{"id":1402,"date":"2017-03-29T00:00:00","date_gmt":"2017-03-29T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1402"},"modified":"2020-09-22T10:55:26","modified_gmt":"2020-09-22T10:55:26","slug":"tvaer-thjodir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1402","title":{"rendered":"Tv\u00e6r \u00fej\u00f3\u00f0ir"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 sama t\u00edma er \u00e1leitin umr\u00e6\u00f0a um f\u00e1t\u00e6kt \u00e1 \u00cdslandi. L\u00e1glaunaf\u00f3lk lifir ekki af launum s\u00ednum. Sex \u00fe\u00fasund b\u00f6rn b\u00faa vi\u00f0 f\u00e1t\u00e6kt \u00e1 degi hverjum. L\u00edfeyris\u00feegar og \u00f6ryrkjar kvarta s\u00e1ran undan kj\u00f6rum s\u00ednum. Ungu kynsl\u00f3\u00f0inni hefur \u00fev\u00ed sem n\u00e6st veri\u00f0 \u00fath\u00fdst. \u00dea\u00f0 skortir \u00edb\u00fa\u00f0arh\u00fasn\u00e6\u00f0i vi\u00f0 h\u00e6fi. Fasteignaver\u00f0i\u00f0 r\u00fdkur upp \u00ed rj\u00e1fur. F\u00e6stir hinna ungu eiga fyrir \u00fatborgun. Leiguokri\u00f0 l\u00e6sir unga f\u00f3lki\u00f0 inni \u00ed f\u00e1t\u00e6ktargildru. Hin s\u00e9r\u00edslenska ver\u00f0trygging l\u00e9ttir allri \u00e1h\u00e6ttu af \u00f3fyrirs\u00e9\u00f0um \u00e1f\u00f6llum af fj\u00e1rmagnseigendum, en gerir hina skuldugu \u00e1 sama t\u00edma a\u00f0 skulda\u00fer\u00e6lum.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h3>Tv\u00e6r \u00fej\u00f3\u00f0ir<\/h3>\n<p>\u00dea\u00f0 eru tv\u00e6r \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00ed landinu. P\u00f3lit\u00edkin sn\u00fdst bara um \u00f3breytt \u00e1stand. Er \u00fea\u00f0 kannski bara logni\u00f0 \u00e1 undan storminum? Hvert er a\u00f0 leita eftir lausnum? \u00c9g ver\u00f0 \u00e6 sannf\u00e6r\u00f0ari um, a\u00f0 vi\u00f0 eigum a\u00f0 leita fyrirmynda \u00ed reynslu fr\u00e6nd\u00fej\u00f3\u00f0a okkar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum. Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 n\u00fdtur n\u00fa almennt vi\u00f0urkenningar um v\u00ed\u00f0a ver\u00f6ld sem fyrirmyndar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag. L\u00e6rum af \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p><b>\u201e\u00deetta sn\u00fdst allt um vald, kj\u00e1ninn \u00feinn\u201c.<\/b> \u00dea\u00f0 fer ekki \u00e1 milli m\u00e1la, a\u00f0 vald eigenda fj\u00e1rmagns og fyrirt\u00e6kja er r\u00e1\u00f0andi afl \u00ed kap\u00edtal\u00edsku hagkerfi. \u00c1kv\u00f6r\u00f0unarvaldi\u00f0 um fj\u00e1rfestingar og framkv\u00e6mdir er a\u00f0 st\u00e6rstum hluta \u00ed h\u00f6ndum f\u00e1menns h\u00f3ps fj\u00e1rmagnseigenda. Valdi\u00f0 \u00e1 vinnumarka\u00f0num til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a og reka er \u00ed h\u00f6ndum \u00feeirra. Ef st\u00e9ttarf\u00e9l\u00f6g eru veikbur\u00f0a e\u00f0a jafnvel ekki til sta\u00f0ar, f\u00e6r vinnandi f\u00f3lk litlu sem engu r\u00e1\u00f0i\u00f0 um \u00feessar \u00e1kvar\u00f0anir.<\/p>\n<p>\u00deetta ofurvald fj\u00e1rmagnseigenda hefur \u00e1 seinustu \u00e1ratugum n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar vaxi\u00f0 raunhagkerfinu \u2013 og \u00fear me\u00f0 flestum \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjum \u2013 yfir h\u00f6fu\u00f0. Fj\u00e1rmagnseigendur gera \u00fat stj\u00f3rnm\u00e1laflokka til \u00feess a\u00f0 g\u00e6ta hagsmuna sinna innan \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkja og \u00ed heimshagkerfinu. \u00cd \u00f6rr\u00edkinu \u00edslenska s\u00e9r Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn um \u00feessa hagsmunag\u00e6slu. Eftir hrun S\u00cdS hefur p\u00f3lit\u00edskt eignarhaldsf\u00e9lag um arfleif\u00f0 S\u00cdS beitt Frams\u00f3knarflokknum \u00ed sama skyni, \u00ed samstarfi vi\u00f0 Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkinn.<\/p>\n<p>Ef \u00feetta sam\u00fejappa\u00f0a fj\u00e1rhagsvald n\u00e6r <b>p\u00f3lit\u00edska valdinu<\/b> undir sig l\u00edka,  er l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 sj\u00e1lft \u00ed h\u00e6ttu. H\u00e6ttan er s\u00fa, a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 breytist \u00ed au\u00f0r\u00e6\u00f0i. \u00deetta er a\u00f0 gerast fyrir augunum \u00e1 okkur, t.d. \u00ed Bandar\u00edkjum Trumps  og R\u00fasslandi P\u00fat\u00edns. S\u00f6mu s\u00f3larmerkin sj\u00e1st n\u00fa \u00feegar \u00e1 \u00cdslandi Engeyjar\u00e6ttarinnar.<\/p>\n<h3>Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0<\/h3>\n<p><b>Hva\u00f0 er svona merkilegt vi\u00f0 norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0? <\/b>\u00dea\u00f0 er \u00feetta: H\u00e6gri flokkar (hagsmunag\u00e6slua\u00f0ilar s\u00e9rhagsmuna) hafa lengst af veri\u00f0 \u00fear \u00ed minnihluta; \u00feeir hafa ekki n\u00e1\u00f0 a\u00f0 s\u00f6lsa p\u00f3lit\u00edska valdi\u00f0 undir sig l\u00edka. Hinn p\u00f3lit\u00edski armur verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar \u2013 jafna\u00f0armannaflokkarnir \u2013 hefur veri\u00f0 \u00ed meirihluta \u00e1ratugum saman \u00e1 m\u00f3tunar\u00e1rum hins norr\u00e6na velfer\u00f0arr\u00edkis. \u00de\u00f3tt h\u00e6gri flokkar hafi st\u00f6ku sinnum komist til valda skamma hr\u00ed\u00f0, hafa \u00feeir ekki haft bolmagn n\u00e9 stu\u00f0ning almennings til a\u00f0 hr\u00f3fla vi\u00f0 grundvallar\u00fe\u00e1ttum kerfisins.<\/p>\n<p><b>\u00deetta er einstakt \u00ed ver\u00f6ldinni.<\/b> \u00deetta sk\u00fdrir grundvallarmuninn, sem er \u00e1 norr\u00e6na m\u00f3delinu annars vegar og hinu blanda\u00f0a hagkerfi einkarekstrar og opinberrar \u00fej\u00f3nustu v\u00ed\u00f0ast hvar annars sta\u00f0ar- \u00fear me\u00f0 tali\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi. S\u00fa sta\u00f0reynd, a\u00f0 jafna\u00f0armannaflokkurinn \u00edslenski n\u00e1\u00f0i \u00fev\u00ed aldrei a\u00f0 ver\u00f0a r\u00e1\u00f0andi fj\u00f6ldaflokkur, \u00ed n\u00e1nu samstarfi vi\u00f0 laun\u00feegahreyfinguna, sk\u00fdrir \u00fea\u00f0 l\u00edka, hvers vegna \u00cdsland<b> er ekki norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki<\/b>, \u00fer\u00e1tt fyrir vi\u00f0leitni okkar til a\u00f0 stefna \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt.<\/p>\n<p><b>Mannr\u00e9ttindi \u2013 en ekki \u00f6lmusur:<\/b> \u00dea\u00f0 sem einkennir norr\u00e6na velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 umfram \u00f6nnur \u00ed \u00feessum samanbur\u00f0i er, a\u00f0 r\u00e9ttur almennings til opinberrar \u00fej\u00f3nustu er skilgreindur \u00e1 grundvelli mannr\u00e9ttinda. V\u00ed\u00f0ast hvar annars sta\u00f0ar er fremur um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00f6lmusur handa \u00feurfalingum.  \u00c1 \u00feessu tvennu er reginmunur. \u00c9g er a\u00f0 tala um sj\u00fakratryggingar og heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustu, a\u00f0gengi a\u00f0 sk\u00f3lum, barnab\u00e6tur, ellil\u00edfeyri o.s. frv. \u00cdslendingar \u00feekkja \u00feetta or\u00f0i\u00f0 vel af eigin reynslu.<\/p>\n<p>T\u00f6kum d\u00e6mi:  \u00c1ri\u00f0 1936 t\u00f3kst jafna\u00f0arm\u00f6nnum, eftir langa bar\u00e1ttu, a\u00f0 leggja grunn a\u00f0 almannatryggingum. Me\u00f0 \u00feessari l\u00f6ggj\u00f6f var lag\u00f0ur grundv\u00f6llur a\u00f0 velfer\u00f0arr\u00edki \u00e1 \u00cdslandi. Upphaflega hugmyndin var, a\u00f0 allir \u00cdslendingar, \u00e1n tillits til efnahags og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsst\u00f6\u00f0u, skyldu nj\u00f3ta ellil\u00edfeyris a\u00f0 lokinni starfs\u00e6vi. \u00dea\u00f0 var hugsa\u00f0 sem almenn mannr\u00e9ttindi. \u00cd framkv\u00e6md hefur \u00feetta aldrei tekist eins og upphaflega var til \u00e6tlast. \u00c6 ofan \u00ed \u00e6 hefur ellil\u00edfeyririnn veri\u00f0 skertur me\u00f0 v\u00edsan til annarra tekna. \u00cd sta\u00f0 mannr\u00e9ttinda erum vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um \u00f6lmusur handa \u00feurfalingum.<\/p>\n<h3>Skr\u00edpamynd<\/h3>\n<p>\u00deegar sker\u00f0ingar af \u00feessu tagi eru r\u00e9ttl\u00e6ttar me\u00f0 v\u00edsan til grei\u00f0slna \u00far l\u00edfeyrissj\u00f3\u00f0um, sem \u00f6llum er skylt a\u00f0 eiga a\u00f0ild a\u00f0, og er eignarr\u00e9ttarvarinn skyldusparna\u00f0ur vi\u00f0komandi, er kerfi\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta stj\u00f3rnast af ge\u00f0\u00fe\u00f3tta\u00e1kv\u00f6r\u00f0unum. D\u00e6min um \u00f6lmusur, sem eru skilyrtar \u00fev\u00ed, a\u00f0 vi\u00f0takandi sanni f\u00e1t\u00e6kt s\u00edna, eru allt of m\u00f6rg \u00ed \u00edslenska kerfinu. \u00deetta er \u00e6vinlega gert \u00ed sparna\u00f0arskyni. \u00dear me\u00f0 hefur Tryggingarstofnun r\u00edkisins veri\u00f0 breytt \u00ed rukkunarstofnun r\u00edkisins. Og \u00fear me\u00f0 getur \u00cdsland me\u00f0 engu m\u00f3ti st\u00e1ta\u00f0 af \u00fev\u00ed a\u00f0 vera norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki. Eftir Hrun h\u00f6fum vi\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 fjarl\u00e6gjast \u00fea\u00f0 \u00e6 meir.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00fear vi\u00f0 b\u00e6tist, a\u00f0 ar\u00f0urinn af au\u00f0lindum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar rennur til f\u00e1menns h\u00f3ps einkaleyfishafa \u00e1 vei\u00f0iheimildum, \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds \u2013 en ekki til almanna\u00fearfa; a\u00f0 ver\u00f0tryggingarkr\u00f3nan \u00e1samt okur v\u00f6xtum gerir st\u00f3ran hluta \u00fej\u00f3\u00f0arinnar a\u00f0 skulda\u00fer\u00e6lum; og skattbyr\u00f0in leggst me\u00f0 mestum \u00feunga \u00e1 millist\u00e9ttina, \u00e1 sama t\u00edma og r\u00edkisvaldi\u00f0 l\u00e6tur \u00f3\u00e1tali\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0skiptael\u00edtan fl\u00fdi me\u00f0 f\u00e9 sitt \u00ed skattaskj\u00f3l og \u00e1vaxti \u00fea\u00f0 \u00ed \u00fatl\u00f6ndum \u2013 \u00fe\u00e1 skilst betur, hversu v\u00ed\u00f0s fjarri \u00fea\u00f0 er, a\u00f0 \u00cdsland r\u00edsi undir nafni sem norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki. N\u00e6r v\u00e6ri a\u00f0 l\u00edkja \u00feessu vi\u00f0 skr\u00edpamynd af amer\u00edskum kap\u00edtalisma.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 \u00fearf a\u00f0 gera til a\u00f0 breyta \u00feessu, er svo efni \u00ed a\u00f0ra grein.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er bullandi uppgangur \u00ed atvinnul\u00edfinu: Meira en 7% hagv\u00f6xtur, gjaldeyrisvarasj\u00f3\u00f0urinn st\u00fatfullur, l\u00edti\u00f0 sem ekkert atvinnuleysi \u2013 reyndar v\u00f6ntun \u00e1 vinnuafli, sem \u00fe\u00fasundir innflytjenda redda. Hinir r\u00edku eru a\u00f0 ver\u00f0a \u00e6 r\u00edkari. Tuttugu \u00fe\u00fasund fj\u00f6lskyldur eiga meira en tvo \u00feri\u00f0ju af \u00f6llum eignum. Bankarnir gr\u00e6\u00f0a \u00e1 t\u00e1 og fingri. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1402","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1402"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1402\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2642,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1402\/revisions\/2642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}