00e9rlegu \u00fatsendarar flokksins hef\u00f0u gerst fr\u00e9ttaritarar \u00dej\u00f3\u00f0viljans \u00ed Moskvu, Austur-Berl\u00edn, Prag, B\u00fadapest, Varsj\u00e1, etc. og deilt l\u00edfsreynslu sinni me\u00f0 f\u00e9l\u00f6gunum heima. Hef\u00f0i flokkurinn lifa\u00f0 \u00fea\u00f0 af?<\/p>\n<p>Vi\u00f0 Arn\u00f3r skrifu\u00f0umst miki\u00f0 \u00e1 \u00e1 \u00feessum \u00e1rum. \u00c9g s\u00e9 \u00fea\u00f0 af \u00feessum br\u00e9fum, a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur ekki teki\u00f0 hann miki\u00f0 meira en \u00e1ri\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1 \u00ed gegnum sv\u00ednar\u00edi\u00f0. Hann gat ekki loka\u00f0 augunum fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 draumurinn haf\u00f0i sn\u00faist upp \u00ed martr\u00f6\u00f0. Afn\u00e1m einkaeignarr\u00e9ttar og allsherjar \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdting haf\u00f0i ekki bundi\u00f0 endi \u00e1 &#8220;ar\u00f0r\u00e1n manns \u00e1 manni&#8221;; \u00fea\u00f0 haf\u00f0i enda\u00f0 \u00ed gerspilltu alr\u00e6\u00f0isr\u00edki, \u00fear sem &#8220;hin n\u00fdja st\u00e9tt&#8221; &#8211; <i>nomenclaturan <\/i>&#8211; lif\u00f0i \u00ed vellystingum vi\u00f0 forr\u00e9ttindi, en almenningur lapti dau\u00f0ann \u00far skel. Ginnungagapi\u00f0 milli fyrirheita og veruleika var \u00f3br\u00faanlegt. \u00d6ll gagnr\u00fdni var b\u00f6nnu\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0lag\u00f0ri fangavist e\u00f0a l\u00edfl\u00e1ti. \u00deetta var l\u00f6greglur\u00edki, \u00fear sem mannr\u00e9ttindi voru f\u00f3tum tro\u00f0in.<\/p>\n<p>Sov\u00e9tr\u00edkin voru \u00ed reynd \u00fej\u00f3\u00f0afangelsi &#8211; endurreist r\u00fassneskt n\u00fdlenduveldi &#8211; \u00fear sem kerfisbundi\u00f0 var unni\u00f0 a\u00f0 \u00fatr\u00fdmingu \u00fej\u00f3\u00f0a og \u00fej\u00f3\u00f0arbrota. \u00c1 \u00feessum \u00e1rum kynntist Arn\u00f3r pers\u00f3nulega nokkrum einstaklingum fr\u00e1 Eistlandi og Lith\u00e1en, sem s\u00ed\u00f0ar \u00e1ttu eftir a\u00f0 koma vi\u00f0 s\u00f6gu sumir hverjir, \u00feegar \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir risu upp gegn k\u00fagunarvaldinu og kr\u00f6f\u00f0ust \u00feess a\u00f0 endurheimta sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i sitt og a\u00f0 for\u00f0a tungu sinni og \u00fej\u00f3\u00f0menningu fr\u00e1 \u00fatr\u00fdmingu. \u00deessi tengsl \u00e1ttu eftir a\u00f0 koma s\u00e9r vel s\u00ed\u00f0ar, \u00feegar vi\u00f0 \u00cdslendingar h\u00f6f\u00f0um a\u00f0st\u00f6\u00f0u til a\u00f0 leggja sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttu \u00feessara \u00fej\u00f3\u00f0a li\u00f0 \u00e1 al\u00fej\u00f3\u00f0avettvangi.<\/p>\n<p>Auk \u00feess kom s\u00e9r vel a\u00f0 geta stu\u00f0st vi\u00f0 rauns\u00e6tt mat \u00e1 \u00e1standi og horfum innan Sov\u00e9tr\u00edkjanna og atbur\u00f0ar\u00e1sinni \u00fear, \u00feegar \u00e1kvar\u00f0anir voru teknar, sem Sov\u00e9tmenn t\u00f6ldu vera s\u00e9r fjandsamlegar. \u00d6fugt vi\u00f0 CIA (Leyni\u00fej\u00f3nustu Bandar\u00edkjanna) var \u00fea\u00f0 okkar mat, a\u00f0 umb\u00f3tatilraunir <b>Gorbachevs <\/b>v\u00e6ru d\u00e6mdar til a\u00f0 mistakast, og a\u00f0 Sov\u00e9tr\u00edkin mundu li\u00f0ast \u00ed sundur. \u00dea\u00f0 \u00feyrfti a\u00f0eins a\u00f0 veita \u00feeim n\u00e1\u00f0arh\u00f6ggi\u00f0. Framhaldsn\u00e1m Arn\u00f3rs a\u00f0 lokinni Moskvudv\u00f6l \u00ed Varsj\u00e1 og Krak\u00e1 \u00ed P\u00f3llandi (1959-61) var l\u00e6rd\u00f3msr\u00edk vi\u00f0b\u00f3t vi\u00f0 \u00feessa l\u00edfsreynslu. \u00der\u00e1tt fyrir ritsko\u00f0un og refsivald l\u00e1gu P\u00f3lverjar ekki \u00e1 sko\u00f0unum s\u00ednum \u00e1 \u00fev\u00ed stj\u00f3rnarfari, sem n\u00fdlendustj\u00f3rnin \u00ed Moskvu st\u00f3\u00f0 fyrir \u00ed hj\u00e1lendunum. Kerfi\u00f0 var hugmyndalega og efnahagslega gjald\u00ferota.<\/p>\n<h2>Uppgj\u00f6ri\u00f0 sem aldrei var\u00f0<\/h2>\n<p>VI\u00d0 BR\u00c6\u00d0UR, Arn\u00f3r, <b>\u00d3lafur<\/b> og \u00e9g, vorum a\u00f0 t\u00ednast heim eftir framhaldsn\u00e1m \u00ed \u00fatl\u00f6ndum (Moskvu, Varsj\u00e1, Krak\u00e1, New York, Prag, Edinborg og Stokkh\u00f3lmi) \u00e1 fyrri hluta sj\u00f6unda \u00e1ratugarins, snemma \u00e1 Vi\u00f0reisnar\u00e1runum. Arn\u00f3r haf\u00f0i \u00e1 Moskvu\u00e1runum gert \u00edtreka\u00f0ar tilraunir til a\u00f0 f\u00e1 birtar eftir sig greinar \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0viljanum og <i>T\u00edmariti M\u00e1ls og menningar<\/i>, \u00fear sem hann sag\u00f0i sannleikann umb\u00fa\u00f0alaust um st\u00f6\u00f0u m\u00e1la \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkjunum. Honum var a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u \u00fath\u00fdst. Ritsko\u00f0unin var pott\u00fe\u00e9tt. \u00dea\u00f0 var ekki fyrr en hann leita\u00f0i \u00e1 n\u00e1\u00f0ir <b>Ragnars \u00ed Sm\u00e1ra<\/b>, a\u00f0 hann f\u00e9kk gefi\u00f0 \u00fat greinasafn sitt um Sov\u00e9t. &#8220;<i>Valdi\u00f0 og \u00fej\u00f3\u00f0in<\/i>&#8221; 1963 og &#8220;<i>Komm\u00fanismi og vinstri hreyfing<\/i>&#8221; 1964.<\/p>\n<p>Fyrir einsk\u00e6ra tilviljun var \u00e9g, eftir heimkomu fr\u00e1 Stokkh\u00f3lmi 1964, be\u00f0inn fyrir vikubla\u00f0i\u00f0 &#8220;<i>Frj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0<\/i>&#8220;, sem \u00fe\u00e1 var muna\u00f0arlaust, en haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 flokksm\u00e1lgagn \u00dej\u00f3\u00f0varnarflokksins. Br\u00e1tt t\u00f3k \u00d3lafur br\u00f3\u00f0ir minn vi\u00f0 ritstj\u00f3rn bla\u00f0isins, en vi\u00f0 br\u00e6\u00f0ur skrifu\u00f0um allir \u00ed \u00fea\u00f0 n\u00e6stu \u00e1rin. Megintilgangurinn me\u00f0 \u00feessum skrifum og rau\u00f0i \u00fer\u00e1\u00f0urinn \u00ed \u00feessum greinum var krafan um skilyr\u00f0islaust uppgj\u00f6r vi\u00f0 fort\u00ed\u00f0 Komm\u00fanistaflokksins og S\u00f3s\u00edalistaflokksins. Vi\u00f0 kr\u00f6f\u00f0umst \u00feess, a\u00f0 \u00f6llum tengslum vi\u00f0 Komm\u00fanistaflokk R\u00e1\u00f0stj\u00f3rnarr\u00edkjanna og flokkana \u00ed leppr\u00edkjunum v\u00e6ri tafarlaust sliti\u00f0. Vi\u00f0 kr\u00f6f\u00f0umst \u00feess, a\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagi\u00f0 (stofna\u00f0 1956), sem \u00fe\u00e1 var kosningabandalag gamla S\u00f3s\u00edalistaflokksins og vinstrikrata \u00ed kringum Hannibal, sem hrakist h\u00f6f\u00f0u \u00far Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokknum (og voru andv\u00edgir samstarfi vi\u00f0 \u00edhaldi\u00f0 innan verkl\u00fd\u00f0shreyfingarinnar), yr\u00f0i stofna\u00f0 sem sameiginlegur stj\u00f3rnm\u00e1lavettvangur jafna\u00f0armanna, \u00e1 hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegum grundvelli s\u00edgildrar jafna\u00f0arstefnu.<\/p>\n<p>\u00deetta \u00fe\u00f3tti ekki g\u00f3\u00f0 lat\u00edna \u00ed \u00fe\u00e1 daga. Me\u00f0 v\u00edsan til \u00feess, a\u00f0 synir Hannibals h\u00f6f\u00f0u yfirteki\u00f0 Frj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0 og voru \u00fear \u00e1berandi greinah\u00f6fundar, gekk bla\u00f0i\u00f0 \u00e1 s\u00ed\u00f0um \u00dej\u00f3\u00f0viljans undir nafninu fj\u00f6lskyldum\u00e1lgagni\u00f0. Austri kallinn, alias <b>Magn\u00fas Kjartansson<\/b> \u00dej\u00f3\u00f0viljaritstj\u00f3ri, sag\u00f0i eftir T\u00f3nab\u00ed\u00f3sfund 1967, \u00fear sem g\u00f6mlu kommarnir unnu sinn Phyrrosar-sigur eftir allar \u00feessar deilur, a\u00f0 Hannibal v\u00e6ri h\u00e6ttur a\u00f0 leggja stund \u00e1 stj\u00f3rnm\u00e1l, \u00ed eiginlegum skilningi \u00feess or\u00f0s, enda upptekinn af &#8220;fj\u00f6lskyldu(vanda)m\u00e1lum&#8221;. \u00c9g l\u00fdsi andr\u00famslofti \u00feessara \u00e1ra \u00e1 \u00feessa lei\u00f0 \u00ed <i>Tilhugal\u00edfi<\/i>. (sj\u00e1 bls. 152):<\/p>\n<p>&#8220;\u00dea\u00f0 er talandi t\u00e1kn um \u00fea\u00f0 andr\u00famsloft \u00feagnarsams\u00e6ris og andlegrar b\u00e6klunar, sem r\u00edkti \u00ed hugarheimi forystumanna gamla S\u00f3s\u00edalistaflokksins og \u00feessarar n\u00fdju kynsl\u00f3\u00f0ar (\u00fe.e. S\u00cdA h\u00f3psins), a\u00f0 flokkurinn taldi l\u00edf sitt liggja vi\u00f0, a\u00f0 sannleikurinn um \u00e1standi\u00f0 \u00ed Austur-Evr\u00f3pu b\u00e6rist ekki almenningi til eyrna og a\u00f0 (S\u00cdA)- sk\u00fdrslurnar yr\u00f0u brenndar. <b>Sk\u00fali Magn\u00fasson<\/b> (K\u00ednafari) og Arn\u00f3r, br\u00f3\u00f0ir minn, sk\u00e1ru sig \u00far, vegna \u00feess a\u00f0 \u00feeir neitu\u00f0u a\u00f0 lj\u00faga, samkv\u00e6mt \u00fev\u00ed bo\u00f0or\u00f0i flokksins, a\u00f0 b\u00fai\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 lj\u00faga svo miklu og svo lengi, a\u00f0 almennir flokksmenn og almenningur \u00e1 \u00cdslandi m\u00e6tti ekki vi\u00f0 \u00fev\u00ed k\u00falt\u00farsjokki, a\u00f0 hin andlega svikamylla yr\u00f0i afhj\u00fapu\u00f0 \u00ed eitt skipti fyrir \u00f6ll&#8221;.<\/p>\n<h2>Kynsl\u00f3\u00f0in sem br\u00e1st<\/h2>\n<p>FYRIR J\u00d3LIN birti Svavar Gestsson, fyrrverandi forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsins, l\u00edbblega sj\u00e1lfs\u00e6vis\u00f6gu undir sama heiti og <b>Truman<\/b> Bandar\u00edkjaforseti valdi sinni: <i>Plain Speaking &#8211; Hreint \u00fat sagt<\/i>. Svavar byrjar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 bera af s\u00e9r s\u00f6gusagnir um a\u00f0 hann hafi veri\u00f0 STASI nj\u00f3snari, \u00feegar Einar Olgeirsson vista\u00f0i hann \u00e1 flokkssk\u00f3la austur-\u00fe\u00fdska Komm\u00fanistaflokksins \u00e1rin 1967-68. \u00deetta var nokkrum m\u00e1nu\u00f0um \u00e1\u00f0ur en Sov\u00e9tr\u00edkin r\u00e9\u00f0ust \u00e1samt leppr\u00edkjum s\u00ednum (\u00fear me\u00f0 t\u00f6ldu Austur-\u00de\u00fdskalandi) inn \u00ed T\u00e9kk\u00f3sl\u00f3vak\u00edu til a\u00f0 uppr\u00e6ta <i>vori\u00f0 \u00ed Prag<\/i> me\u00f0 vopnavaldi. Austur-\u00fe\u00fdska al\u00fe\u00fd\u00f0ul\u00fd\u00f0veldi\u00f0 bygg\u00f0i, sem kunnugt er \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fear nj\u00f3snu\u00f0u allir um alla. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri \u00fev\u00ed ekkert s\u00e9rstakt tilt\u00f6kum\u00e1l, \u00fe\u00f3tt satt v\u00e6ri, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 var bara <i>a way of life<\/i>\u00ed l\u00f6greglur\u00edkinu. En, eins og Svavar segir sj\u00e1lfur, \u00fe\u00e1 hefur sk\u00fdrslunum veri\u00f0 fundinn felusta\u00f0ur \u00ed Moskvu. Me\u00f0an svo er, ver\u00f0a s\u00f6gusagnir hvorki sanna\u00f0ar n\u00e9 bornar til baka.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00fe\u00f3 \u00ed reynd n\u00e1nast aukaatri\u00f0i. Svavar segir sj\u00e1lfur fr\u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi ekki teki\u00f0 hann langan t\u00edma a\u00f0 komast a\u00f0 hinu sanna um st\u00f6\u00f0u m\u00e1la \u00ed l\u00f6greglur\u00edkinu. Og a\u00f0 hann hafi rekist illa undir r\u00e1\u00f0stj\u00f3rn. Hann segist hafa sannf\u00e6rst um \u00fea\u00f0, a\u00f0 framt\u00ed\u00f0arr\u00edki s\u00f3s\u00edalismans var \u00fear ekki a\u00f0 finna. \u00c9g hef enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 rengja Svavar um \u00feetta. \u00dea\u00f0 eina sem vantar upp \u00e1 fars\u00e6l s\u00f6gulok er \u00fea\u00f0, a\u00f0 heimkominn settist Svavar inn \u00e1 ritstj\u00f3rn \u00dej\u00f3\u00f0viljans og l\u00e9t \u00fe\u00e1 alveg undir h\u00f6fu\u00f0 leggjast a\u00f0 tr\u00faa lesendum s\u00ednum fyrir \u00feessari bitru l\u00edfsreynslu. Hva\u00f0 \u00fe\u00e1 heldur a\u00f0 draga af \u00feessari reynslu bitast\u00e6\u00f0ar \u00e1lyktanir um breytta stefnu.<\/p>\n<p>Seinna, \u00fe\u00e1 n\u00fdkj\u00f6rinn forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsins, l\u00e9t hann kalla g\u00f6mlu mennina, Einar Olgerisson og <b>Brynj\u00f3lf Bjarnason<\/b>, upp \u00e1 svi\u00f0 \u00e1 landsfundi, til a\u00f0 hylla \u00fe\u00e1 me\u00f0 \u00feeim or\u00f0um, a\u00f0 rau\u00f0i &#8220;\u00fer\u00e1\u00f0urinn vi\u00f0 fort\u00ed\u00f0ina v\u00e6ri enn \u00f3slitinn&#8221;. Uppgj\u00f6ri\u00f0 vi\u00f0 fort\u00ed\u00f0ina f\u00f3r \u00fev\u00ed aldrei fram. \u00dea\u00f0 var\u00f0 \u00fev\u00ed ekki fyrr en eftir a\u00f0 Berl\u00ednarm\u00farinn var fallinn, \u00de\u00fdskaland var endursameina\u00f0, Austur-Evr\u00f3pa var\u00f0 frj\u00e1ls og Eystralts\u00fej\u00f3\u00f0irnar h\u00f6f\u00f0u endurheimt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i sitt &#8211; a\u00f0 vandam\u00e1li\u00f0 leystist af sj\u00e1lfu s\u00e9r. Sov\u00e9tr\u00edkin voru ekki lengur til &#8211; \u00feau leystust upp \u00ed frumparta s\u00edna. Lei\u00f0togar Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a tr\u00faa \u00fev\u00ed, a\u00f0 endurheimt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00feeirra hafi veri\u00f0 upphafi\u00f0 a\u00f0 endalokum Sov\u00e9tr\u00edkjanna. \u00dea\u00f0 er nokku\u00f0 til \u00ed \u00fev\u00ed. Segja m\u00e1, a\u00f0 frumkv\u00e6\u00f0i \u00cdslands a\u00f0 vi\u00f0urkenningu al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagsins \u00e1 endurreistu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00feessara sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a vi\u00f0 Eystrasalt hafi veri\u00f0 endapunkturinn \u00e1 \u00feessum har\u00f0v\u00edtugu deilum, sem h\u00e9r hafa veri\u00f0 ger\u00f0ar a\u00f0 s\u00f6guefni, um afst\u00f6\u00f0una til Sov\u00e9tr\u00edkjanna. \u00dea\u00f0 var ekkert lengur til a\u00f0 deila um. \u00deessi fort\u00ed\u00f0 tilheyrir n\u00fa &#8220;\u00f6skuhaugi s\u00f6gunnar&#8221;, sem <b>Trotsky<\/b> var svo t\u00ed\u00f0r\u00e6tt um h\u00e9r \u00e1 \u00e1rum \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessu sambandi er fr\u00f3\u00f0legt a\u00f0 lesa eftirfarandi j\u00e1tningu<b> Kjartans \u00d3lafssonar<\/b>, fyrrverandi framkv\u00e6mdastj\u00f3ra S\u00f3s\u00edalistaflokksins, \u00ed afm\u00e6lisgrein um <b>Inga R. Helgason<\/b>, forvera hans og fj\u00e1rv\u00f6rslumann flokksins:<\/p>\n<p>&#8220;<i>Fall \u00feeirrar kynsl\u00f3\u00f0ar, sem \u00fe\u00fa tilheyr\u00f0ir, var sl\u00edkt sem vi\u00f0 \u00feekkjum, vegna \u00feess a\u00f0 menn l\u00e9tu hollustu of lengi standa \u00ed vegi fyrir \u00fev\u00ed hugmyndalega uppgj\u00f6ri sem kall t\u00edmans kraf\u00f0ist. \u00deegar br\u00fdn \u00fe\u00f6rf kalla\u00f0i \u00e1 dj\u00fapt\u00e6ka, v\u00e6g\u00f0arlausa endursko\u00f0un og n\u00fdtt brautry\u00f0jendastarf, \u00fe\u00e1 dv\u00f6ldum vi\u00f0 of lengi sem sporg\u00f6ngumenn, og ur\u00f0um kynsl\u00f3\u00f0 \u00e1n sk\u00fdrrar p\u00f3lit\u00edskrar sj\u00e1lfsmyndar, s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0<\/i>&#8220;.<\/p>\n<p>\u00deetta er hverju or\u00f0i sannara. Gallinn er bara s\u00e1, a\u00f0 \u00feetta er skrifa\u00f0 nokkrum \u00e1ratugum of seint, til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti nokkru m\u00e1li, &#8220;s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0&#8221;. Hreint \u00fat sagt &#8211; JBH<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arn\u00f3r elsti br\u00f3\u00f0ir minn var, eftir \u00fev\u00ed sem \u00e9g best veit, fyrsti ma\u00f0urinn af Vesturl\u00f6ndum eftir str\u00ed\u00f0 til a\u00f0 \u00fatskrifast \u00far h\u00e1sk\u00f3lanum \u00ed Moskvu. Hann stunda\u00f0i \u00fear n\u00e1m \u00e1 \u00e1runum 1953 (\u00e1ri\u00f0 sem fj\u00f6ldamor\u00f0inginn Stal\u00edn hr\u00f6kk upp af) til 1959. N\u00e6stu tv\u00f6 \u00e1rin stunda\u00f0i hann framhaldsn\u00e1m \u00ed heimspeki (m.a. hj\u00e1 Kolakowski) \u00ed Krak\u00e1 og Varsj\u00e1. B\u00e1\u00f0ir voru \u00feeir \u00c1rni Bergmann og hann, en \u00feeir voru samt\u00edmis \u00ed Moskvu, vista\u00f0ir \u00fear fyrir millig\u00f6ngu Einars Olgeirssonar gegnum flokkstengsl.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1327","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1327"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2726,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1327\/revisions\/2726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}