{"id":1345,"date":"2014-04-28T00:00:00","date_gmt":"2014-04-28T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1345"},"modified":"2020-09-22T11:58:02","modified_gmt":"2020-09-22T11:58:02","slug":"vid-kryndum-trudinn-sem-kong-en-afkryndum-konginn-sem-trud","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1345","title":{"rendered":"VI\u00d0 KR\u00ddNDUM TR\u00da\u00d0INN SEM K\u00d3NG EN AFKR\u00ddNDUM K\u00d3NGINN SEM TR\u00da\u00d0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd vi\u00f0talinu er stikla\u00f0 \u00e1 st\u00f3ru um:<\/p>\n<ul>\n<li>st\u00f6\u00f0u sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a \u00ed heiminum<\/li>\n<li>uppgang K\u00ednverja og \u00e1huga \u00e1 Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0um<\/li>\n<li>blekkingar um \u201c\u00edslensku lei\u00f0ina\u201d \u00fat \u00far kreppunni<\/li>\n<li>sk\u00fdrslu Ranns\u00f3knarnefndar Al\u00feingis, sem fyrirmynd fyrir a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00ed<\/li>\n<li>banka- og fj\u00e1rm\u00e1lakreppu<\/li>\n<li>efnahagslegar hamfaravarnir<\/li>\n<li>stj\u00f3rnarskr\u00e1na sem \u00fej\u00f3\u00f0in ekki f\u00e9kk<\/li>\n<li>J\u00f3n Gnarr og p\u00f3lit\u00edska sj\u00fakra\u00fej\u00e1lfun<\/li>\n<li>hva\u00f0 getum vi\u00f0 l\u00e6rt af Eistum (og \u00f6fugt)<\/li>\n<li>\u00e1stand heims eftir \u00e1ratug<\/li>\n<li>\u00e1hrifavalda \u00ed l\u00edfinu<\/li>\n<li>eftirl\u00e6tis \u00cdslendingas\u00f6guna og<\/li>\n<li>\u00e1hrif \u00e1lfa \u00ed mannheimum<\/li>\n<\/ul>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h3>Inngangur<\/h3>\n<p>J\u00d3N BALDVIN hefur undanfarna m\u00e1u\u00f0i starfa\u00f0 sem gistipr\u00f3fessor vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3lann \u00ed TARTU \u00ed Eistlandi. Jafnframt hefur hann flutt fyrirlestra og teki\u00f0 \u00fe\u00e1tt \u00ed m\u00e1l\u00feingum um fj\u00e1rm\u00e1lakreppuna, orsakir hennar, aflei\u00f0ingar og \u00f3l\u00edk vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 stj\u00f3rnvalda, einkum \u00e1 \u00cdslandi, annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum og \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum. \u00deann 11. apr\u00edl, s.l.  flutti hann stefnur\u00e6\u00f0u \u00e1 fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legri r\u00e1\u00f0stefnu um framt\u00ed\u00f0 h\u00e1sk\u00f3lamenntunar, s\u00e9\u00f0 af sj\u00f3narh\u00f3li sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a.  R\u00e1\u00f0stefnan var endapunktur \u00e1 stefnum\u00f3tun H\u00e1sk\u00f3lans \u00ed TARTU til \u00e1rsins 2032,  \u00feegar sk\u00f3linn ver\u00f0ur 400 \u00e1ra.<\/p>\n<p>ASKUR ALAS er eistnenskur bla\u00f0ama\u00f0ur, m\u00e1lv\u00edsindama\u00f0ur og \u00fe\u00fd\u00f0andi \u00edslenskra b\u00f3kmennta \u00e1 eistnesku. \u00c1 sumrum er hann lei\u00f0s\u00f6guma\u00f0ur eistneskra fer\u00f0amanna til \u00cdslands. Hann t\u00f3k eftirfarandi vi\u00f0tal vi\u00f0 J\u00f3n Baldvin, sem birtist \u00ed apr\u00edlhefti m\u00e1na\u00f0arritsins KESKUS \u00ed TALLINN, en t\u00edmariti\u00f0 helgar sig listum, menningu og stj\u00f3rnm\u00e1lum, gjarnan \u00fat fr\u00e1 \u00f3hef\u00f0bundnum sj\u00f3narmi\u00f0um.<\/p>\n<p><b>Sp: \u00de\u00fa sag\u00f0ir nemendum \u00fe\u00ednum vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3lann \u00ed Tartu d\u00e6mis\u00f6gur \u00far al\u00fej\u00f3\u00f0ap\u00f3lit\u00edk um \u00fea\u00f0, a\u00f0 sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir geti haft \u00e1hrif, ef \u00fe\u00e6r standa saman. Geta \u00fe\u00e6r \u00fea\u00f0?<\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> J\u00e1 \u2013 ef miki\u00f0 liggur vi\u00f0. \u00deorskastr\u00ed\u00f0 Breta og \u00cdslendinga \u00e1 \u00f6ldinni sem lei\u00f0 (1954, 1958,1972 og 1975) eru gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. \u00deau snerust um \u00fea\u00f0, hva\u00f0a l\u00f6g \u00e6ttu a\u00f0 gilda \u00e1 h\u00f6funum. Hvort \u201efrelsi \u00e1 \u00fath\u00f6funum\u201c, sem st\u00fdr\u00f0ist af herna\u00f0arhagsmunum flotavelda, \u00e6tti a\u00f0 r\u00e1\u00f0a;  e\u00f0a hvort gera \u00e6tti strandr\u00edki \u00e1byrg fyrir verndun og n\u00fdtingu au\u00f0linda hafsins, sem voru \u00fe\u00e1 (og eru reyndar enn) \u00ed h\u00e6ttu, m.a. vegna ofvei\u00f0i og mengunar. \u00deetta er ekkert sm\u00e1m\u00e1l.  H\u00f6fin \u00feekja ca. tvo \u00feri\u00f0ju af yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar. Meira en tveir \u00feri\u00f0ju hlutar mannskyns b\u00faa \u00e1 strandlengjunni vi\u00f0 hafi\u00f0, e\u00f0a vi\u00f0 \u00e1r og v\u00f6tn, sem tengjast hafinu. Hafi\u00f0 er matarfor\u00f0ab\u00far mannkynsins. Og hafinu hefur veri\u00f0 l\u00fdst sem lungum l\u00edfr\u00edkis jar\u00f0arinnar. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 eitra hafi\u00f0 erum vi\u00f0 a\u00f0 eitra fyrir sj\u00e1lfum okkur.<\/p>\n<p>Bretar, for\u00f0um hnattr\u00e6nt n\u00fdlendurveldi, \u201e\u00fear sem s\u00f3lin settist aldrei\u201c, vou \u00ed forsvari fyrir herna\u00f0arhagsmunum st\u00f3rveldanna. \u00deriggja sj\u00f3m\u00edlna l\u00f6gsaga strandr\u00edkja marka\u00f0ist af langdr\u00e6gni breskra fallbyssna (\u201egun-boat diplomacy\u201c). Breta l\u00e9tu eins og \u00feetta v\u00e6ru al\u00fej\u00f3\u00f0al\u00f6g, og d\u00f3mst\u00f3lar virtust ganga \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed l\u00edka. \u201e<i>Might is right<\/i>\u201c kallast \u00feetta \u00e1 ensku. Sj\u00f3narmi\u00f0 og hagsmunir annarra strandr\u00edkja voru af allt \u00f6\u00f0rum toga. Me\u00f0an \u00e1 seinni heimstyrj\u00f6ldinni st\u00f3\u00f0, fengu m\u00f6rg au\u00f0ugustu fiskimi\u00f0 heims stundargri\u00f0 til \u00feess a\u00f0 jafna sig \u00e1 ofvei\u00f0i undanfarinna \u00e1ra. Eftir a\u00f0 str\u00ed\u00f0inu lauk, s\u00f3tti allt \u00ed sama fari\u00f0. \u00c1 h\u00f6funum var a\u00f0 gerast fyrir framan augun \u00e1 okkur \u00fea\u00f0 sem kalla\u00f0 hefur veri\u00f0 \u201eharmleikur almenninganna\u201c (e. \u201e<i>tragedy of the commons<\/i>\u201c). \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir, a\u00f0 au\u00f0lindir, sem enginn \u00e1 e\u00f0a ber \u00e1byrg\u00f0 \u00e1, og allir mega n\u00fdta takmarkalaust, ver\u00f0a fyrr en varir uppurnar.  Skammt\u00edmagr\u00f3\u00f0asj\u00f3narmi\u00f0 hvers og eins ver\u00f0ur yfirsterkara langt\u00edmahagsmunum heildarinnar. \u00deess vegna settu strandr\u00edkin fram kr\u00f6funa um 200 sj\u00f3m\u00edlna au\u00f0lindal\u00f6gs\u00f6gu. Um lei\u00f0 voru stj\u00f3rnv\u00f6ld strandr\u00edkjanna, ein og s\u00e9r og \u00ed sv\u00e6\u00f0isbundinni samvinnu, ger\u00f0 \u00e1byrg fyrir \u201esj\u00e1lfb\u00e6rri n\u00fdtingu\u201c au\u00f0linda hafs og hafsbotns.<\/p>\n<p>\u00deorskastr\u00ed\u00f0 Breta og \u00cdslendinga snerust um \u00fea\u00f0, hvort \u00e6tti a\u00f0 r\u00e1\u00f0a: Herna\u00f0arhagsmunir st\u00f3rvelda e\u00f0a framt\u00ed\u00f0arhagsmunir meirihluta mannkyns. \u00de\u00e6r \u00fej\u00f3\u00f0ir sem voru \u00ed fararbroddi fyrir s\u00ed\u00f0arnefnda sj\u00f3narmi\u00f0inu,  voru strandr\u00edki \u00ed Evr\u00f3pu, S-Amer\u00edku og As\u00edu, allt saman sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir, sem hver og ein m\u00e1tti s\u00edn l\u00edtils. \u00deeir sem leiddu bar\u00e1ttuna \u00e1 vettvangi Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna, komu fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0um eins og M\u00f6ltu, Sri Lanka, Chile \u2013 og \u00cdslandi. \u00c1t\u00f6kin st\u00f3\u00f0u \u00ed meira en \u00ferj\u00e1 \u00e1ratugi \u00e1 al\u00fej\u00f3\u00f0avettvangi. \u00deessu lauk me\u00f0 fullna\u00f0arsigri okkar \u2013 sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0anna \u2013 \u00feegar hafr\u00e9ttars\u00e1ttm\u00e1li Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna var sam\u00feykktur \u00e1 allsherjar\u00feinginu 1982. \u00deegar tilskilinn fj\u00f6ldi r\u00edkja haf\u00f0i sta\u00f0fest samninginn 1995, gekk hann \u00ed gildi sem al\u00fej\u00f3\u00f0al\u00f6g.<\/p>\n<p>St\u00f3rveldin, sem voka yfir au\u00f0lindum Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0a, sem ver\u00f0a a\u00f0gengilegar \u00e1 n\u00e6stu \u00e1ratugum vegna hl\u00fdnunar og \u00fei\u00f0nunar \u00edshellunnar, ver\u00f0a a\u00f0 fara eftir \u00feessum l\u00f6gum, hvort heldur um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a n\u00fdtingu fiskimi\u00f0a, au\u00f0lindan\u00fdtingu \u00e1 hafsbotni e\u00f0a n\u00fdjar siglingalei\u00f0ir. \u00cd f\u00e1um or\u00f0um sagt:  sigur sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0anna \u00ed bar\u00e1ttunni fyrir bj\u00f6rgun heimshafanna er st\u00f3rfenglegt d\u00e6mi um, a\u00f0 samsta\u00f0a sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a getur skila\u00f0 \u00e1rangri \u2013 ef r\u00e9tt er \u00e1 m\u00e1lum haldi\u00f0.<\/p>\n<p><b>Sp: En eru ekki h\u00f6fin enn\u00fe\u00e1 \u00ed h\u00e6ttu? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> J\u00fa, vissulega. En munurinn er s\u00e1, a\u00f0 UNLOSC (United Nations\u00b4Law of the Sea Convention) hefur bjarga\u00f0 \u00fev\u00ed, sem bjarga\u00f0 var\u00f0 \u2013 afst\u00fdrt ney\u00f0ar\u00e1standi, sem hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 \u00f3vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegt \u00e1n \u00feessara al\u00fej\u00f3\u00f0alaga. \u00dea\u00f0 \u00fearf hins vegar a\u00f0 fylgja \u00feeim betur eftir. T.d. me\u00f0 l\u00f6ggj\u00f6f um \u00fathafsvei\u00f0ar og styrkingu sv\u00e6\u00f0isbundinna stofnana, sem hafa me\u00f0 h\u00f6ndum ranns\u00f3knir \u00e1 st\u00f6\u00f0u au\u00f0linda og reglusetningu um sj\u00e1lfb\u00e6ra n\u00fdtingu. \u00deetta er vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegt. En \u00fea\u00f0 er sama gamla sagan, a\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1lalei\u00f0togar treg\u00f0ast vi\u00f0 a\u00f0 taka \u00e1 s\u00e9rhagsmunavaldi heima fyrir \u2013 og breg\u00f0ast ekki vi\u00f0 fyrr en \u00ed nau\u00f0ir rekur.<\/p>\n<p><b>Sp: \u00dea\u00f0 vakti heimsathygli, \u00feegar k\u00ednverskur au\u00f0k\u00fdfingur vildi kaupa hluta af \u00cdslandi; hva\u00f0 er a\u00f0 fr\u00e9tta af \u00fev\u00ed m\u00e1li? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>  Ekki gleyma \u00fev\u00ed, a\u00f0 K\u00ednverjinn var ekki  bara au\u00f0k\u00fdfingur, heldur l\u00edka sk\u00e1ld. Hann haf\u00f0i veri\u00f0 herbergisf\u00e9lagi \u00edslensks n\u00e1msmanns \u00ed Beiing. \u00de\u00e1 mun hafa vakna\u00f0 \u00e1hugi K\u00ednverjans \u00e1 \u00cdslandi og \u00edslenskri sk\u00e1ldskaparhef\u00f0.  N\u00e1msma\u00f0urinn \u00edslenski var\u00f0 s\u00ed\u00f0ar eiginma\u00f0ur konu, sem var\u00f0 utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands skamma hr\u00ed\u00f0. K\u00ednverjinn mun \u00fev\u00ed hafa v\u00e6nst \u00feess a\u00f0 koma a\u00f0 opnum dyrum, \u00feegar hann vildi f\u00e1 a\u00f0 kaupa 3% af \u00cdslandi. \u00deeir sem hafa s\u00f3tt \u00cdsland heim vita, a\u00f0 st\u00f3r hluti landsins er \u00f6rfoka ey\u00f0im\u00f6rk. \u00dear hug\u00f0ist K\u00ednverjinn r\u00e6kta upp golfvelli, v\u00e6ntanlega me\u00f0 tilheyrandi spilav\u00edtum og l\u00faxusvillum.<\/p>\n<p>Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 \u00edslenskra stj\u00f3rnvalda b\u00e1ru keim af f\u00e1ti og fumi. \u00cdsland er aukaa\u00f0ili a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu \u00ed gegnum EES . \u00c1 innri marka\u00f0i ESB gildir gagnkv\u00e6mur r\u00e9ttur um frj\u00e1lsa f\u00f6r f\u00f3lks og fj\u00e1rmagns, \u00fe.\u00e1.m. fj\u00e1rfestingar, landakaup o.s.frv.  En einstaklingar utan EES \u00feurfa s\u00e9rst\u00f6k leyfi stj\u00f3rnvalda. Vi\u00f0komandi sveitarf\u00e9lag virtist vera hli\u00f0hollt hinum sk\u00e1ldlegu \u00e1formum K\u00ednverjans, en innanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herranum leist ekki \u00e1 blikuna og \u00f3tta\u00f0ist ford\u00e6mi\u00f0. Ni\u00f0ursta\u00f0an var\u00f0 s\u00fa, a\u00f0 K\u00ednverjanum var bo\u00f0i\u00f0 miklu minna land til leigu. Hann firrtist hins vegar vi\u00f0 \u00feessar vi\u00f0t\u00f6kur. S\u00ed\u00f0an hefur ekkert til hans spurst. \u00c1hugi K\u00ednverja \u00e1 \u00cdslandi hefur hins vegar ekki gufa\u00f0 upp. K\u00ednverjar skyggnast n\u00fa v\u00edtt um ver\u00f6ld alla \u00ed leit a\u00f0 au\u00f0lindum, ol\u00edu, gasi og e\u00f0alm\u00e1lmum, til \u00feess a\u00f0 mata \u00e1 hina miklu hagvaxtarmask\u00ednu Mi\u00f0r\u00edkisins. \u00deeir hafa s\u00e9rstakan \u00e1huga \u00e1 au\u00f0lindum Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0a, sem senn ver\u00f0a a\u00f0gengilegar vegna br\u00e1\u00f0nunar \u00edshellunnar \u00e1 Nor\u00f0p\u00f3lnum,  Gr\u00e6nlandi og v\u00ed\u00f0ar. \u00cdslendingum \u00e6tti ekki a\u00f0 koma neitt \u00e1 \u00f3vart, n\u00e6st \u00feegar K\u00ednverjar kn\u00fdja dyra me\u00f0 st\u00f3rkostleg fj\u00e1rfestingar\u00e1form.<\/p>\n<p><b>Sp:  Hversu gr\u00e1tt hefur fj\u00e1rm\u00e1lakreppan leiki\u00f0 \u00cdslendinga? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> \u00dei\u00f0 Eistar voru\u00f0 svo heppnir, a\u00f0 bankakerfi\u00f0 var \u00ed eigu \u00fatlendinga (Sv\u00eda).  Og a\u00f0 h\u00e6tti reyndra sj\u00f3manna bundu\u00f0 \u00fei\u00f0 ykkur vi\u00f0 mastri\u00f0 \u2013 me\u00f0an broti\u00f0 rei\u00f0 yfir \u2013  og h\u00e9ldu\u00f0 ykkur fast vi\u00f0 evruna. \u00dear me\u00f0 for\u00f0u\u00f0ust \u00fei\u00f0 a r\u00fasta efnahag skuldugra heimila og fyrirt\u00e6kja. Geti\u00f0 \u00fei\u00f0 \u00edmynda\u00f0 ykkur, hvernig \u00e1standi\u00f0 v\u00e6ri, ef \u00fei\u00f0 hef\u00f0u\u00f0 b\u00e6\u00f0i fellt gengi gjaldmi\u00f0ilsins (kroon) og or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 endurfj\u00e1rmagna gjald\u00ferota banka \u00ed ykkar eigu? Ef \u00fe\u00ed\u00f0 geti\u00f0 \u00edmynda\u00f0 ykkur \u00fea\u00f0, \u00fe\u00e1 byrji\u00f0 \u00fei\u00f0 a\u00f0 skilja, hversu gr\u00e1tt hruni\u00f0 hefur leiki\u00f0 \u00cdslendinga.<\/p>\n<p>\u00cdslenska bankakerfi\u00f0, n\u00fdeinkav\u00e6tt \u00ed eigu f\u00e1einna fj\u00f6lskyldna var skuldugt upp fyrir haus \u00ed erlendum gjaldmi\u00f0li. \u00dea\u00f0 hrundi eins og \u00fea\u00f0 lag\u00f0i sig.  M.a.s. Se\u00f0labankinn var\u00f0 gjald\u00ferota. \u00dear vi\u00f0 b\u00e6ttist, a\u00f0 gjaldmi\u00f0illinn \u2013 \u00edslenska kr\u00f3nan \u2013 hrundi eins og spilaborg.  \u00deetta \u00fe\u00fdddi, a\u00f0 fyrirt\u00e6ki og heimili voru unnv\u00f6rpum t\u00e6knilega gjald\u00ferota. Gengisfalli\u00f0 \u00fe\u00fdddi tv\u00f6f\u00f6ldun \u00e1 h\u00f6fu\u00f0st\u00f3l skulda, snarh\u00e6kkun \u00e1 ver\u00f0i innflutnings (ver\u00f0b\u00f3lgu) og okurvexti. Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist, a\u00f0 \u00cdsland, n\u00e6stum eitt r\u00edkja, hefur um \u00e1ratuga skei\u00f0 bundi\u00f0 langt\u00edmal\u00e1n vi\u00f0 svokalla\u00f0a neysluver\u00f0sv\u00edsit\u00f6lu. \u00deetta var \u00e1 s\u00ednum t\u00edma gert til a\u00f0 reyna a\u00f0 hafa hemil \u00e1 ver\u00f0b\u00f3lgu.  En \u00f3fyrirs\u00e9\u00f0ar hli\u00f0arverkanir eru margar og meinlegar. Ef kaffi\u00f0 h\u00e6kkar \u00ed Brasil\u00edu, h\u00e6kkar h\u00f6fu\u00f0st\u00f3ll skuldugra \u00cdslendinga. \u00d6ll \u00e1h\u00e6tta \u00ed samskiptum l\u00e1n\u00feega og l\u00e1ntaka, hv\u00edlir \u00e1 her\u00f0um hins s\u00ed\u00f0arnefnda. Samb\u00fdli \u00feessa ver\u00f0tryggingarkerfis vi\u00f0 \u00f3n\u00fdtan gjaldmi\u00f0il er beinl\u00ednis banv\u00e6nn kokkteill.  Vi\u00f0 hrun gjaldmi\u00f0ilsins bitnu\u00f0u aflei\u00f0ingar \u00feessa kefis me\u00f0 ofur\u00feunga \u00e1 her\u00f0um almennings.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00e1runum fyrir hrun h\u00f6f\u00f0u \u00fatlendir spek\u00falantar hirt skj\u00f3tfenginn gr\u00f3\u00f0a me\u00f0 ver\u00f0br\u00e9fabraski \u00e1 \u00cdslandi \u00ed skj\u00f3li h\u00e1rra vaxta og veiks gjaldmi\u00f0ils.  \u00deegar \u00cdsland lenti \u00ed gj\u00f6rg\u00e6slu Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0sins (IMF) , greip hann til \u00feess r\u00e1\u00f0s a\u00f0 koma \u00e1 fj\u00e1rmagnsh\u00f6ftum og loka\u00f0i \u00fear me\u00f0 \u00feetta kvika spek\u00falantafj\u00e1rmagn inni. Ella taldi sj\u00f3\u00f0urinn, a\u00f0 fj\u00e1rmagnsfl\u00f3tti mundi valda n\u00fdju gjaldmi\u00f0ilshruni, me\u00f0 \u00f3b\u00e6rilegum aflei\u00f0ingum fyrir f\u00f3lk og fyrirt\u00e6ki. \u00deessi gjaldeyrish\u00f6ft \u00e1ttu a\u00f0 standa \u00ed nokkra m\u00e1nu\u00f0i. \u00deau eru enn vi\u00f0 l\u00fd\u00f0i sex \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar. Aflei\u00f0ingar hrunsins eru \u00fev\u00ed enn \u00f3leystar. \u00cdslendingar eru enn\u00fe\u00e1 \u2013 sex \u00e1rum eftir hrun \u2013 staddir \u00e1 h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0inu mi\u00f0ju.  \u00dea\u00f0 er fullreynt, a\u00f0 gjaldmi\u00f0illinn er \u00f3n\u00fdtur. \u00dea\u00f0 er engin lausn til framb\u00fa\u00f0ar \u00ed bo\u00f0i \u00f6nnur en s\u00fa a\u00f0 koma s\u00e9r \u00ed skj\u00f3l af traustum al\u00fej\u00f3\u00f0legum gjaldmi\u00f0li.  Fyrir \u00fev\u00ed er hins vegar ekki n\u00e6gilega \u00f6flugur p\u00f3lit\u00edskur vilji, enn sem komi\u00f0 er. S\u00e9rhagsmuna\u00f6fl r\u00e1\u00f0a fer\u00f0inni, og l\u00fd\u00f0skrumarar va\u00f0a uppi \u00ed p\u00f3lit\u00edkinni. \u00deetta er \u00fea\u00f0 ver\u00f0, sem \u00cdslendingar ver\u00f0a a\u00f0 borga fyrir a\u00f0 hafna a\u00f0ild a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu.<\/p>\n<p><b>Sp: Er \u00fea\u00f0 satt, a\u00f0 \u00cdslendingar neiti a\u00f0 borga skuldir s\u00ednar? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>  \u00datlendir fj\u00f6lmi\u00f0lar, margir hverjir, hafa \u00fea\u00f0 fyrir satt. \u00deeim er vorkunn, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir hafa \u00feetta a\u00f0allega eftir forseta \u00cdslands. R\u00edkisstj\u00f3rn \u00cdslands ger\u00f0i \u00ferj\u00e1r atl\u00f6gur a\u00f0 samningum vi\u00f0 Breta og Hollendinga um a\u00f0 \u00e1byrgjast grei\u00f0slu \u00e1 innist\u00e6\u00f0um sparifj\u00e1reigenda \u00ed \u00feessum l\u00f6ndum \u00ed \u00edslenskum banka\u00fatib\u00faum, sem \u00e1ttu a\u00f0 nj\u00f3ta innist\u00e6\u00f0utryggingar samkv\u00e6mt ESB\/EES reglum. Forsetinn t\u00f3k upp \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00e1 sig til riddara \u00ed augum almennings me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 v\u00edsa \u00feessum samningum \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slur. Au\u00f0vita\u00f0 voru \u00feeir felldir. Ef \u00fe\u00fa ert spur\u00f0ur, hvort \u00fe\u00fa viljir grei\u00f0a skuldir annarra, \u00fe\u00e1 svarar \u00fe\u00fa au\u00f0vita\u00f0: Nei takk. Vi\u00f0 \u00feetta breyttist forsetinn \u00far sk\u00farki \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0hetju (hann haf\u00f0i fyrir hrun veri\u00f0 helsta klappst\u00fdra og loftunga \u00fatr\u00e1sarv\u00edkinganna \u00ed skrumr\u00e6\u00f0um s\u00ednum). Til \u00feess var leikurinn l\u00edka ger\u00f0ur. \u00deetta breytti  hins vegar engu efnislega, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ferotab\u00fa bankanna reyndust eiga fyrir l\u00e1gmarkstryggingunni, og munu standa skil \u00e1 henni. Gjald\u00ferot Se\u00f0labankans og endurfj\u00e1rm\u00f6gnun bankakerfisins hefur hins vegar h\u00e6kka\u00f0 skuldabyr\u00f0i r\u00edkisins (skattgrei\u00f0enda) \u00far u.\u00fe.b. 25%  af  landsframlei\u00f0slu fyrir hrun \u00ed u.\u00fe.b. 90% eftir hrun. Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist, a\u00f0 heimili, sveitarf\u00e9l\u00f6g og fyrirt\u00e6ki eru skuldug upp fyrir haus.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt, a\u00f0 erlendir l\u00e1nadrottnar \u00edslensku bankanna \u2013 evr\u00f3pskir, (a\u00f0allega \u00fe\u00fdskir) bankar \u2013 t\u00f6pu\u00f0u st\u00f3rf\u00e9 \u00e1 gl\u00e6fralegum l\u00e1nveitingum til \u00edslensku banksteranna. \u00deeir afskrifu\u00f0u flj\u00f3tlega \u00feessar kr\u00f6fur og seldu fyrir spottpr\u00eds \u00e1 eftirm\u00f6rku\u00f0um. Vogunarsj\u00f3\u00f0ir (a\u00f0allega amer\u00edskir) hafa hirt \u00feetta upp fyrir <i>skid og ingenting <\/i> og sitja n\u00fa um \u00ferotab\u00fa f\u00f6llnu bankanna me\u00f0 atbeina Wall Street l\u00f6gfr\u00e6\u00f0inga og krefjast endurgrei\u00f0slu mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 ver\u00f0m\u00e6ti upphaflegra krafna. \u00deetta m\u00e1l er \u00f3leyst, r\u00e9tt eins og gjaldeyrish\u00f6ftin, sex \u00e1rum eftir hrun.  \u00cdsland er \u00fev\u00ed enn \u00ed dag \u00ed ums\u00e1tri handrukkara amer\u00edskra vogunarsj\u00f3\u00f0a. Fr\u00e1 \u00feessu segir f\u00e1tt \u00ed erlendum fj\u00f6lmi\u00f0lum.<\/p>\n<p><b>Sp: Hverjum er allt \u00feetta a\u00f0 kenna? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>  Svari\u00f0 vi\u00f0 \u00fev\u00ed er a\u00f0 finna \u00ed 9 binda sk\u00fdrslu Ranns\u00f3knarnefndar Al\u00feingis, sem skila\u00f0i ni\u00f0ust\u00f6\u00f0um s\u00ednum nokkrum \u00e1rum eftir hrun. \u00deessi ranns\u00f3kn er \u00fea\u00f0 besta, sem \u00cdslendingar hafa gert \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 l\u00e6ra af \u00f3f\u00f6rum s\u00ednum. Sk\u00fdrslan er v\u00f6ndu\u00f0, r\u00e6kilega studd g\u00f6gnum og afdr\u00e1ttarlaus \u00ed ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um.  M\u00e9r er ekki kunnugt um samb\u00e6rilega \u00fattekt hj\u00e1 nokkurri annarri \u00fej\u00f3\u00f0, sem var\u00f0 f\u00f3rnarlamb hrunsins. \u00c9g er sannf\u00e6r\u00f0ur um, a\u00f0 a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir g\u00e6tu l\u00e6rt miki\u00f0 af \u00feessu verki.<\/p>\n<p>Sk\u00fdrsluh\u00f6fundar h\u00f6f\u00f0u a\u00f0gang a\u00f0 \u00f6llum g\u00f6gnum, sem var\u00f0a stefnu stj\u00f3rnvalda, r\u00edkisstj\u00f3rnar, Se\u00f0labanka og Fj\u00e1rm\u00e1laeftirlits, og \u00e1kvar\u00f0anir og stj\u00f3rnunarh\u00e6tti eigenda og stj\u00f3rnenda bankanna \u00ed a\u00f0draganda hrunsins.  H\u00f6fundar l\u00fdsa \u00fev\u00ed, hvernig n\u00fdeinkav\u00e6ddum vi\u00f0skiptab\u00f6nkum var breytt \u00ed ofurskuldsetta al\u00fej\u00f3\u00f0lega vogunarsj\u00f3\u00f0i \u00e1 sex \u00e1rum. \u00deessar al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6ddu fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir uxu \u00edslenska hagkerfinu gersamlega yfir h\u00f6fu\u00f0. Hagstj\u00f3rn r\u00edkisstj\u00f3rna og peningastefna Se\u00f0labankans var hvort tveggja \u00ed sk\u00f6tul\u00edki. Se\u00f0labanki og fj\u00e1rm\u00e1laeftirlit brug\u00f0ust algerlega eftirlitshlutverki s\u00ednu.<\/p>\n<p>Eigendur og stj\u00f3rnendur bankanna brutu sannanlega allar meginreglur, sem eiga a\u00f0 gilda um \u00e1h\u00e6ttust\u00fdringu og tr\u00fana\u00f0 vi\u00f0 hlutafj\u00e1reigendur. \u00deegar \u00feeim var\u00f0 lj\u00f3st, a\u00f0 allt v\u00e6ri a\u00f0 fara til helv\u00edtis, ryksugu\u00f0u \u00feeir bankana innan fr\u00e1 \u00ed eigin \u00fe\u00e1gu og tengdra fyrirt\u00e6kja. \u00deeir vir\u00f0ast hafa gengi\u00f0 fram \u00ed sama anda og bandar\u00edski hagfr\u00e6\u00f0ingurinn, W. Black, l\u00fdsti \u00ed b\u00f3k sinni: \u201e<i>Besta lei\u00f0in til a\u00f0 r\u00e6na banka, er a\u00f0 eiga banka<\/i>\u201c. Til \u00feess a \u00f0 dylja raunverulega eignara\u00f0ild og til \u00feess a\u00f0 komast hj\u00e1 skattgrei\u00f0slum, a\u00f0sto\u00f0u\u00f0u bankarnir vi\u00f0 stofnun \u00fe\u00fasunda sk\u00faffufyrirt\u00e6kja \u00ed skattaskj\u00f3lum. K\u00f6ngul\u00f3arvefurinn, sem l\u00fdsir innbyr\u00f0is tengslum f\u00e9laga \u00ed \u00feessum s\u00fdndarveruleika, minnir einna helst \u00e1 fram\u00farstefnulistaverk eftir d\u00f3pa\u00f0an s\u00farrealista.  \u00c9g hef enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 \u00e6tla, a\u00f0 stj\u00f3rnendur banka, sem n\u00fa er haldi\u00f0 \u00ed \u00f6ndunarv\u00e9lum \u00e1 kostna\u00f0 skattgrei\u00f0enda v\u00edtt og breitt um Evr\u00f3pu, hafi veri\u00f0 nokkru sk\u00e1rri en \u00edslenska afbrig\u00f0i\u00f0. \u00dea\u00f0 hefur bara enginn dirfst a\u00f0 efna til jafn r\u00e6kilegrar ranns\u00f3knar og vi\u00f0 h\u00f6fum gert.<\/p>\n<p>\u00cdslenska r\u00e9ttarkerfi\u00f0 haf\u00f0i au\u00f0vita\u00f0 enga reynslu af \u00fev\u00ed a\u00f0 afhj\u00fapa svo \u00fe\u00e9ttri\u00f0i\u00f0 net fj\u00e1rgl\u00e6fra og skattsvika, sem teygir anga s\u00edna um allan heim. Samt h\u00f6fum vi\u00f0  reynt a\u00f0 gera okkar besta. \u00dea\u00f0 var stofna\u00f0 emb\u00e6tti s\u00e9rstaks saks\u00f3knara. Sk\u00fdrsluh\u00f6fundar Ranns\u00f3knarnefndar Al\u00feingis hafa v\u00edsa\u00f0 til hans fj\u00f6lda m\u00e1la. S\u00e9rstakur saks\u00f3knari hefur \u00e1k\u00e6rt fj\u00f6lda einstaklinga og unni\u00f0 flest s\u00edn m\u00e1l fyrir undirr\u00e9tti. En r\u00e9ttarkerfi\u00f0 er seinvirkt. Hinir \u00e1k\u00e6r\u00f0u hafa innlenda og erlenda l\u00f6gfr\u00e6\u00f0inga \u00e1 s\u00ednum sn\u00e6rum og beita \u00edtrustu tafat\u00e6kni. \u00dea\u00f0 munu \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0a m\u00f6rg \u00e1r, \u00e1\u00f0ur en endanlegar ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur liggja fyrir.<\/p>\n<p>Ranns\u00f3knarnefnd Al\u00feingis nefndi \u00ed s\u00ednum endanlegum ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um \u00fe\u00e1 einstaklinga \u00ed stj\u00f3rnkerfinu, sem nefndin taldi, a\u00f0 hef\u00f0u brug\u00f0ist skyldum s\u00ednum og gerst brotlegir vi\u00f0 l\u00f6g. \u00deeirra \u00e1 me\u00f0al voru formenn stj\u00f3rnm\u00e1laflokka, r\u00e1\u00f0herrar, se\u00f0labankastj\u00f3rar og topp emb\u00e6ttismenn. \u00deessar ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur voru lag\u00f0ar fyrri Al\u00feingi, sem kl\u00fa\u00f0ra\u00f0i m\u00e1linu endanlega. A\u00f0eins einn \u00feessara nafngreindu einstaklinga var a\u00f0 lokum \u00e1k\u00e6r\u00f0ur og d\u00e6mdur. Almenningi fannst \u00fea\u00f0 e\u00f0lilega \u00f3sanngjarnt, \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir sem sannanlega b\u00e1ru h\u00f6fu\u00f0\u00e1byrg\u00f0ina, sluppu. P\u00f3lit\u00edsk hrossakaup bak vi\u00f0 tj\u00f6ldin afhj\u00fapu\u00f0u getuleysi stj\u00f3rnm\u00e1lamanna til a\u00f0 axla \u00e1byrg\u00f0. \u00cd lj\u00f3si \u00feessa er skiljanlegt, a\u00f0 einungis um 10% \u00fej\u00f3\u00f0arinnar ber traust til Al\u00feingis, s.k.v. sko\u00f0anak\u00f6nnunum.<\/p>\n<p><b>Sp: Til hva\u00f0a r\u00e1\u00f0a hef\u00f0ir \u00fe\u00fa gripi\u00f0, hef\u00f0ir\u00f0u veri\u00f0 vi\u00f0 v\u00f6ld, fyrir og eftir hruni\u00f0? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> \u00c9g l\u00fdsti \u00fev\u00ed allr\u00e6kilega \u00ed t\u00edmaritsvi\u00f0tali (Mannl\u00edf, mars, 2008), sj\u00f6 m\u00e1nu\u00f0um fyrir hrun. \u00c9g hef\u00f0i \u00fevinga\u00f0 \u00fatib\u00fa \u00edslensku bankanna erlendis til a\u00f0 flytja starfsemi s\u00edna \u00ed d\u00f3tturfyrirt\u00e6ki og til a\u00f0 flytja h\u00f6fu\u00f0st\u00f6\u00f0varnar til London, \u00fear sem megini\u00f0 af starfsemi \u00feeirra f\u00f3r fram hvort e\u00f0 var. \u00d6fugt vi\u00f0 \u00fatib\u00fa l\u00fata d\u00f3tturfyrrit\u00e6ki reglum, eftirliti og l\u00e1gmarksinnist\u00e6\u00f0utryggingum gistir\u00edkisins. \u00deetta hef\u00f0i ekki eitt og s\u00e9r for\u00f0a\u00f0 \u00cdslandi fr\u00e1 hruni. En \u00feetta hef\u00f0i veri\u00f0 \u00e1rangursr\u00edkar hamfaravarnir. \u00deetta hef\u00f0i bjarga\u00f0 Se\u00f0labanka \u00cdslands fr\u00e1 grei\u00f0slu\u00feroti og spara\u00f0 skattgrei\u00f0endum miki\u00f0 f\u00e9.<\/p>\n<p>H\u00e6stir\u00e9ttur \u00cdslands d\u00e6mdi gengisbundin l\u00e1n \u00ed erlendum gjaldeyri fyrir millig\u00f6ngu bankanna \u00f3l\u00f6gleg. \u00c9g hef\u00f0i s\u00e9\u00f0 til \u00feess, a\u00f0 bankarnir b\u00e6ru sj\u00e1lfir ska\u00f0ann af l\u00f6gbrotum s\u00ednum, en ekki hinir blekktu vi\u00f0skiptavinir. \u00c9g hef\u00f0i me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0 \u00f3sv\u00edfnar kr\u00f6fur hinna amer\u00edsku vogunarsj\u00f3\u00f0a \u00e1 hendur \u00ferotab\u00faa g\u00f6mlu bankanna \u00e1 sama h\u00e1tt og Malaysia ger\u00f0i, \u00ed kj\u00f6lfar As\u00edukreppunnar 1997-98. \u00deeir l\u00f6g\u00f0u okurgr\u00f3\u00f0askatt (\u201ewindfall-gains-tax\u201c) \u00e1 gr\u00f3\u00f0ann. Hefur\u00f0u s\u00e9\u00f0 myndina \u201c\u00dalfur \u00e1 Wall Street\u201d? Forstj\u00f3rar vogunarsj\u00f3\u00f0a eru af \u00fev\u00ed taginu. \u00deeir heg\u00f0a s\u00e9r eins og \u00falfar \u00ed sau\u00f0ahj\u00f6r\u00f0. \u00dalfarnir teljast r\u00e9ttdr\u00e6pir a\u00f0 mannal\u00f6gum, en \u00feessir mannhundar ekki. \u00deeir eru eins og r\u00e1nd\u00fdr, sem sitja um veikbur\u00f0a f\u00f3rnarl\u00f6mb. \u00deeir eiga ekki a\u00f0 nj\u00f3ta verndar vei\u00f0ivar\u00f0anna. \u00de\u00f3tt \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkin hafi veri\u00f0 a\u00f0 veikjast a\u00f0 undanf\u00f6rnu gagnvart m\u00f6rku\u00f0um fj\u00e1rmagnseigenda, heldur \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edki\u00f0 \u00fe\u00f3 enn skattlagningarvaldi s\u00ednu. \u00dea\u00f0 er n\u00f3g komi\u00f0 af \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edki skuli vera me\u00f0h\u00f6ndlu\u00f0 af al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9laginu eins og hj\u00e1lparvana f\u00f3rnarl\u00f6mb frammi fyrir ofurvaldi fj\u00e1rm\u00e1lamarka\u00f0a, sem hafa vaxi\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjunum yfir h\u00f6fu\u00f0, eftirlits- og stj\u00f3rnlaust.<\/p>\n<p><b>Sp: \u00dea\u00f0 vakti heimsathygli, \u00feegar leita\u00f0 var til \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar um millili\u00f0alausa \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku vi\u00f0 a\u00f0 setja \u00fej\u00f3\u00f0inni n\u00fdja stj\u00f3rnarskr\u00e1. Hvernig f\u00f3r \u00fea\u00f0? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>Tilraunin var k\u00e6f\u00f0 \u00ed f\u00e6\u00f0ingunni. Sagan segir okkur, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0ir setja s\u00e9r n\u00fdjar stj\u00f3rnarskr\u00e1r eftir \u00f3sigur \u00ed str\u00ed\u00f0i e\u00f0a \u00f6nnur meirih\u00e1ttar \u00e1f\u00f6ll. Hrun \u00cdslands var st\u00f3rslys af mannav\u00f6ldum. N\u00fdju stj\u00f3rnarskr\u00e1nni var \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 leggja grunn a\u00f0 virkara l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og \u00f6flugri stofnunum n\u00fds l\u00fd\u00f0veldis. H\u00fan \u00e1tti a\u00f0 vera til vitnis um, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in hef\u00f0i l\u00e6rt af mist\u00f6kum s\u00ednum. En \u00ed seinustu \u00feingkosningum kaus meirihluti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar aftur yfir sig \u00fe\u00e1 stj\u00f3rnm\u00e1laflokka, sem sannanlega b\u00e1ru h\u00f6fu\u00f0\u00e1byrg\u00f0 \u00e1 hruninu. \u00deessir flokkar hafa skipt \u00fat andlitum \u00ed forystu, en eru a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti samir vi\u00f0 sig. \u00deeir vi\u00f0urkenna engin mist\u00f6k, enga \u00e1byrg\u00f0 og s\u00fdna enga i\u00f0run. \u00deess vegna sj\u00e1 \u00feeir enga \u00fe\u00f6rf fyrir n\u00fdja stj\u00f3rnarskr\u00e1 \u2013 n\u00fdja byrjun.<\/p>\n<p><b>Sp: Hvernig \u00fatsk\u00fdrir \u00fe\u00fa fyrirb\u00e6ri\u00f0 J\u00f3n Gnarr fyrir \u00fatlendingum? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>\u00de\u00fa meinar \u00feennan gr\u00ednara, sem Reykv\u00edkingar kusu sem borgarstj\u00f3ra fyrir fj\u00f3rum \u00e1rum? J\u00fa, sj\u00e1\u00f0u til: Hann er tr\u00fa\u00f0urinn \u00ed hinni klass\u00edsku <i>tragi-komediu<\/i>. Tr\u00fa\u00f0urinn naut \u00feeirra forr\u00e9ttinda a\u00f0 mega segja sannleikann, ekki satt? Me\u00f0an k\u00f3ngurinn \u00f3\u00f0 fram \u00ed vitstola sj\u00e1lfsblekkingu og hir\u00f0in s\u00f6ng honum lof og pr\u00eds \u00ed undird\u00e1nugum blindingsleik, var tr\u00fa\u00f0urinn s\u00e1 eini, sem gat sagt sannleikann \u2013 \u00e1n vi\u00f0urlaga. Tr\u00fa\u00f0urinn er \u00fev\u00ed eins og barni\u00f0 \u00ed d\u00e6mis\u00f6gu H.C. Andersens, sem sag\u00f0i sem satt var, a\u00f0 keisarinn v\u00e6ri nakinn. Eftir hrun fannst Reykv\u00edkingum vi\u00f0 h\u00e6fi a\u00f0 hafa endaskipti \u00e1 hlutverkum \u00ed p\u00f3lit\u00edkinni: Vi\u00f0 kr\u00fdndum tr\u00fa\u00f0inn sem k\u00f3ng, en steyptum k\u00f3nginum af stalli sem tr\u00fa\u00f0. \u00deetta hefur komi\u00f0 \u00fat eins og  <i>terap\u00eda<\/i> \u2013 p\u00f3lit\u00edsk sj\u00fakra\u00fej\u00e1lfun.  \u00c1 \u00edslensku er m\u00e1lsh\u00e1ttur sem segir: \u201eHl\u00e1turinn lengi l\u00edfi\u00f0\u201c. Hven\u00e6r \u00fearftu a\u00f0 geta gert gr\u00edn a\u00f0 tilverunni, ef ekki \u00feegar g\u00e6fan hefur sn\u00fai\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e9r baki?<\/p>\n<p>Og vel \u00e1 minnst: Hir\u00f0in sem stj\u00f3rnar borginni me\u00f0 honum, samanstendur a\u00f0allega af listam\u00f6nnum; \u00feetta eru t\u00f3nlistarmenn, jass-spilarar, kvikmyndager\u00f0armenn, rith\u00f6fundar, h\u00e1\u00f0fuglar og a\u00f0rir frj\u00e1lsir andar. \u00dea\u00f0 hefur komi\u00f0 \u00e1 daginn, a\u00f0 \u00feeim l\u00e6tur alla vega betur a\u00f0 stj\u00f3rna framkv\u00e6mdum og fj\u00e1rm\u00e1lum en fyrirrennurum \u00feeirra, sem \u00fe\u00f3ttust vera bornir til valda. Styrkur \u00feeirra felst \u00ed einl\u00e6gninni. Ef \u00feeir eru spur\u00f0ir spurninga og \u00feeir vita ekki svari\u00f0, \u00fe\u00e1 vi\u00f0urkenna \u00feeir \u00fea\u00f0 en segjast \u00e6tla a\u00f0 finna \u00fat \u00far m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 eru engin p\u00f3lit\u00edsk l\u00e1tal\u00e6ti, enginn valdhroki, ekkert <i>bullshit<\/i>, eins og vi\u00f0 erum v\u00f6n a\u00f0 f\u00e1 fr\u00e1 venjulegum annars- og \u00feri\u00f0jaflokks p\u00f3lit\u00edkusum.<\/p>\n<p><b>Sp: Hva\u00f0 getum vi\u00f0  Eistlendingar l\u00e6rt af \u00cdslendingum og \u00f6fugt? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b>  B\u00e1\u00f0ar \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir hafa lifa\u00f0 af \u00fer\u00e1tt fyrir h\u00f6rmungar \u00ed fort\u00ed\u00f0inni. \u00dei\u00f0 \u00feurftu\u00f0 a\u00f0 f\u00e1st vi\u00f0 \u2013  og sj\u00e1 vi\u00f0 \u2013  ofbeldisfullum n\u00e1gr\u00f6nnum. Vi\u00f0 h\u00f6fum sta\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00f3j\u00f6fnum leik vi\u00f0 kyngim\u00f6gnu\u00f0 n\u00e1tt\u00faru\u00f6fl, \u00f3gnir hafsins, jar\u00f0skj\u00e1lfta og eldgos. Heilu sj\u00e1varpl\u00e1ssin hafa \u00e1 stundum m\u00e1tt sj\u00e1 \u00e1 eftir fyrirvinnunum \u00ed hafi\u00f0. Hva\u00f0 eftir anna\u00f0 hefur \u00fej\u00f3\u00f0in veri\u00f0 vi\u00f0 dau\u00f0ans dyr \u00ed kj\u00f6lfar hrikalegra n\u00e1tt\u00faruhamfara. Munurinn er s\u00e1, a\u00f0 vi\u00f0 vir\u00f0umst hafa gleymt \u00feessari l\u00edfsreynslu \u00ed okkar n\u00fdr\u00edku sj\u00e1lfumgle\u00f0i seinustu \u00e1rin. M\u00e9r finnst hins vegar einhvern veginn eins og a\u00f0 \u00fei\u00f0 hafi\u00f0 var\u00f0veitt \u00fej\u00f3\u00f0arminni\u00f0, a.m.k. enn sem komi\u00f0 er. \u00c6tli vi\u00f0 getum ekki l\u00e6rt af ykkur a\u00f0 rifja upp, hvernig vi\u00f0 lif\u00f0um af, og a\u00f0 h\u00e6tta svo a\u00f0 kvarta undan sm\u00e1munum. Geti\u00f0 \u00fei\u00f0 l\u00e6rt eitthva\u00f0 af okkur? Ef eitthva\u00f0, \u00fe\u00e1 v\u00e6ri \u00fea\u00f0 \u00feessi \u00f3forbetranlega bjarts\u00fdni: \u201e\u00deetta reddast\u201c. \u00c6tli skilabo\u00f0 beggja til annarra s\u00e9 ekki \u00feessi: Vi\u00f0 munum aldrei, aldrei, gefast upp&#8230;<\/p>\n<p><b>Sp: Hvernig mun ver\u00f6ldin l\u00edta \u00fat, a\u00f0 \u00fe\u00ednu mati, eftir \u00e1ratug? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> \u00dea\u00f0 er a\u00f0 hl\u00fdna, \u00edsinn er a\u00f0 br\u00e1\u00f0na, yfirbor\u00f0 sj\u00e1var er a\u00f0 h\u00e6kka, fj\u00f6ldi d\u00fdrategunda eru a\u00f0 hverfa af yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar, sk\u00f3garnir eru v\u00ed\u00f0a a\u00f0 deyja, vatni\u00f0 a\u00f0 ganga til \u00feurr\u00f0ar, og vi\u00f0 h\u00f6ldum \u00e1fram a\u00f0 d\u00e6la eitri \u00ed hafi\u00f0 \u2013 lungu l\u00edfr\u00edkisins. Og \u00feetta al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rm\u00e1lakerfi, sem \u00f6llu vir\u00f0ist r\u00e1\u00f0a, er or\u00f0i\u00f0 gersamlega stj\u00f3rnlaust. Ef vi\u00f0 ekki komum l\u00f6gum yfir \u00fea\u00f0, munum vi\u00f0 lenda \u00ed hverri fj\u00e1rm\u00e1lakreppunni af annarri \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum, me\u00f0 \u00f3l\u00fdsanlegum \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagslegum kostna\u00f0i. \u00cd okkar n\u00e1nasta n\u00e1grenni \u2013 \u00e1 heimskautssv\u00e6\u00f0i nor\u00f0ursins \u2013  er n\u00fdtt meginland a\u00f0 ver\u00f0a a\u00f0gengilegt undan \u00edshellunni. \u00dear er a\u00f0 finna eftirs\u00f3knarver\u00f0ar n\u00e1tt\u00faruau\u00f0lindir, sem b\u00ed\u00f0a \u00feess a\u00f0 herskarar h\u00e1t\u00e6kninnar fari a\u00f0 bora, brj\u00f3ta og br\u00e6\u00f0a.  Ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 gert undir merkjum \u201esj\u00e1lfb\u00e6rrar \u00fer\u00f3unar\u201c og samkv\u00e6mt al\u00fej\u00f3\u00f0al\u00f6gum \u2013 hafr\u00e9ttars\u00e1ttm\u00e1lanum? E\u00f0a er framundan kapphlaup um a\u00f0 komast yfir sem mest af \u00feessum au\u00f0lindum, hva\u00f0 sem \u00fea\u00f0 kostar? \u00c1 19du \u00f6ldinni skiptu st\u00f3rveldin Afr\u00edku milli s\u00edn \u00ed sl\u00edku kapphlaupi eftir au\u00f0lindum, me\u00f0 h\u00f6rmulegum aflei\u00f0ingum fyrir Afr\u00edku, sem ekki er s\u00e9\u00f0 fyrir endann \u00e1. Mun sagan endurtaka sig? Vi\u00f0 vitum \u00fea\u00f0 ekki.<\/p>\n<p>En vi\u00f0 vitum, a\u00f0 heimsverslunin me\u00f0 mass\u00edvum v\u00f6ruflutningum milli Kyrrahafs- og Atlantshafssv\u00e6\u00f0anna mun a\u00f0 st\u00f3rum hluta f\u00e6rast \u00e1 Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0ir. \u00deetta g\u00e6ti t.d. gert mitt land a\u00f0 eftirs\u00f3knarver\u00f0ri umskipunarh\u00f6fn fyirr flutningaflota heimsins. Eins og \u00fei\u00f0 viti\u00f0 manna best, Eistlendingar, er varasamt a\u00f0 eiga volduga n\u00e1granna. \u00deessu mun \u00fev\u00ed fylgja b\u00e6\u00f0i \u00e1h\u00e6tta \u2013 en jafnframt n\u00fd t\u00e6kif\u00e6ri. Og ekki s\u00ed\u00f0ur fyrir granna okkar, Gr\u00e6nlendinga (60 \u00fe\u00fasund manns), \u00ed landfl\u00e6mi \u00e1 st\u00e6r\u00f0 vi\u00f0 Vestur-Evr\u00f3pu. N\u00e1tt\u00fara Nor\u00f0ursins er ofurvi\u00f0kv\u00e6m fyrir hvers kyns raski. Ver\u00f0ur slysum for\u00f0a\u00f0? \u00c9g ver\u00f0 ekki h\u00e9r lengur, \u00feegar \u00e1 \u00fea\u00f0 mun reyna. En \u00fei\u00f0 ver\u00f0i\u00f0 h\u00e9r. Og ef draumur minn um sv\u00e6\u00f0issamstarf No\u00f0urlanda og Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a innan Evr\u00f3pusambandsins e\u00f0a \u00ed n\u00e1nu samstarfi vi\u00f0 \u00fea\u00f0, ver\u00f0ur a\u00f0 veruleika, \u00fe\u00e1 munu\u00f0 \u00fei\u00f0 hafa t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 hafa j\u00e1kv\u00e6\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 \u00fer\u00f3unina. Vegni ykkur vel.<\/p>\n<p><b>Sp: Hva\u00f0a einstaklingar hafa haft mest \u00e1hrif \u00e1 \u00feig \u00e1 l\u00edfslei\u00f0inni? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> M\u00f3\u00f0uramma m\u00edn, me\u00f0 hennar jar\u00f0bundnu visku og kaldranalega h\u00famor; einn af kennurum m\u00ednum \u00ed barnask\u00f3la me\u00f0 hans \u00e1str\u00ed\u00f0ufullu hugsj\u00f3n um frelsandi \u00e1hrif menntunar; fa\u00f0ir minn, vegna \u00f3bilandi r\u00e9ttl\u00e6tiskenndar hans; <b>Willy Brandt<\/b> \u2013 g\u00f3\u00f0i \u00dej\u00f3\u00f0verjinn \u2013 vegna hans mannlegu hl\u00fdju og dj\u00fapa skilnings \u00e1 mannlegum breiskleika;<b> Olof Palme<\/b>, vegna \u00f3bifanlegrar sannf\u00e6ringar um, a\u00f0 me\u00f0 \u00fatr\u00fdmingu \u00f6rbirg\u00f0ar \u00ed ver\u00f6ldinni v\u00e6rum vi\u00f0 a\u00f0 f\u00e6ra \u00fat landam\u00e6ri frelsisins; og <b>Lennart Meri<\/b> fyrir hans dj\u00fapa skilning  \u00e1 sk\u00f6punarm\u00e6tti \u00fej\u00f3\u00f0menningar \u2013  og fyrir hans frumlega skopskyn. \u00c9g g\u00e6ti nefnt marga fleiri: konuna m\u00edna, <b>Brynd\u00edsi<\/b>,  fyrir smitandi vegs\u00f6mun hennar \u00e1 fegur\u00f0inni \u00ed l\u00edfi og listum.<\/p>\n<p><b>Sp: Hver er eftirl\u00e6tis \u00cdslendingasaga \u00fe\u00edn og hvers vegna? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> F\u00f3stbr\u00e6\u00f0rasaga. Hvers vegna? Vegna \u00feess a\u00f0 sagan gerist \u00ed heimah\u00f6gum m\u00ednum, \u00fear sem \u00e9g \u00f3lst upp, vi\u00f0 Dj\u00fap og Strandir. Bara \u00fe\u00fasund \u00e1rum fyrr. Engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur l\u00edt \u00e9g \u00e1 s\u00f6guhetjurnar \u2013 sk\u00e1ldi\u00f0 og str\u00ed\u00f0smanninn \u2013 sem samt\u00edmamenn m\u00edna.  \u00cd s\u00f6gunni eru hinar karlmannlegu dygg\u00f0ir hugrekkis og l\u00edkamsstyrks  vegsama\u00f0ar af veiklundu\u00f0um <i> bon-vivant<\/i>  kvennab\u00f3sa og l\u00edfs\u00feyrstu sk\u00e1ldi.<\/p>\n<p><b>Halld\u00f3r Kiljan Laxness<\/b>, okkar eina N\u00f3belssk\u00e1ld,  g\u00e6ddi F\u00f3stbr\u00e6\u00f0ras\u00f6gu n\u00fdju l\u00edfi \u00ed sk\u00e1lds\u00f6gu sinni fr\u00e1 sj\u00f6tta \u00e1ratugnum \u2013 <i>Gerplu<\/i> (e. Happy Warriors) \u2013  um f\u00e1n\u00fdti str\u00ed\u00f0s og \u00feeirra karlmannlegu gilda, sem lei\u00f0a til \u00feess. <b>Vladimir Putin<\/b>  mundi ekki veita af a\u00f0 lesa \u00feessa s\u00f6gu \u2013 hafi hann eitthvert auga fyrir hinu tv\u00edr\u00e6\u00f0a og skoplega \u00ed tilverunni.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g var \u00e1tta \u00e1ra, kom Halld\u00f3r Laxness \u00ed heims\u00f3kn \u00ed \u00d6gur, \u00fear sem \u00e9g \u00f3lst upp \u00e1 sumrum undir handarja\u00f0ri m\u00f3\u00f0urbr\u00f3\u00f0ur m\u00edns.  Halld\u00f3r var \u00ed vettvangsk\u00f6nnun \u00e1 sl\u00f3\u00f0um F\u00f3stbr\u00e6\u00f0ras\u00f6gu til a\u00f0 leggja dr\u00f6g a\u00f0 Gerplu. F\u00f3sturm\u00f3\u00f0ir m\u00edn, <b>Ragnhildur \u00ed \u00d6gri<\/b>, var ein af \u00feessum \u00edslensku kellingum, sem kunnu utanb\u00f3kar allt \u00fea\u00f0 f\u00ednasta \u00ed \u00edslenskum sk\u00e1ldskap og b\u00f3kmenntum., og leiddi gestinn til stofu.  Hversdagslega var \u00fea\u00f0 til si\u00f0s, a\u00f0 \u00e9g mala\u00f0i kaffi\u00f0 fyrir kellinguna \u00e1 morgnana, me\u00f0an h\u00fan f\u00f3r me\u00f0 sk\u00e1ldskap. \u00deetta eru bestu b\u00f3kmenntasemin\u00f6r, sem \u00e9g hef s\u00f3tt.  N\u00f3belsver\u00f0launah\u00f6fundurinn in spe og \u00feessi gamla kona r\u00e6ddu b\u00f3kmenntaleg \u00e1litam\u00e1l klukkustundum saman, me\u00f0an \u00e9g mala\u00f0i handa \u00feeim kaffi\u00f0.<\/p>\n<p>Fyrir tveimur \u00e1rum ba\u00f0 \u00edtalskur fr\u00e6\u00f0ima\u00f0ur mig a\u00f0 skrifa form\u00e1la a\u00f0 \u00edtalskri \u00fatg\u00e1fu F\u00f3stbr\u00e6\u00f0ras\u00f6gu. \u00deegar \u00e9g spur\u00f0i hann, hvers vegna hann leita\u00f0i til m\u00edn, sag\u00f0i hann m\u00e9r, a\u00f0 konan hans v\u00e6ri \u00e6ttingi g\u00f6mlu b\u00f3kmenntakellingarinnar \u00ed \u00d6gri, og hef\u00f0i  m\u00e6lt me\u00f0 m\u00e9r. \u00dea\u00f0 l\u00e6\u00f0ist a\u00f0 m\u00e9r s\u00e1 grunur, a\u00f0 gamla konan hafi lagt sitt af m\u00f6rkum til heimsb\u00f3kmenntanna, \u00e1n \u00feess a\u00f0 vita af \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p><b>Sp: Tr\u00fair \u00fe\u00fa \u00e1 \u00e1lfa? <\/b><\/p>\n<p><b>Sv: <\/b> J\u00e1, au\u00f0vita\u00f0. En \u00fe\u00fa? Landareign okkar Brynd\u00edsar \u00ed n\u00e1grenni Reykjav\u00edkur er k\u00f6llu\u00f0 \u00c1lfh\u00f3ll \u2013 \u201eElf Hill\u201c \u00e1 ensku. H\u00fasi\u00f0 er byggt \u00ed grennd vi\u00f0 h\u00e1an h\u00f3l, sem er d\u00e6miger\u00f0 \u00e1lfabygg\u00f0. \u00c1lfarnir eru okkar n\u00e6stu n\u00e1grannar. Einu sinni, \u00feegar m\u00e1gur minn var a\u00f0 sl\u00e1 grasi\u00f0, gekk hann of n\u00e6rri fri\u00f0helgi \u00e1lfanna. S\u00e1 f\u00e9kk a\u00f0 finna fyrir \u00fev\u00ed.  Fyrst t\u00fdndi hann giftingarhringnum. Svo t\u00fdndi hann eiginkonunni. Hann fann hana a\u00f0 v\u00edsu aftur t\u00edu \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar. \u00deetta \u00fe\u00f3tti \u00e1lfunum h\u00e6fileg refsing fyrir a\u00f0 vir\u00f0a ekki hef\u00f0bundnar samskiptareglur vi\u00f0 \u00fe\u00e1. M\u00e1gur minn l\u00e9t s\u00e9r \u00feetta a\u00f0 kenningu ver\u00f0a og hefur heg\u00f0a\u00f0 s\u00e9r skikkanlega eftir \u00feetta.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00fe\u00fa ekur fr\u00e1 \u00c1lfh\u00f3li til h\u00f6fu\u00f0borgarinnar, tekur vegurinn \u00e1 einum sta\u00f0 st\u00f3ran sveig fram hj\u00e1 annarri \u00e1lfabygg\u00f0. Verkfr\u00e6\u00f0ingar Vegager\u00f0arinnar hafa l\u00e6rt \u00fea\u00f0 af d\u00fdrkeyptri reynslu, a\u00f0 \u00feeir ver\u00f0a a\u00f0 vir\u00f0a samb\u00fa\u00f0ina vi\u00f0 okkar \u00f3s\u00fdnilegu granna. \u00dea\u00f0 er nefnilega ekki allt sem s\u00fdnist \u00ed \u00feessum heimi, minn k\u00e6ri.<\/p>\n<p>Askur Alas (apr\u00edl, 2014)<\/p>\n<h3>HVUR ER \u00deESSI MA\u00d0UR?<\/h3>\n<p>Flestir Eistlendingar \u00feekkja nafni\u00f0, alla vega \u00feeir sem muna \u00f6rlaga\u00e1rin 1988-91. <b>Hannibalsson<\/b> var j\u00fa \u00feessi \u00edslenski utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra, sem r\u00e9tti okkur hj\u00e1lparh\u00f6nd, \u00feegar mest rei\u00f0 \u00e1 og vi\u00f0 vorum vinaf\u00e1ir \u00ed ver\u00f6ldinni. En hver er ma\u00f0urinn sj\u00e1lfur?  Hann \u00f3lst upp \u00ed litlu sj\u00e1varpl\u00e1ssi nor\u00f0ur vi\u00f0 heimsskautsbaug. Synirnir f\u00f3ru allir til mennta \u00ed \u00fatl\u00f6ndum: \u00ed Moskvu, Prag og, \u00ed tilviki J\u00f3ns Baldvins, \u00ed Edinborg, Stokkh\u00f3lmi og a\u00f0 lokum vi\u00f0 Harvard. \u201c\u00c1 sumrum var  \u00e9g \u00ed sveit undir handarja\u00f0ri m\u00f3\u00f0urbr\u00f3\u00f0ur m\u00edns fram \u00e1 unglings\u00e1r. B\u00faskaparh\u00e6ttir minntu a\u00f0 sumu leyti meira \u00e1 13du \u00f6ldina en \u00fe\u00e1 20ustu. Enginn traktor, engir b\u00edlar, engir vegir og hvorki br\u00fdr n\u00e9 hafnir. \u00dea\u00f0 var fer\u00f0ast \u00e1 hestum e\u00f0a sj\u00f3lei\u00f0ina \u00e1 trillu. \u00c9g hef stundum sagt, a\u00f0 \u00feetta hafi veri\u00f0 sj\u00f6 s\u00e6lustu sumur l\u00edfsins.  \u00c9g kosta\u00f0i h\u00e1sk\u00f3lan\u00e1m erlendis me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vera h\u00e1seti \u00e1 togurum \u00e1 sumrin. Vi\u00f0 veiddum \u00e1 \u00cdslandsmi\u00f0um, vi\u00f0 Gr\u00e6nland og \u00ed kanad\u00edskri l\u00f6gs\u00f6gu vi\u00f0 N\u00fdfundnaland. \u00deetta var vel launa\u00f0, svo a\u00f0 \u00e9g kom skuldlaus fr\u00e1 n\u00e1minu\u201d \u2013<\/p>\n<p>Starfsferillinn er fj\u00f6lbreytilegur. Hann hefur veri\u00f0 kennari og sk\u00f3lameistari, bla\u00f0ama\u00f0ur og ritstj\u00f3ri, \u00feingma\u00f0ur og r\u00e1\u00f0herra, flokkslei\u00f0togi, og a\u00f0 lokum sendiherra \u00ed  Bandar\u00edkjunum og Kanada og Finnlandi og \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum. Eftir a\u00f0 hann h\u00e6tti stj\u00f3rnm\u00e1laafskiptum hefur hann sinnt ritst\u00f6rfum og h\u00e1sk\u00f3lakennslu, m.a. vi\u00f0 h\u00e1sk\u00f3lann \u00ed Vilnius, 2013 og n\u00fa s\u00ed\u00f0ast vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3lann \u00ed Tartu \u00e1 vormisseri 2014. &#8212; En ef \u00fe\u00fa spyr\u00f0 \u00cdslending \u00e1 g\u00f6tu um J\u00f3n Baldvin, \u00fe\u00e1 m\u00e1 b\u00faast vi\u00f0 \u00feessu svari: J\u00e1, hann er ma\u00f0urinn hennar Brynd\u00edsar. \u00deau hafa veri\u00f0 gift fr\u00e1 unglings\u00e1rum. H\u00fan er ekki s\u00ed\u00f0ur \u00feekkt en hann. H\u00fan hefur veri\u00f0 baller\u00edna, leikkona, kennari og sk\u00f3lameistari, bla\u00f0ama\u00f0ur og ritstj\u00f3ri, sj\u00f3nvarpsstjarna, d\u00e1lkah\u00f6fundur, leiklistargagnr\u00fdnandi og h\u00f6fundur nokkkurra b\u00f3ka, \u00fe\u00fdddra og frumsaminna. \u00deau eru b\u00e6\u00f0i d\u00e1\u00f0 og gagnr\u00fdnd \u2013  alla vega umt\u00f6lu\u00f0.<br>\n&#8212; AA<\/p>\n<h3>LENNART MERI OG J\u00d3N BALDVIN<\/h3>\n<p><b>LENNART MERI<\/b> var fyrsti utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra Eistlands a\u00f0 endurreistu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i. Hann og J\u00f3n Baldvin ur\u00f0u n\u00e1nir vinir. \u00c1ri\u00f0 1992 var Meri talinn af \u00ed p\u00f3lit\u00edk og sendur til Helsinki sem sendiherra Eista. \u00dea\u00f0 sama \u00e1r var r\u00e1\u00f0stefna \u00d6ryggis-og samvinnustofnunar Evr\u00f3pu (OSCE) haldin \u00ed Helsinki.  J\u00f3n Baldvin var \u00fear sem utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands. \u00dea\u00f0 ur\u00f0u fagna\u00f0arfundir me\u00f0 g\u00f6mlum vinum. Lennart bau\u00f0 J\u00f3ni Baldvini og Brynd\u00edsi \u00ed sendiherrab\u00fasta\u00f0inn. Eistneska r\u00edki\u00f0 var \u00fe\u00e1 svo fj\u00e1rvana, a\u00f0 \u00fea\u00f0 haf\u00f0i ekki geta\u00f0 greitt rafmagnsreikninginn. \u00deegar r\u00f6kkva\u00f0i banka\u00f0i J\u00f3n Baldvin upp \u00e1 \u00ed h\u00fasi n\u00e1grannans (sem reyndist vera sendifulltr\u00fai Dana) og ba\u00f0 um kerti a\u00f0 gj\u00f6f. Eitthva\u00f0 matarkyns var til \u00ed sendir\u00e1\u00f0sb\u00fasta\u00f0num, sem Bryndis hita\u00f0i upp \u00ed fondue yfir kertalj\u00f3sum. \u00dea\u00f0 var tala\u00f0 um p\u00f3lit\u00edk fram yfir mi\u00f0n\u00e6tti\u00f0. Forsetakosningar voru framundan \u00ed Eistlandi. Meri var \u00e1 b\u00e1\u00f0um \u00e1ttum um, hvort hann \u00e6tti a\u00f0 gefa kost \u00e1 s\u00e9r. Hann taldi frambo\u00f0 sitt vonl\u00edti\u00f0. <b>Arnold R\u00fctel<\/b> \u00fe\u00e6tti sigurstranglegastur og hef\u00f0i mest \u00edt\u00f6k \u00e1 landsbygg\u00f0inni. Sj\u00e1lfur sag\u00f0ist Meri ekkert kunna fyrir s\u00e9r \u00ed p\u00f3lit\u00edk og fannst tilhugsunin um a\u00f0 standa uppi \u00e1 st\u00f3l eins og \u00e1gengur prangari vera afar fr\u00e1hrindandi.<br>\nJ\u00f3n Baldvin stappa\u00f0i \u00ed hann st\u00e1linu og hvatti hann til a\u00f0 l\u00e1ta slag standa. Hann vakti upp spurninguna, hvort ekki v\u00e6ri vegur a\u00f0 sundra fylgi R\u00fctels me\u00f0 \u00feri\u00f0ja frambo\u00f0inu.  \u00dea\u00f0 mundi auka sigurl\u00edkur Meris \u00ed seinni lotunni. \u00ddmis n\u00f6fn voru nefnd, en mest staldra\u00f0 vi\u00f0 nafn <b>Rein Taagepera<\/b>, sem var \u00fatlaga-Eisti \u00ed Amer\u00edku. A\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti lag\u00f0i J\u00f3n Baldvin \u00fea\u00f0 til,  a\u00f0 Meri fengi l\u00e1na\u00f0a r\u00fatu og noth\u00e6ft h\u00e1talarakerfi og leg\u00f0i svo bara \u00ed\u00b4ann. Eistland v\u00e6ri l\u00edti\u00f0 land eins og \u00cdsland, svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 n\u00e1 til f\u00f3lks millili\u00f0alaust.  J\u00f3n Baldvin haf\u00f0i \u00fea\u00f0 stundum \u00ed flimtingum s\u00ed\u00f0ar, \u00feegar Meri haf\u00f0i veri\u00f0 kosinn forseti, a\u00f0 hann hef\u00f0i veri\u00f0 kosningastj\u00f3ri hans \u00ed upphafi.<\/p>\n<p>L\u00f6ngu s\u00ed\u00f0ar, \u00feegar J\u00f3n Baldvin haf\u00f0i gerst gestafyrirlesari vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3lann \u00ed Tartu, var honum \u00fathlutu\u00f0 vinnua\u00f0sta\u00f0a \u00ed skrifstofu Rein Taagepera, pr\u00f3fessors sem var erlendis. \u00dear kom, a\u00f0 J\u00f3n Baldvin skrifa\u00f0i Taagepera og spur\u00f0ist fyrir um sannleiksgildi \u00feess, hvort \u00feeir Meri hef\u00f0u haft samr\u00e1\u00f0 vi\u00f0 forsetaframbo\u00f0i\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1992.  Svari\u00f0 var, j\u00e1 \u2013 heldur betur.  Taagepera sag\u00f0i, a\u00f0 hann hef\u00f0i aldrei  fari\u00f0 \u00ed \u00feetta frambo\u00f0 nema \u00ed samr\u00e1\u00f0i vi\u00f0 Meri um a\u00f0 dreifa fylgi R\u00fctels. Hins vegar kva\u00f0st Rein hafa sagt vi\u00f0 Lennart, a\u00f0 hann f\u00e6ri \u00ed \u00feetta til a\u00f0 vinna, ef hann ger\u00f0i \u00fea\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0. \u00deegar J\u00f3n Baldvin spur\u00f0ist fyrir um frambo\u00f0 Taagepera \u00e1 kennarastofunni, var honum sagt, a\u00f0 Taagepera hef\u00f0i reynst \u00f6flugur frambj\u00f3\u00f0andi. Ef hann hef\u00f0i haft tv\u00e6r vikur til vi\u00f0b\u00f3tar, hef\u00f0i hann l\u00edklega unni\u00f0. En f\u00f3r sem f\u00f3r. R\u00fctel f\u00e9kk 41.8%, Meri 29.5% og Taagepera 23.4% \u00ed fyrri lotu. Meri vann svo \u00ed seinni lotunni, af \u00fev\u00ed a\u00f0 fleiri kj\u00f3sendur Taagepera studdu hann \u00fe\u00e1.  Gamansagan reyndist \u00fev\u00ed hafa vi\u00f0 meiri r\u00f6k a\u00f0 sty\u00f0jast en s\u00f6guma\u00f0urinn sj\u00e1lfur hug\u00f0i \u00ed upphafi. &#8211; AA<\/p>\n<h3>Stiklur:<\/h3>\n<p>\u201cAflei\u00f0ingar hrunsins eru \u00fev\u00ed enn \u00f3leystar. \u00cdslendingar eru enn \u2013 sex \u00e1rum eftir hrun \u2013 staddir \u00e1 h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0inu mi\u00f0ju.  \u00dea\u00f0 er fullreynt, a\u00f0 gjaldmi\u00f0illinn er \u00f3n\u00fdtur\u201d.<\/p>\n<p>\u201cForstj\u00f3rar vogunarsj\u00f3\u00f0anna heg\u00f0a s\u00e9r eins og \u00falfar \u00ed sau\u00f0ahj\u00f6r\u00f0. \u00dalfarnir teljast r\u00e9ttdr\u00e6pir af mannal\u00f6gum, en \u00feessir mannhundar ekki. \u00deeir eru eins og r\u00e1nd\u00fdr, sem leggjast \u00e1 veikbur\u00f0a f\u00f3rnarl\u00f6mb. \u00deeir eiga ekki a\u00f0 nj\u00f3ta verndar vei\u00f0ivar\u00f0anna\u201d.<\/p>\n<p>\u201cVi\u00f0 kr\u00fdndum tr\u00fa\u00f0inn sem k\u00f3ng, en steyptum k\u00f3nginum af stalli sem tr\u00fa\u00f0. \u00deetta hefur komi\u00f0 \u00fat sem eins konar terap\u00eda \u2013 p\u00f3lit\u00edsk sj\u00fakra\u00fej\u00e1lfun\u201d.<\/p>\n<p>\u201c\u00deetta al\u00fej\u00f3\u00f0lega fjarm\u00e1lakerfi, sem \u00f6llu vir\u00f0ist r\u00e1\u00f0a, er or\u00f0i\u00f0 gersamlega stj\u00f3rnlaust. Ef vi\u00f0 ekki komum l\u00f6gum yfir \u00fea\u00f0, munum vi\u00f0 lenda \u00ed hverri fj\u00e1rm\u00e1lakreppunni af annarri \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum me\u00f0 \u00f3heyrilegum \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagslegum kostna\u00f0i\u201d.<\/p>\n<p>\u201cVladimir Putin mundi ekki veita af a\u00f0 lesa \u00feessa s\u00f6gu, hafi hann eitthvert auga fyrir hinu tv\u00edr\u00e6\u00f0a og skoplega \u00ed tilverunni\u201d.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>segir J\u00f3n Baldvin Hannibalsson \u00ed \u00edtarlegu vi\u00f0talivi\u00f0 eistneska bla\u00f0amanninn ASK ALAS, \u00ed KESKUS, eistnesku m\u00e1na\u00f0arriti um menningu og stj\u00f3rnm\u00e1l.segir J\u00f3n Baldvin Hannibalsson \u00ed \u00edtarlegu vi\u00f0talivi\u00f0 eistneska bla\u00f0amanninn ASK ALAS, \u00ed KESKUS, eistnesku m\u00e1na\u00f0arriti um menningu og stj\u00f3rnm\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1345","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1345"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2715,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1345\/revisions\/2715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}