{"id":1405,"date":"2017-03-31T00:00:00","date_gmt":"2017-03-31T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1405"},"modified":"2020-09-22T10:54:05","modified_gmt":"2020-09-22T10:54:05","slug":"getum-vid-laert-af-nordmonnum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1405","title":{"rendered":"Getum vi\u00f0 l\u00e6rt af Nor\u00f0m\u00f6nnum?"},"content":{"rendered":"<p>Af \u00feessu tilefni er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 sko\u00f0a, hvernig fr\u00e6ndur vorir \u00ed Noregi hafa m\u00f3ta\u00f0 stefnuna um au\u00f0lindan\u00fdtingu og fiskvei\u00f0istj\u00f3rnun. Flestir vita, a\u00f0 Noregur er vellau\u00f0ugt ol\u00edur\u00edki.  Fr\u00e1 upphafi ol\u00eduvinnslunnar hafa \u00feeir g\u00e6tt \u00feess vandlega, a\u00f0 ar\u00f0urinn af ol\u00eduau\u00f0lindinni, sem er skilgreind sem \u00fej\u00f3\u00f0ar-eign, renni \u00ed sameiginlegan fj\u00e1rfestingarsj\u00f3\u00f0, sem n\u00fa er reyndar or\u00f0inn s\u00e1 \u00f6flugasti \u00ed heiminum.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h3>Samvinnurekstur<\/h3>\n<p>\u00cd n\u00fd\u00fatkominni b\u00f3k um, hva\u00f0 Skotar geti l\u00e6rt af samskiptum Nor\u00f0urlanda-\u00fej\u00f3\u00f0a vi\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0, birtist fr\u00f3\u00f0leg grein um \u00feetta efni eftir norskan n\u00e1tt\u00faruv\u00edsindamann, Duncan Halley a\u00f0 nafni (hann er skoskur a\u00f0 uppruna, en norskur r\u00edkisborgari). \u00cd greininni kemur fram, a\u00f0 um au\u00f0lindan\u00fdtingu og dreifingu ar\u00f0s af au\u00f0lindinni gilda tvenn l\u00f6g: L\u00f6gin um au\u00f0lindan\u00fdtinguna hafa a\u00f0 markmi\u00f0 a\u00f0 tryggja sj\u00e1lfb\u00e6rar fiskvei\u00f0ar og \u00fej\u00f3\u00f0hagslega ar\u00f0semi af rekstri \u00fatger\u00f0ar og fiskvinnslu. Hin l\u00f6gin kve\u00f0a \u00e1 um eignarhald \u00e1 \u00fatger\u00f0ar-fyrirt\u00e6kjum me\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 markmi\u00f0i a\u00f0 tryggja, a\u00f0 ar\u00f0urinn n\u00fdtist sem best bygg\u00f0arl\u00f6gum, sem byggja afkomu s\u00edna \u00e1 sj\u00e1var\u00fatvegi, me\u00f0 fram hinni l\u00f6ngu strandlengju Noregs.<\/p>\n<p>\u00deessi l\u00f6g kve\u00f0a \u00e1 um, a\u00f0 fiskiskip ver\u00f0a a\u00f0 vera \u00ed eigu einstaklinga, sem sj\u00e1lfir stunda sj\u00f3 e\u00f0a vinna vi\u00f0 stj\u00f3rnun \u00fatger\u00f0ar. \u00deetta hefur leitt til \u00feess, a\u00f0 flestir sem st\u00fdra \u00fatger\u00f0arfyrirt\u00e6kjum hafa sj\u00e1lfir veri\u00f0 virkir sem sj\u00f3menn og\/e\u00f0a skipstj\u00f3rnarmenn.  Ef skip eru \u00ed eigu hlutaf\u00e9lags, ver\u00f0ur hlutaf\u00e9lagi\u00f0 a\u00f0 vera \u00ed eigu starfandi sj\u00f3manna e\u00f0a stj\u00f3rnenda \u00ed vi\u00f0komandi bygg\u00f0arlag-i.  Fiskvinnslufyrirt\u00e6ki mega eiga allt a\u00f0 49.9%, en r\u00e1\u00f0andi hlutur ver\u00f0ur a\u00f0 vera \u00ed eigu starfandi sj\u00f3manna, n\u00faverandi e\u00f0a fyrrverandi, sem ver\u00f0a a\u00f0 starfa vi\u00f0 \u00fatger\u00f0ina. M.\u00f6.o. hluthafar ver\u00f0a a\u00f0 vera tengdir \u00fatger\u00f0inni og bygg\u00f0arlaginu. Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist s\u00ed\u00f0an, a\u00f0 samkv\u00e6mt l\u00f6gum er afur\u00f0asalan \u00ed h\u00f6ndum samvinnufyrirt\u00e6kja.<\/p>\n<h3>Samf\u00e9lags\u00e1byrg\u00f0<\/h3>\n<p>Norsk fiskvei\u00f0istj\u00f3rnun byggir \u00fev\u00ed l\u00f6gum samkv\u00e6mt \u00e1 \u00ferennu: sj\u00e1lfb\u00e6rn-i, ar\u00f0semi og samf\u00e9lagslegri \u00e1byrg\u00f0. Sj\u00e1var\u00fatvegurinn er bur\u00f0ar\u00e1s atvinnul\u00edfs \u00ed strandbygg\u00f0um Noregs. Ef ekki v\u00e6ri fyrir fiskvei\u00f0ar, fiskeldi og fiskvinnslu, l\u00e6gi vi\u00f0 landau\u00f0n \u00ed \u00feessum bygg\u00f0arl\u00f6gum. \u00datger\u00f0 og fiskvinnsla er einfald-lega forsenda atvinnu \u2013 og \u00fear me\u00f0 \u2013  b\u00fasetu. Sj\u00e1var\u00fatvegurinn stendur fyrir mikilli ver\u00f0m\u00e6task\u00f6pun. Hann er n\u00e6stst\u00e6rsti \u00fatflutningsgeirinn. \u00c1 \u00fea\u00f0 er l\u00f6g\u00f0 r\u00edk \u00e1hersla, a\u00f0 sj\u00e1var\u00fatvegurinn s\u00e9 rekinn \u00ed s\u00e1tt vi\u00f0 hi\u00f0 n\u00e1tt\u00farulega umhverfi. Meira en 70% allra fiskvei\u00f0a eru \u00far stofnum, sem nj\u00f3ta vottunar fyrir sj\u00e1lfb\u00e6rni. \u00deetta er h\u00e6sta hlutfall, sem \u00feekkist \u00ed heiminum. \u201eHelstu nytjastofnar eru \u00ed g\u00f3\u00f0u \u00e1sigkomulagi\u201c, a\u00f0 s\u00f6gn OECD. \u201eN\u00fdting sj\u00e1varau\u00f0-lindarinnar og stj\u00f3rnun fiskvei\u00f0a byggir \u00e1 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um v\u00edsindalegra rann-s\u00f3kna\u201c, a\u00f0 s\u00f6gn FAO, matv\u00e6lastofnunar S\u00de. \u201eFiskvei\u00f0istj\u00f3rnun Nor\u00f0manna er fyrsta flokks \u00ed heiminum\u201c, a\u00f0 s\u00f6gn Marine Stewardship Council.<\/p>\n<p>Vegna \u00f6rra t\u00e6kniframfara var svo komi\u00f0 \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratugnum, a\u00f0 margir fiskistofnar innan norsku l\u00f6gs\u00f6gunnar voru ofveiddir. Sumir stofnar bein-l\u00ednis hrundu (eins og ger\u00f0ist innan l\u00f6gs\u00f6gu ESB). R\u00edki\u00f0 d\u00e6ldi gr\u00ed\u00f0arlegum fj\u00e1rmunum inn \u00ed greinina til \u00feessa a\u00f0 for\u00f0a gjald\u00ferotum og brottflutningi f\u00f3lks \u00far strandbygg\u00f0unum.<\/p>\n<h3>Kerfisumb\u00e6tur<\/h3>\n<p>R\u00e1\u00f0ist var \u00ed kerfisumb\u00e6tur, sem hafa skila\u00f0 miklum \u00e1rangri. \u00c1 s.l. 30 \u00e1rum (fr\u00e1 1985-2015) hefur hrygningarstofn uppsj\u00e1varfisktegunda vaxi\u00f0 um 51%. Hrygningarstofn dj\u00fapsj\u00e1vartegunda hefur vaxi\u00f0 sem svarar 340%. M.\u00f6.o. n\u00fdtingu sj\u00e1varau\u00f0lindarinnar hefur veri\u00f0 haga\u00f0 me\u00f0 \u00feeim h\u00e6tti, a\u00f0 afrakstur au\u00f0lindarinnar hefur vaxi\u00f0 umtalsvert.<\/p>\n<p>S\u00e9rt\u00e6kir styrkir til sj\u00e1var\u00fatvegsins hafa veri\u00f0 aflag\u00f0ir fyrir utan undan\u00fe\u00e1gu fr\u00e1 s\u00e9rst\u00f6ku mengunargjaldi \u00e1 eldsneyti. Eftir standa styrkir vegna t.d. end-urh\u00e6fingar og starfs\u00fej\u00e1lfunar, sem gilda almennt fyrir atvinnul\u00edfi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00d6fugt vi\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0 hafa norskir sj\u00e1var\u00fatvegsr\u00e1\u00f0herrar aldrei sni\u00f0-gengi\u00f0 v\u00edsindalega r\u00e1\u00f0gj\u00f6f um aflamark. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er, a\u00f0 laga\u00e1kv\u00e6\u00f0um um samf\u00e9lagslega \u00e1byrg\u00f0 er fylgt eftir, \u00feannig a\u00f0 tekjur og ar\u00f0ur sj\u00e1var\u00fatvegsfyr-irt\u00e6kja rennur um \u00e6\u00f0akerfi samf\u00e9lagsins \u00ed sj\u00e1varbygg\u00f0um. \u00deetta \u00e1 ekki bara vi\u00f0 um tekjur starfsf\u00f3lksins heldur einnig ar\u00f0 fyrirt\u00e6kjanna og hagna\u00f0 eig-endanna. Fiskistofnarnir eru \u00ed g\u00f3\u00f0u \u00e1sigkomulagi. Undantekningarnar eru deilistofnar, sem a\u00f0 hluta tilheyra fiskvei\u00f0istefnu Evr\u00f3pusambandsins. V\u00ed\u00f0-t\u00e6k samf\u00e9lagsleg s\u00e1tt r\u00edkir um \u00feetta fyrirkomulag au\u00f0lindan\u00fdtingar og sam-f\u00e9lags\u00e1byrg\u00f0ar. \u00c1rangurinn hefur ekki l\u00e1ti\u00f0 \u00e1 s\u00e9r standa.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Framkoma s\u00e6greifanna \u00ed Granda gagnvart starfsf\u00f3lki s\u00ednu \u00e1 Skaga sta\u00f0festir enn einu sinni, a\u00f0 handhafar vei\u00f0iheimildanna me\u00f0h\u00f6ndla \u00fe\u00e6r eins og um hreina einkaeign s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, \u00ed tr\u00e1ssi vi\u00f0 l\u00f6g og r\u00e9tt. Mott\u00f3i\u00f0 er eins og hj\u00e1 Hannesi Sm\u00e1rasyni for\u00f0um: \u201e\u00c9g \u00e1 \u00feetta \u2013 \u00e9g m\u00e1 \u00feetta\u201c. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1405","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1405"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2639,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1405\/revisions\/2639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}