{"id":1439,"date":"2017-04-26T00:00:00","date_gmt":"2017-04-26T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1439"},"modified":"2020-09-22T10:52:18","modified_gmt":"2020-09-22T10:52:18","slug":"a-ad-segja-thad-med-blomum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1439","title":{"rendered":"\u00c1 a\u00f0 segja \u00fea\u00f0 me\u00f0 bl\u00f3mum?"},"content":{"rendered":"<p>Af \u00feessu tilefni skaut upp kollinum mynd fr\u00e1 fyrri t\u00ed\u00f0. Myndir segja stundum meira en m\u00f6rg or\u00f0. Myndin var af ge\u00f0\u00feekkri konu, sem a\u00f0 loknum kosn-ingum 1995 var n\u00fdlega sest \u00ed st\u00f3l heilbrig\u00f0isr\u00e1\u00f0herra.<b>Ingibj\u00f6rg P\u00e1lma-d\u00f3ttir<\/b>, heitir h\u00fan, Frams\u00f3knarkona ofan af Skipaskaga. Myndin var af gla\u00f0beittum s\u00e9rfr\u00e6\u00f0il\u00e6knum, sem voru a\u00f0 f\u00e6ra r\u00e1\u00f0herranum risabl\u00f3mv\u00f6nd. \u00d6ll brostu \u00feau \u00fat \u00ed eitt.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Og hvert var tilefni\u00f0? J\u00fa, r\u00e1\u00f0herra haf\u00f0i l\u00e1ti\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0a eitt sitt fyrsta verk \u00e1 r\u00e1\u00f0herrast\u00f3li a\u00f0 afnema svokalla\u00f0 tilv\u00edsunarkerfi, sem forveri henn-ar, <b>Sighvatur Bj\u00f6rgvinsson<\/b>, haf\u00f0i va\u00f0i\u00f0 eld og brennistein til a\u00f0 koma \u00ed gegn. En hj\u00fakrunarkonan , sem n\u00fa f\u00f3r me\u00f0 h\u00fasb\u00f3ndavald \u00ed heilbrig\u00f0is-r\u00e1\u00f0uneytinu \u00ed umbo\u00f0i Frams\u00f3knar, \u00e6tla\u00f0i ekki a\u00f0 standa \u00ed str\u00ed\u00f0i vi\u00f0 s\u00e9r-fr\u00e6\u00f0il\u00e6kna. H\u00fan gekk a\u00f0 \u00f6llum \u00feeirra kr\u00f6fum. \u00deeir \u00e1ttu henni miki\u00f0 upp a\u00f0 unna \u2013 og vildu segja \u00fea\u00f0 me\u00f0 bl\u00f3mum.<\/p>\n<h3>Sj\u00e1lftaka<\/h3>\n<p>Um hva\u00f0 snerist m\u00e1li\u00f0? \u00c1 \u00e1runum 1988 til 1994 gengu \u00cdslendingar \u00ed gegnum lengstu samfelldu kreppu l\u00fd\u00f0veldist\u00edmans. Hagv\u00f6xtur var neikv\u00e6\u00f0ur fr\u00e1 \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri. \u00dea\u00f0 var aflabrestur og vi\u00f0skiptakj\u00f6r f\u00f3ru versnandi. R\u00edkisfj\u00e1rm\u00e1l voru vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 fara \u00far b\u00f6ndunum. Erlend skuldas\u00f6fnun f\u00f3r vaxandi.<\/p>\n<p>\u00deetta var sta\u00f0an, \u00feegar Sighvatur Bj\u00f6rgvinsson, Vestfir\u00f0ingur, t\u00f3k vi\u00f0 emb-\u00e6tti heilbrig\u00f0isr\u00e1\u00f0herra 1993 \u2013 fyrir t\u00e6pum aldarfj\u00f3r\u00f0ungi. \u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 vera ung \u00fej\u00f3\u00f0 f\u00f3ru \u00fatgj\u00f6ld til heilbrig\u00f0ism\u00e1la hra\u00f0vaxandi, langt umfram \u00fea\u00f0, sem ger\u00f0ist me\u00f0 \u00f6\u00f0rum \u00fej\u00f3\u00f0um OECD.<\/p>\n<p>Einn \u00fatgjaldaflokkur skar sig \u00far. \u00datgj\u00f6ld innan hans uxu sj\u00e1lfkrafa. \u00deau h\u00e9ldust engan veginn innan ramma fj\u00e1rlaga. \u00deetta voru \u00fatgj\u00f6ld til s\u00e9rfr\u00e6\u00f0i-l\u00e6kna. Um \u00fe\u00e1 giltu engar fj\u00f6ldatakmarkanir. Flestir voru \u00ed hlutast\u00f6rfum \u00e1 sj\u00fakrah\u00fasum, en r\u00e1ku eigin stofur me\u00f0fram. \u00deanga\u00f0 v\u00edsu\u00f0u \u00feeir sj\u00faklingum. Kerfi\u00f0 sj\u00e1lft bau\u00f0 upp \u00e1 hvort tveggja: innbygg\u00f0an hagsmuna\u00e1rekstur og sj\u00e1lft\u00f6ku. \u00c1n takmarkana.<\/p>\n<p>Sighvatur \u00e1kva\u00f0 a\u00f0 taka \u00e1 vandanum. Hann kom s\u00e9r upp \u00f6flugum samstarfs-h\u00f3pi. Ni\u00f0ursta\u00f0a \u00feeirra var, a\u00f0 kerfi\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 fara \u00far b\u00f6ndunum. \u00dea\u00f0 yr\u00f0i a\u00f0 efla grunn\u00fej\u00f3nustuna: heimilisl\u00e6kna og heilsug\u00e6slust\u00f6\u00f0var. Og koma \u00e1 til-v\u00edsunarkerfi, sem var r\u00f3tgr\u00f3i\u00f0 me\u00f0 grann\u00fej\u00f3\u00f0um. Me\u00f0 tilv\u00edsun heimilis-l\u00e6knis v\u00e6ri s\u00e9rfr\u00e6\u00f0i\u00fej\u00f3nusta verulega ni\u00f0urgreidd. \u00c1n tilv\u00edsunar yr\u00f0i h\u00fan d\u00fdrari. WHO \u2013 al\u00fej\u00f3\u00f0aheilbrig\u00f0isstofnunin m\u00e6lti eindregi\u00f0 me\u00f0 \u00feessari skipan, b\u00e6\u00f0i af faglegum \u00e1st\u00e6\u00f0um (allar uppl\u00fdsingar um heilsufar sj\u00faklinga \u00e1 einum sta\u00f0) og til a\u00f0 koma b\u00f6ndum \u00e1 sj\u00e1lfvirka kostna\u00f0araukn-ingu.<\/p>\n<h3>Str\u00ed\u00f0<\/h3>\n<p>Samt\u00f6k s\u00e9rfr\u00e6\u00f0il\u00e6kna f\u00f3r \u00ed str\u00ed\u00f0. :\u00deeir s\u00f6g\u00f0u, a\u00f0 r\u00e1\u00f0herrann v\u00e6ri a\u00f0 svipta sj\u00faklinga g\u00e6\u00f0a\u00fej\u00f3nustu. \u00deeir r\u00fallu\u00f0u sj\u00faklingum \u00e1 hj\u00f3last\u00f3lum fyrir framan sj\u00f3nvarpsmyndav\u00e9lar og l\u00e9tu sj\u00faklinga vitna um, a\u00f0 r\u00e1\u00f0herrann stefndi l\u00edfi \u00feeirra \u00ed vo\u00f0a. \u00deeir r\u00e9\u00f0u s\u00e9r l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ing og almanna-tengil \u00far innsta hring \u00edhaldsins og h\u00f3fu linnulausa fj\u00f6lmi\u00f0laherfer\u00f0. \u00cd \u00f6\u00f0rum hverjum fr\u00e9ttat\u00edma sj\u00f3nvarps vitnu\u00f0u sj\u00faklingar um mannvonsku r\u00e1\u00f0herr-ans. Fj\u00f6lmi\u00f0lar spilu\u00f0u me\u00f0. \u00deetta var spennandi.<\/p>\n<p>Undir lokin h\u00f3tu\u00f0u \u00feeir allsherjar landfl\u00f3tta s\u00e9rfr\u00e6\u00f0il\u00e6kna. \u00deetta hreif. Sko\u00f0anak\u00f6nnu\u00f0ur mat \u00fea\u00f0 svo, a\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn hef\u00f0i tapa\u00f0 tveimur \u00feings\u00e6tum \u00fat \u00e1 \u00feennan \u00e1r\u00f3\u00f0ur (fyrir utan a\u00f0 heil\u00f6g J\u00f3hanna lag\u00f0i s\u00e9rfr\u00e6\u00f0-ingunum li\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 klj\u00fafa flokkinn).<\/p>\n<p>Fyrir kosningarnar 1995 sp\u00f6ru\u00f0u s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingarnir hvorki f\u00e9 n\u00e9 fagurgala til a\u00f0 verja sitt sj\u00e1lft\u00f6kukerfi \u2013 \u00e1 kostna\u00f0 skattgrei\u00f0enda. \u00deeir unnu. F\u00f6gnu\u00f0u sigri og s\u00f6g\u00f0u \u00fea\u00f0 me\u00f0 bl\u00f3mum. S\u00ed\u00f0an hefur kerfi\u00f0 veri\u00f0 \u00ed g\u00edslingu \u00feeirra. S\u00e9rfr\u00f3\u00f0ir menn hafa sagt, a\u00f0 n\u00fa svo komi\u00f0, a\u00f0 grunn\u00fej\u00f3nustan r\u00edsi varla lengur undir nafni. \u00dea\u00f0 s\u00e9u alla vega or\u00f0in seinustu forv\u00f6\u00f0 a\u00f0 koma \u00e1 tilv\u00eds-unarkerfi og \u00fear me\u00f0 b\u00f6ndum \u00e1 sj\u00e1lft\u00f6kuna.<\/p>\n<p>\u00deetta er s\u00edgild d\u00e6misaga um p\u00f3lit\u00edsk \u00e1t\u00f6k milli s\u00e9rhagmunaafla og almanna-hagsmuna. \u00dea\u00f0 \u00fearf kjark, \u00ferautseigju og jafnvel eldm\u00f3\u00f0 til a\u00f0 standa vakt-ina \u00ed \u00fe\u00e1gu almannahagsmuna. \u00dea\u00f0 er ekki heiglum hent. En sagan er l\u00e6r-d\u00f3msr\u00edk. N\u00fa er spurningin: \u00deorir rokkarinn? \u00dea\u00f0 er meira \u00ed h\u00fafi en sv\u00f6rt framt\u00ed\u00f0.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Landl\u00e6knir \u2013 sem hefur vaki\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arathygli fyrir sk\u00f6rungsskap \u2013 segir sk\u00fdrt og skorinort, a\u00f0 ekkert s\u00e9 \u00fev\u00ed til fyrirst\u00f6\u00f0u, a\u00f0 \u00f3breyttum l\u00f6gum, a\u00f0 fj\u00e1rfestar \u00ed heilsuleysi geti fari\u00f0 a\u00f0 skrifa reikninga \u00e1 skattgrei\u00f0endur (eins og hugur \u00feeirra stendur til) &#8211; nema r\u00e1\u00f0herrann taki \u00ed taumana. R\u00e1\u00f0herrann er \u00fe\u00f6gull sem gr\u00f6fin. Hvar er n\u00fa framt\u00ed\u00f0in bjarta? Landl\u00e6knir \u2013 sem hefur vaki\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arathygli fyrir sk\u00f6rungsskap \u2013 segir sk\u00fdrt og skorinort, a\u00f0 ekkert s\u00e9 \u00fev\u00ed til fyrirst\u00f6\u00f0u, a\u00f0 \u00f3breyttum l\u00f6gum, a\u00f0 fj\u00e1rfestar \u00ed heilsuleysi geti fari\u00f0 a\u00f0 skrifa reikninga \u00e1 skattgrei\u00f0endur (eins og hugur \u00feeirra stendur til) &#8211; nema r\u00e1\u00f0herrann taki \u00ed taumana. R\u00e1\u00f0herrann er \u00fe\u00f6gull sem gr\u00f6fin. Hvar er n\u00fa framt\u00ed\u00f0in bjarta? <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1439","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1439"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2635,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1439\/revisions\/2635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}