{"id":1382,"date":"2016-03-08T00:00:00","date_gmt":"2016-03-08T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1382"},"modified":"2020-09-22T11:31:06","modified_gmt":"2020-09-22T11:31:06","slug":"mannrettindabaratta-i-100-ar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1382","title":{"rendered":"MANNR\u00c9TTINDABAR\u00c1TTA \u00cd 100 \u00c1R"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 var einkum \u00ferennt, sem ger\u00f0i \u00cdslendingum kleift a\u00f0 varpa af s\u00e9r \u00f6rbirg\u00f0arokinu og a\u00f0 brj\u00f3tast inn \u00ed n\u00fat\u00edmann. \u00cd fyrsta lagi heimastj\u00f3rn 1904 \u2013 a\u00f0 f\u00e1 <b>framkv\u00e6mdavaldi\u00f0<\/b> inn \u00ed landi\u00f0. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi a\u00f0gangur a\u00f0 erlendu fj\u00e1rmagni \u2013 framkv\u00e6mdaf\u00e9 \u2013 sem f\u00e9kkst me\u00f0 stofnun dansks hlutafj\u00e1rbanka undir heitinu \u00cdslandsbanki upp \u00far aldam\u00f3tunum 1900. Og \u00ed \u00feri\u00f0ja lagi <b>tollfrj\u00e1ls a\u00f0gangur<\/b> a\u00f0 erlendum m\u00f6rku\u00f0um \u2013 ekki s\u00edst fyrir saltfisk \u00ed Mi\u00f0jar\u00f0arhafsl\u00f6ndum \u2013 \u00e1\u00f0ur en vendartollar torveldu\u00f0u millir\u00edkjavi\u00f0skipti upp \u00far Fyrra str\u00ed\u00f0i og \u00ed kj\u00f6lfar heimskreppunnar miklu, sem skall \u00e1 1929.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>\u00deessar breytingar ger\u00f0u okkur kleift a\u00f0 taka innflutta t\u00e6kni \u00ed okkar \u00fej\u00f3nustu og a\u00f0 n\u00fdta sj\u00e1varau\u00f0lindina \u2013 ekki bara \u00ed sj\u00e1lfs\u00feurftarb\u00faskap \u2013 heldur til \u00fatflutnings. S\u00fa sta\u00f0reynd, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in var eiginlega aldrei svo aum \u00ed \u00f6rbirg\u00f0 sinni, a\u00f0 almenningur v\u00e6ri ekki a\u00f0 st\u00f3rum hluta l\u00e6s og skrifandi, \u00e1tti st\u00f3ran \u00fe\u00e1tt \u00ed, hversu umskiptin gengu hratt fyrir sig.<\/p>\n<p>T\u00e6knibyltingin \u2013 v\u00e9lv\u00e6\u00f0ing b\u00e1taflotans \u2013 h\u00f3fst \u00e1 \u00cdsafir\u00f0i \u00e1ri\u00f0 1902. Fyrir upphaf fyrri heimsstyrjaldar ger\u00f0u \u00cdslendingar \u00fat meira en 20 togara, sem Bretar ger\u00f0u a\u00f0 hluta uppt\u00e6ka \u00ed str\u00ed\u00f0srekstur sinn. \u00deessi fyrsti \u00e1fangi \u00ed byltingu atvinnuh\u00e1tta \u00e1 \u00cdslandi,  \u00e1 fyrsta  h\u00e1lfum \u00f6\u00f0rum \u00e1ratug 20stu aldar,  gekk hra\u00f0ar fyrir sig en v\u00ed\u00f0ast hvar annars sta\u00f0ar. Getum vi\u00f0 \u00feakka\u00f0 \u00fea\u00f0 sm\u00e6\u00f0inni? \u00cd kj\u00f6lfari\u00f0 t\u00f3k \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfi\u00f0 allt stakkaskiptum.  Sta\u00f0na\u00f0 landb\u00fana\u00f0arsamf\u00e9lag \u00ed sj\u00e1lfs\u00feurftarb\u00faskap breyttist eins og hendi v\u00e6ri veifa\u00f0 \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegssamf\u00e9lag, sem lif\u00f0i \u00e1 \u00fatflutningi;  og flutti inn flest \u00fea\u00f0 sem \u00feurfti til a\u00f0 halda uppi l\u00edfskj\u00f6rum  fr\u00e1 orku(kolum) til byggingarefna (timbur) og samg\u00f6ngut\u00e6kja.<\/p>\n<h3>\u201eF\u00f3lk \u00ed fj\u00f6trum\u201c<\/h3>\n<p>\u00cd kj\u00f6lfari\u00f0 fylgdu \u00fej\u00f3\u00f0flutningar \u00far sveitum og fr\u00e1 hinum dreif\u00f0u bygg\u00f0um \u00ed \u00feorp og b\u00e6i vi\u00f0 sj\u00e1vars\u00ed\u00f0una. \u00deetta f\u00f3lk var a\u00f0 heita m\u00e1tti r\u00e9ttlaust utangar\u00f0sf\u00f3lk \u00ed hinu n\u00fdja samf\u00e9lagi. \u00dea\u00f0 \u00e1tti ekkert nema vinnuafli\u00f0 a\u00f0 selja, til a\u00f0 sj\u00e1 fyrir s\u00e9r og s\u00ednum. Vinnuveitandinn \u00e1skildi s\u00e9r r\u00e9ttinn til a\u00f0 ver\u00f0leggja vinnuafli\u00f0. Vinnut\u00edminn var \u00f3takmarka\u00f0ur. \u00der\u00e6ld\u00f3murinn var oft myrkranna \u00e1 milli, me\u00f0an vinnu var a\u00f0 f\u00e1.<\/p>\n<p>Reykjav\u00edk, hinn r\u00edsandi h\u00f6fu\u00f0sta\u00f0ur,  haf\u00f0i veri\u00f0 a\u00f0setur emb\u00e6ttismanna \u00ed \u00fej\u00f3nustu d\u00f6nsku n\u00fdlendustj\u00f3rnarinnar, \u00e1samt f\u00e1einum ni\u00f0ursetningum og \u00e1hangendum. \u00deetta li\u00f0 haf\u00f0i ekki einu sinni \u00fe\u00e1 fyrirhyggju a\u00f0 byggja h\u00f6fn fyrir \u00feessa r\u00edsandi verlsunarmi\u00f0st\u00f6\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. Til eru lj\u00f3smyndir, sem s\u00fdna konur vi\u00f0 kola- og saltbur\u00f0. \u00deessi \u00feungavara var ferju\u00f0 \u00e1 \u00e1rab\u00e1tum fr\u00e1 skipshli\u00f0 upp \u00ed fj\u00f6ru, \u00fear sem konurnar t\u00f3ku vi\u00f0. Me\u00f0an karlmennirnir \u00fer\u00e6lu\u00f0u n\u00f3tt sem n\u00fdtan dag um bor\u00f0 \u00ed togurunum, \u00f6nnu\u00f0ust konurnar fiskverkunina \u00ed landi, einatt vi\u00f0 vosb\u00fa\u00f0 og kulda.<\/p>\n<p>H\u00fasakynnin voru saggakjallarar, berklagildrur e\u00f0a gisnir hanabj\u00e1lkar vi\u00f0 okurleigu. Kannist \u00fei\u00f0 vi\u00f0 \u00feetta \u00far fr\u00e9ttum? Botnlaus \u00fer\u00e6ld\u00f3mur, heilsuspillandi h\u00fasn\u00e6\u00f0i og r\u00e9ttleysi \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um.  \u00der\u00e6ls\u00f3ttinn var ristur \u00ed andlitsdr\u00e6tti margra og undirgefnin leyndist ekki \u00ed g\u00f6ngulaginu. Bi\u00f0ra\u00f0ir atvinnuleysingjanna, sem h\u00edmdu undir h\u00fasgafli verkstj\u00f3rans, og bi\u00f0u \u00feess n\u00e1\u00f0arsamlegast a\u00f0 f\u00e1 vinnu, voru daglegt brau\u00f0 margra. Endurminningar Tryggva Emilssonar&lt; b&gt;\u201eF\u00e1t\u00e6kt f\u00f3lk\u201c, l\u00fdsir kj\u00f6rum  sveitar\u00f3magans; og \u00f6ndvegisrit Gylfa Gr\u00f6ndal, <b>\u201eF\u00f3lk \u00ed fj\u00f6trum\u201c<\/b>, l\u00fdsir hlutskipti \u201eGrimsbyl\u00fd\u00f0sins\u201c \u00e1 m\u00f6linni.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er upp \u00far \u00feessum jar\u00f0vegi, sem verkal\u00fd\u00f0shreyfingin og flokkurinn, sem kenndi sig vi\u00f0 al\u00fe\u00fd\u00f0u \u2013  flokkur \u00edslenskra jafna\u00f0armanna \u2013  er sprottinn. \u00deetta var mannr\u00e9ttindahreyfing f\u00e1t\u00e6ks f\u00f3lks. \u00deetta var fyrsta aldarfj\u00f3r\u00f0unginn ein og sama hreyfingin, svo sem vera bar.  Verkal\u00fd\u00f0sf\u00e9l\u00f6gin \u00feurftu fyrst a\u00f0 berjast fyrir sj\u00e1lfum tilverur\u00e9tti s\u00ednum. Kr\u00f6fu \u00feeirra um r\u00e9ttinn til a\u00f0 semja um ver\u00f0lagningu vinnuaflsins var har\u00f0lega neita\u00f0.  \u00dea\u00f0 kosta\u00f0i verkf\u00f6ll og aftur verkf\u00f6ll. Samningsr\u00e9tturinn \u2013 og r\u00e9tturinn til a\u00f0 beita verkfallsvopninu \u00ed kjarabar\u00e1ttu \u2013 var ekki l\u00f6ghelga\u00f0ur fyrr en r\u00famum tveimur \u00e1ratugum eftir stofnun AS\u00cd. Og ekkert af helstu mannr\u00e9ttindum \u00feessa f\u00e1t\u00e6ka f\u00f3lks f\u00e9kkst bar\u00e1ttulaust.<\/p>\n<h3>Umb\u00f3tam\u00e1lin<\/h3>\n<p>Hver voru st\u00f3ru m\u00e1lin? Samingsr\u00e9tturinn. Vinnut\u00edminn. A\u00f0b\u00fana\u00f0ur og \u00f6ryggi \u00e1 vinnust\u00f6\u00f0um. Manns\u00e6mandi h\u00fasn\u00e6\u00f0i \u00e1 vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegum kj\u00f6rum \u2013 verkamannab\u00fasta\u00f0ir. Almannatryggingar:  sj\u00fakra-, slysa- og \u00f6rorkutryggingar. Ellil\u00edfeyrir.  Atvinnuleysistryggingar. J\u00f6fn laun karla og kvenna fyrir s\u00f6mu vinnu. L\u00edfeyrissj\u00f3\u00f0ir. Jafn kosningar\u00e9ttur \u2013 hvort heldur var \u00ed \u00fe\u00e9ttb\u00fdli e\u00f0a dreifb\u00fdli.<\/p>\n<p>\u00deetta s\u00ed\u00f0asttalda, sem telst vera grundvallarregla l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is, hefur reyndar ekki \u00e1unnist enn \u00ed dag. H\u00e9r til hli\u00f0ar eru birtar <b>\u201estiklur \u00far s\u00f6gu Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins\u201c<\/b>  \u00ed 100 \u00e1r. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 renna augum yfir stiklurnar, skynjum vi\u00f0 samhengi\u00f0 \u00ed mannr\u00e9ttindabar\u00e1ttu f\u00f3lks \u00ed heila \u00f6ld.  Saga \u00fe\u00edn er saga vor. \u00d6ll st\u00f3ru umb\u00f3tam\u00e1lin, sem hafa breytt \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu til hins betra, hafa n\u00e1\u00f0st fram fyrir bar\u00e1ttu \u00feessarar mannr\u00e9ttindahreyfingar.<\/p>\n<p>Hvers vegna var\u00f0 \u00feessi mannr\u00e9ttindahreyfing \u2013 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkur\/Al\u00fe\u00fd\u00f0usamband \u2013  aldrei r\u00e1\u00f0andi fj\u00f6ldaflokkur \u00e1 vinstriv\u00e6ng \u00edslenskra stj\u00f3rnm\u00e1la eins og annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum? \u00c1 \u00fev\u00ed eru \u00fdmsar sk\u00fdringar.  \u00deessi hreyfing var 20-30 \u00e1rum yngri en systurhreyfingarnar  \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.  Vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0um ekki fyrr stofna\u00f0 AS\u00cd\/Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokk en r\u00fassneska byltingin braust \u00fat 1917.  Hreyfingin haf\u00f0i \u00fev\u00ed ekki fest sig \u00ed sessi n\u00e9 m\u00f3ta\u00f0 s\u00e9r traustan hugmyndagrundv\u00f6ll, \u00feegar taka \u00feurfti afst\u00f6\u00f0u til grundvallarspurninga: H\u00e6gfara umb\u00e6tur \u2013 skref fyrir skref \u2013 \u00e1 grundvelli l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is? E\u00f0a st\u00f3ra st\u00f6kki\u00f0 me\u00f0 byltingu inn \u00ed draumalendur framt\u00ed\u00f0arinnar?<\/p>\n<p>Margir \u2013 einkum menntamenn \u2013 l\u00e9tu glepjast af draums\u00fdn framt\u00ed\u00f0arlandsins. \u00deeir klufu hreyfinguna fyrst me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 stofna Komm\u00fanistaflokk (deild \u00far Al\u00fej\u00f3\u00f0asambandi komm\u00fanista  &#8211; KOMINTERN) 1930 og s\u00ed\u00f0ar S\u00f3s\u00edalistaflokkinn 1938. \u00dear me\u00f0 var eining verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar rofin. \u00cdhaldi\u00f0 s\u00e1 s\u00e9r leik \u00e1 bor\u00f0i a\u00f0 deila og drottna. Fyrst studdi \u00fea\u00f0 komm\u00fanista til valda \u00ed verkal\u00fd\u00f0shreyfingunni. Seinna hraktist Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn, veikla\u00f0ur og r\u00f3tarslitinn,  til samstarfs vi\u00f0 flokk atvinnurekenda \u00ed verkal\u00fd\u00f0shreyfingunni. <b>\u00c1n er ills gengis, nema heiman hafi. <\/b><\/p>\n<p>\u00d6nnur \u00e1st\u00e6\u00f0a er s\u00fa, a\u00f0 hinir uppflosnu\u00f0u sveitamenn \u2013 Grimsbyl\u00fd\u00f0urinn \u00e1 m\u00f6linni, eins og J\u00f3nas fr\u00e1 Hriflu uppnefndi \u00f6reigana \u00ed sj\u00e1varpl\u00e1ssunum einhvern t\u00edma \u00ed ergelsi \u2013 hefur aldrei noti\u00f0 atkv\u00e6\u00f0isr\u00e9ttar til jafns vi\u00f0 \u00fe\u00e1, sem eftir s\u00e1tu \u00ed sveitinni og studdu \u00fdmist Frams\u00f3knar- e\u00f0a Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkinn. \u00deegar verst gegndi, var misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0isr\u00e9ttar einn \u00e1 m\u00f3ti fimm, sveitunum \u00ed hag. \u00deetta sk\u00fdrir lykilst\u00f6\u00f0u Frams\u00f3knarflokksins \u00ed \u00edslenska valdakerfinu.<\/p>\n<p>Enn ein sk\u00fdringin er s\u00fa, sem hendir gjarnan umb\u00f3tahreyfingar, a\u00f0 \u00fe\u00e6r ver\u00f0a f\u00f3rnarl\u00f6mb eigin \u00e1rangurs. Gott d\u00e6mi um \u00feetta er, a\u00f0 me\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0utryggingunum 1936 t\u00f3kst a\u00f0 afnema illr\u00e6md f\u00e1t\u00e6kral\u00f6g. Samkv\u00e6mt \u00feeim \u00feurfti f\u00f3lk sem haf\u00f0i \u201e\u00feegi\u00f0 af sveit\u201c a\u00f0 s\u00e6ta  hreppaflutningum og var svipt mannr\u00e9ttindum, eins og t.d. kosningar\u00e9tti.  \u00c1ri seinna, \u00ed sveitarstj\u00f3rnarkosningum 1937, vann Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinnn st\u00f3rsigur. Til eru fr\u00e1sagnir af \u00fev\u00ed, \u00feegar f\u00e1t\u00e6kt f\u00f3lk \u00ed \u201eP\u00f3lunum\u201c (sl\u00f6mm \u00ed Reykjav\u00edk),  \u00fear sem margir voru \u00e1 framf\u00e6ri Reykjav\u00edkurborgar,  kom pr\u00fa\u00f0b\u00fai\u00f0 \u00e1 kj\u00f6rsta\u00f0, smala\u00f0 \u00ed b\u00edla atvinnurekenda \u2013 og kaus \u00edhaldi\u00f0.<\/p>\n<h3>Mist\u00f6kin?<\/h3>\n<p>\u00deegar Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn fagna\u00f0i 70 \u00e1ra afm\u00e6li s\u00ednu 1986, ger\u00f0i Brynd\u00eds heimildamynd me\u00f0 vi\u00f0t\u00f6lum vi\u00f0 marga brautry\u00f0jendur, \u00fe.\u00e1. m. Gu\u00f0mund J\u00f3nsson, sk\u00f3smi\u00f0 \u00e1 Selfossi, sem \u00fe\u00e1 var einn eftirlifandi \u00feeirra, sem s\u00e1tu stofnfund Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokks\/ Al\u00fe\u00fd\u00f0usambands \u00ed B\u00e1rub\u00fa\u00f0 vi\u00f0 tj\u00f6rnina \u00ed Reykjav\u00edk 1916. A\u00f0spur\u00f0ur, hvers vegna Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn hef\u00f0i aldrei n\u00e1\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 ver\u00f0a r\u00e1\u00f0andi fj\u00f6ldaflokkur jafna\u00f0armanna eins og annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum, svara\u00f0i hann: \u201eVeistu \u00fea\u00f0 ekki, v\u00e6na m\u00edn? \u00dea\u00f0  er af \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 ger\u00f0um \u00feau mist\u00f6k  a\u00f0 kenna hreyfinguna vi\u00f0 al\u00fe\u00fd\u00f0una. \u00cdslendingar eru svo snobba\u00f0ir, a\u00f0 um lei\u00f0 og \u00feeir hafa komist \u00ed \u00e1lnir, eignast eitthva\u00f0, vilja \u00feeir gleyma uppruna s\u00ednum. \u00deeir vilja ekki tilheyra al\u00fe\u00fd\u00f0unni. \u00deeir l\u00edta st\u00e6rra \u00e1 sig en svo!<\/p>\n<p>\u00deetta er klassisk sk\u00fdring. H\u00fan er partur af b\u00e1gbornu gengi jafna\u00f0armannaflokka \u00ed Evr\u00f3pu \u00e1 t\u00edmabili n\u00fd-frj\u00e1lshyggjunnar s.l. tvo \u00e1ratugi. St\u00e9ttastj\u00f3rnm\u00e1lin tilheyra fort\u00ed\u00f0inni, a\u00f0 s\u00f6gn.  Einstaklingshyggjan hefur or\u00f0i\u00f0 alls r\u00e1\u00f0andi. \u201e\u00dea\u00f0 er ekkert til sem heitir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag \u2013 bara einstaklingar\u201c, sag\u00f0i J\u00e1rnlaf\u00f0in Thatcher. Og l\u00fdsir vel s\u00fdn n\u00fd-frj\u00e1lshyggjunnar \u00e1 mann og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag.  Samsta\u00f0a \u00feeirra, sem eiga undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja, er ekki lengur s\u00fa sem h\u00fan var.<\/p>\n<p>En \u00e1 \u00fe\u00e1 jafna\u00f0arstefnan ekkert erindi lengur vi\u00f0 \u00fea\u00f0 f\u00f3lk, sem leitar ekki framar stu\u00f0nings af afli samst\u00f6\u00f0unnar \u2013 \u00fear sem hver er sj\u00e1lfum s\u00e9r n\u00e6stur? Hafa ekki grunngildi jafna\u00f0arstefnunnar um frelsi, jafnr\u00e9tti og br\u00e6\u00f0ralag (samst\u00f6\u00f0u) sigra\u00f0? H\u00f6fum vi\u00f0 kannski \u00feegar \u00fatr\u00fdmt f\u00e1t\u00e6kt og \u00f3j\u00f6fnu\u00f0i? S\u00e9r ekki velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 fyrir \u00fe\u00f6rfum \u00feeirra, sem minna mega s\u00edn og \u00e1 \u00feurfa a\u00f0 halda?<\/p>\n<p>Ef vi\u00f0 svipumst um \u00ed heiminum og \u00ed okkar eigin samf\u00e9lagi, er f\u00e1tt sem bendir til \u00feess , a\u00f0 vi\u00f0 getum me\u00f0 g\u00f3\u00f0ri samvisku svara\u00f0 \u00feessum spurningum j\u00e1tandi. \u00d3j\u00f6fnu\u00f0urinn milli r\u00edkra og f\u00e1t\u00e6kra innan hinna \u00fer\u00f3u\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laga \u00e1 Vesturl\u00f6ndum hefur ekki veri\u00f0 meiri fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1\u00f0ur en \u00e1hrifa jafna\u00f0arstefnu og verkal\u00fd\u00f0shreyfingar f\u00f3r a\u00f0 g\u00e6ta snemma \u00e1 seinustu \u00f6ld. Samkv\u00e6mt n\u00fdlegri sk\u00fdrslu fr\u00e1 Al\u00fej\u00f3\u00f0abankanum er n\u00fa svo komi\u00f0, a\u00f0 r\u00famlega 60 au\u00f0j\u00f6frar r\u00e1\u00f0a yfir meiri eignum en f\u00e1t\u00e6kari helmingur mannkyns,  \u00fer\u00edr og h\u00e1lfur milljar\u00f0ur manna.<\/p>\n<h3>\u00d3jafna\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi\u00f0<\/h3>\n<p>\u00cd forystur\u00edki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins, Bandar\u00edkjunum, er svo komi\u00f0, a\u00f0 erfingjar einnar fyrirt\u00e6kjasamsteypu munu f\u00e1 \u00ed arf meiri eignir en 40% hinna efnaminni landa \u00feeirra. Helmingur af \u00f6llum fj\u00e1rmagnstekjum kemur \u00ed hlut 1% \u00edb\u00faanna. Bandar\u00edkin \u2013 helsta tilraunast\u00f6\u00f0 n\u00fd-frj\u00e1lshyggjunnar \u2013 er or\u00f0i\u00f0 mesta \u00f3jafna\u00f0arr\u00edki\u00f0 \u00ed hinum \u00fer\u00f3a\u00f0a heimshluta.  Og eftir h\u00f6f\u00f0inu dansa limirnir.<\/p>\n<p>\u00c1 t\u00edmum b\u00f3luhagkerfisins fyrir Hrun upplif\u00f0u \u00cdslendingar \u00fea\u00f0, a\u00f0 \u00f6rf\u00e1mennur h\u00f3pur,  sem r\u00e9\u00f0i yfir n\u00fdeinkav\u00e6ddum b\u00f6nkum og fj\u00e1rm\u00e1lastofnunum, gat stofna\u00f0 til skulda, sem n\u00e1mu t\u00edfaldri \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu \u00cdslendinga. \u00deegar kom a\u00f0 skuldad\u00f6gum eftir Hrun, b\u00e1ru \u00feeir enga \u00e1byrg\u00f0. <b>Gr\u00f3\u00f0inn haf\u00f0i veri\u00f0 einkav\u00e6ddur, en skuldirnar \u00e1tti a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdta.<\/b> Skattgrei\u00f0endur b\u00e1ru ska\u00f0ann.<\/p>\n<p>\u00dear me\u00f0 hefur sj\u00e1lfur \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagss\u00e1ttm\u00e1linn, sem \u00e1 a\u00f0 heita a\u00f0 gildi um marka\u00f0skerfi \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi, veri\u00f0 rofinn. S\u00e1 \u00f3or\u00f0a\u00f0i s\u00e1ttm\u00e1li felst \u00ed \u00fev\u00ed, a\u00f0 hverjum og einum er frj\u00e1lst a\u00f0 au\u00f0gast af eigin rammleik fyrir eigi\u00f0 f\u00e9, a\u00f0 \u00fev\u00ed tilskyldu, a\u00f0 vi\u00f0komandi grei\u00f0i skatta og skyldur til \u00feess samf\u00e9lags, sem skapar ver\u00f0m\u00e6tin.  Vi\u00f0 hvorugt hefur veri\u00f0 sta\u00f0i\u00f0. \u00dej\u00f3\u00f0in bar ska\u00f0ann. Og n\u00fa, \u00feegar vi\u00f0 erum a\u00f0 byrja a\u00f0 jafna okkur eftir \u00e1falli\u00f0, m.a. vegna hagst\u00e6\u00f0ra ytri a\u00f0st\u00e6\u00f0na, bendir flest til, a\u00f0 \u00fea\u00f0 eigi a\u00f0 endurtaka sama leikinn.<\/p>\n<p>H\u00f3pur vildarvina f\u00e6r a\u00f0 kaupa hlutabr\u00e9f \u00e1 s\u00e9rkj\u00f6rum \u00ed S\u00edmanum, sem var einu sinni \u00fej\u00f3\u00f0areign. Allt bak vi\u00f0 byrg\u00f0a glugga. Grei\u00f0slukortafyrirt\u00e6ki, sem er s\u00e9rst\u00f6k au\u00f0suppspretta \u00ed rafr\u00e6nu bankakerfi, er selt \u00e1 gjafvir\u00f0i h\u00f3pi fj\u00e1rfesta, \u00fear sem f\u00f6\u00f0urbr\u00f3\u00f0ir fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herrans fer fremstur \u00ed flokki.  Tryggingarf\u00e9l\u00f6g, sem hafa ofteki\u00f0 i\u00f0gj\u00f6ld af vi\u00f0skiptavinum, grei\u00f0a \u00f6rf\u00e1mennum h\u00f3pi eigenda ar\u00f0, sem er s\u00f3ttur \u00ed tj\u00f3nasj\u00f3\u00f0inn og nemur h\u00e6rri upph\u00e6\u00f0um en hagna\u00f0ur fyrirt\u00e6kjanna \u00e1 \u00e1ri. \u00deetta eru bara n\u00fdjustu t\u00ed\u00f0indin af vettvangi dagsins. L\u00f6glegt en si\u00f0laust var einu sinni sagt. En \u00ed virku l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi, \u00fear sem l\u00f6ggjafarsamkoman \u00e1 a\u00f0 g\u00e6ta almannahagsmuna, v\u00e6ri l\u00f6ggjafarvaldinu beitt til a\u00f0 uppr\u00e6ta si\u00f0leysi\u00f0.<\/p>\n<h3>Lausnir<\/h3>\n<p>\u00dev\u00ed hugar\u00e1standi, sem n\u00fa r\u00edkir me\u00f0al \u00feorra almennings, er best l\u00fdst me\u00f0 einu or\u00f0i: VANTRAUSTI. Sj\u00e1lft Al\u00feingi er r\u00fai\u00f0 trausti, stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar, stj\u00f3rnm\u00e1lamenn, forystumenn \u00ed atvinnul\u00edfi, jafnvel v\u00f6rslumenn l\u00edfeyrissj\u00f3\u00f0a, fj\u00f6lmi\u00f0lar \u2013 flestir eru \u00feessir a\u00f0ilar r\u00fanir trausti eftir Hrun.  Hva\u00f0 er til r\u00e1\u00f0a? \u00dea\u00f0 er \u00e1r til kosninga. \u00dea\u00f0 g\u00e6tu or\u00f0i\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ingarmestu kosningar \u00ed s\u00f6gu l\u00fd\u00f0veldisins. Allir vita, a\u00f0 n\u00fa \u00fearf a\u00f0 n\u00e1 samst\u00f6\u00f0u um st\u00f3ru umb\u00f3tam\u00e1lin \u2013 kerfisbreytingu til framb\u00fa\u00f0ar.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 vitum \u00f6ll, hver st\u00f3ru m\u00e1lin eru: <i>N\u00fd stj\u00f3rnarskr\u00e1, sem tryggir \u00fej\u00f3\u00f0inni virkt l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i. M\u00e1lskotsr\u00e9ttinn til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar um a\u00f0 leggja st\u00f3rm\u00e1l  undir \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu, \u00feegar stj\u00f3rnm\u00e1laforystan \u00e1 A\u00feingi bregst. Jafn atkv\u00e6\u00f0isr\u00e9ttur, einn ma\u00f0ur \u2013 eitt atkv\u00e6\u00f0i. Sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00e1 au\u00f0lindum innsiglu\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1, sem og krafan um, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in f\u00e1i r\u00e9ttm\u00e6tan ar\u00f0 af au\u00f0lindum s\u00ednum.  H\u00fasn\u00e6\u00f0i \u00e1 vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegum kj\u00f6rum handa n\u00fdrri kynsl\u00f3\u00f0, sem hefur veri\u00f0 \u00fath\u00fdst. \u00deetta eru n\u00e6g verkefni til a\u00f0 sameinast um \u00e1 n\u00fdju kj\u00f6rt\u00edmabili.<\/i><\/p>\n<p>Renni\u00f0i yfir stiklurnar um st\u00f3ru m\u00e1lin, sem Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn, me\u00f0 atbeina verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar, n\u00e1\u00f0i fram almenningi til hagsb\u00f3ta \u00e1 s.l. hundra\u00f0 \u00e1rum. Hvernig f\u00f3rum vi\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed? Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 beita afli samst\u00f6\u00f0unnar \u2013 \u00fer\u00e1tt fyrir allt sundurlyndi\u00f0. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 beita <b>l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0inu gegn au\u00f0r\u00e6\u00f0inu<\/b>. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 aftur. Vi\u00f0 getum \u00fea\u00f0. Vilji er allt sem \u00fearf.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um aldam\u00f3tin 1900 var \u00cdsland eitt f\u00e1t\u00e6kasta land Evr\u00f3pu.  Skv. hagt\u00f6lum fyrir \u00e1ri\u00f0 2015 eru \u00cdslendingar n\u00fa  \u00ed h\u00f3pi t\u00edu au\u00f0ugustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims.  Sagan af \u00fev\u00ed, hvernig vi\u00f0  brutumst \u00far \u00f6rbirg\u00f0 til bjarg\u00e1lna, er saga 20stu aldar. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1382","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1382","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1382"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2685,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1382\/revisions\/2685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}