{"id":1440,"date":"2017-04-26T00:00:00","date_gmt":"2017-04-26T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1440"},"modified":"2020-09-22T10:52:48","modified_gmt":"2020-09-22T10:52:48","slug":"um-frelsishetjur-og-fornarlomb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1440","title":{"rendered":"Um frelsishetjur og f\u00f3rnarl\u00f6mb"},"content":{"rendered":"<p>Kannski m\u00e9r leyfist a\u00f0 b\u00e6ta \u00f6gn vi\u00f0 fr\u00e1s\u00f6gnina \u00ed \u00feessari s\u00f6gustund?<\/p>\n<p>A\u00f0 \u00fev\u00ed er \u00cdsland var\u00f0ar er \u00fea\u00f0 upphaf \u00feessa m\u00e1ls, a\u00f0 Efraim Zuroff sendi m\u00e9r sem utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands fyrir h\u00f6nd Simon-Wiesenthal-stofnunarinnar kr\u00f6fu um framsal \u00edslensks r\u00edkisborgara, E\u00f0valds Hinrikssonar, til \u00cdsrael. \u00c1st\u00e6\u00f0an? Meintir str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pir E\u00f0valds gegn Gy\u00f0ingum \u00e1 str\u00ed\u00f0s\u00e1runum \u00ed Eistlandi. S\u00f6nnunarg\u00f6gnin? \u00datskrift af \u201es\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ldum\u201c, sem fram f\u00f3ru \u00ed Tallinn, Eistlandi, \u00e1 \u00e1runum 1960\/61, yfir m\u00f6nnum, sem saka\u00f0ir voru um samstarf vi\u00f0 \u00fe\u00fdska nasista, \u00fe.\u00e1 m. um fj\u00f6ldaaft\u00f6kur \u00e1 Gy\u00f0ingum, \u00ed str\u00ed\u00f0i gegn \u201efrelsun\u201c Rau\u00f0a hersins \u00e1 Eistlandi.<br>\n\u00c9g l\u00e9t liggja milli hluta l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ileg \u00e1litam\u00e1l eins og \u00feau, a\u00f0 framsalskrafan kom ekki fr\u00e1 \u00cdsraelsr\u00edki heldur umr\u00e6ddri stofnun. Hins vegar rannsaka\u00f0i \u00e9g fylgisskj\u00f6lin \u2013 hin meintu s\u00f6nnunarg\u00f6gn \u2013 gaumg\u00e6filega. Og \u00fe\u00e1 er komi\u00f0 a\u00f0 stuttri s\u00f6gustund \u00ed vi\u00f0b\u00f3t.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h3>B\u00f6\u00f0ulsh\u00f6ndin \u2013 br\u00fan e\u00f0a rau\u00f0?<\/h3>\n<p>Af hverju sag\u00f0i \u00e9g \u201es\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ld\u201c? A\u00f0 baki \u00feeirri fullyr\u00f0ingu b\u00fdr l\u00f6ng saga, sem \u00ed stuttu m\u00e1li sk\u00fdrist af eftirfarandi:<\/p>\n<p>\u00cd framhaldi af gri\u00f0as\u00e1ttm\u00e1la Hitlers og Stal\u00edns 1939 r\u00e9\u00f0st Rau\u00f0i herinn inn \u00ed Eystrasaltsl\u00f6nd og h\u00f3f \u00feegar aft\u00f6kur \u00e1 meintum andst\u00e6\u00f0ingum og nau\u00f0ungarflutninga \u00ed g\u00falagi\u00f0. \u00de\u00e1 \u00feegar var um 1% eistnesku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar flutt nau\u00f0ungarflutningum \u00ed \u00fer\u00e6lab\u00fa\u00f0ir Stal\u00edns, \u00fe.\u00e1 m. \u00fe\u00fasundir Gy\u00f0inga. F\u00e6stir \u00e1ttu afturkv\u00e6mt. \u00deetta var svo endurteki\u00f0 undir sov\u00e9ska hern\u00e1minu eftir str\u00ed\u00f0slok. Eftir a\u00f0 Hitler sveik Stal\u00edn \u00ed trygg\u00f0um, hern\u00e1mu \u00fe\u00fdskir nasistar Eystrasaltsl\u00f6ndin. Sumir \u00feeirra, sem h\u00f6f\u00f0u varist innr\u00e1s R\u00fassa, a\u00f0sto\u00f0u\u00f0u \u00dej\u00f3\u00f0verja vi\u00f0 a\u00f0 hrekja innr\u00e1sarher R\u00fassa af h\u00f6ndum s\u00e9r. \u00deeir litu \u00e1 komu \u00dej\u00f3\u00f0verja sem \u201efrelsun\u201c fr\u00e1 sov\u00e9ska hern\u00e1minu. \u00deetta hendir, \u00feegar menn eiga bara tveggja kosta v\u00f6l: Svarta dau\u00f0a e\u00f0a k\u00f3leru \u2013 hvort k\u00fdstu? \u00deeir sem voru \u00fe\u00fdsksinna\u00f0ir nasistar, voru nota\u00f0ir til a\u00f0 a\u00f0sto\u00f0a vi\u00f0 framkv\u00e6mdina \u00e1 \u00fatr\u00fdmingarherfer\u00f0 Hitlers gegn Gy\u00f0ingum. \u00deetta \u00feekkja \u00feau, sem lesi\u00f0 hafa \u201eIllsku\u201c hans Eir\u00edks Nor\u00f0dahl.<\/p>\n<p>\u00deegar R\u00fassar sn\u00faa v\u00f6rn \u00ed s\u00f3kn, og Rau\u00f0i herinn hrekur innr\u00e1sarher \u00dej\u00f3\u00f0verja inn fyrir borgarhli\u00f0 Berl\u00ednar, r\u00e6\u00f0st Rau\u00f0i herinn aftur inn \u00ed Eystrasaltsl\u00f6nd. \u00deau s\u00e6ta innr\u00e1s, hern\u00e1mi og loks innlimun \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkin. \u00de\u00e1 byrjar \u00f6nnur \u00f3gnar\u00f6ld. \u00deeir sem veittu vi\u00f0n\u00e1m (e\u00f0a l\u00e1gu undir grun um \u00fea\u00f0), voru fluttir svo hundru\u00f0um \u00fe\u00fasunda skipti \u00ed g\u00falagi\u00f0. A\u00f0rir s\u00e6ttu fangelsunum, pyntingum og aft\u00f6kum. \u00d6llu var \u00feessu st\u00fdrt af KGB, hinni r\u00edkisreknu gl\u00e6pastofnun Stal\u00edns. \u00deeir sem h\u00f6f\u00f0u reynt a\u00f0 verjast innr\u00e1s R\u00fassa, fl\u00fd\u00f0u tug\u00fe\u00fasundum saman \u2013 til Finnlands, Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar og \u00de\u00fdskalands, en s\u00ed\u00f0ar til Bandar\u00edkjanna, Kanada og \u00c1stral\u00edu. Evald Mikson var \u00ed \u00feessum h\u00f3pi. Hann stefndi \u00e1 Su\u00f0ur-Amer\u00edku, en lenti fyrir kaldh\u00e6\u00f0ni \u00f6rlaganna \u00e1 \u00cdslandi.<\/p>\n<p>Hvarvetna \u00fear sem \u00fe\u00fdski herinn og SS-sveitir nasista l\u00f6g\u00f0u undir sig l\u00f6nd og \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00ed A-Evr\u00f3pu, h\u00f3fu \u00feeir a\u00f0 framkv\u00e6ma \u00e1\u00e6tlun Hitlers um \u00fatr\u00fdmingu Gy\u00f0inga. \u00dea\u00f0 er s\u00f6guleg sta\u00f0reynd, a\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 i\u00f0ju nutu \u00feeir v\u00ed\u00f0a atbeina nasista me\u00f0al heimamanna. Sama m\u00e1li gegndi um Rau\u00f0a herinn, \u00feegar hann haf\u00f0i \u201efrelsa\u00f0\u201c Austur-Evr\u00f3pu undan oki nasismans. \u00de\u00e1 t\u00f3ku vi\u00f0 fj\u00f6ldamor\u00f0, fangelsanir, pyntingar og nau\u00f0ungarflutningar \u00ed g\u00falagi\u00f0 \u00e1 \u00f6llum \u00feeim, sem gruna\u00f0ir voru um vi\u00f0n\u00e1m. Spurningin er bara, hvorir voru afkastameiri fj\u00f6ldamor\u00f0ingjar, Hitler e\u00f0a Stal\u00edn? N\u00fa leikur ekki lengur vafi \u00e1, a\u00f0 Stal\u00edn hefur vinninginn \u00ed \u00feeim mannj\u00f6fnu\u00f0i.<\/p>\n<h3>S\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ld<\/h3>\n<p>\u00c1 \u00e1runum 1960\/61 voru sett \u00e1 svi\u00f0 \u00e1\u00f0urnefnd \u201es\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ld\u201c \u00ed Tallinn. Tilgangurinn var s\u00e1 a\u00f0 sanna, a\u00f0 allir \u00feeir, sem reynt h\u00f6f\u00f0u a\u00f0 and\u00e6fa hinni sov\u00e9sku innr\u00e1s og hern\u00e1mi, hef\u00f0u veri\u00f0 handbendi nasista. En \u00fea\u00f0 er ekki eins og Eistland, undir sov\u00e9sku hern\u00e1mi, hafi veri\u00f0 r\u00e9ttarr\u00edki. Sami a\u00f0ilinn, gl\u00e6pastofnun r\u00edkisins (KGB) haf\u00f0i allt \u00e1 einni hendi: aft\u00f6kur, fangelsanir, pyntingar, nau\u00f0ungarflutninga \u2013 og r\u00e9ttarh\u00f6ldin eftir \u00e1. \u00deau voru \u201esvi\u00f0sett\u201c sem li\u00f0ur \u00ed sov\u00e9skri \u00e1r\u00f3\u00f0ursherfer\u00f0. \u00deau \u00e1ttu a\u00f0 sanna, a\u00f0 allir sem \u00feor\u00f0u a\u00f0 berjast fyrir frelsi og sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0ar sinnar, hef\u00f0u \u00ed reynd veri\u00f0 gl\u00e6pamenn og \u00ed versta falli handbendi nasista.<\/p>\n<p>Svar mitt til Zuroffs var \u00feess vegna stutt og laggott: Engum sem \u00feekkir s\u00f6gu sov\u00e9ska hern\u00e1msins \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum og framfer\u00f0i KGB \u00fear, dettur \u00ed hug a\u00f0 taka mark \u00e1 s\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ldum, sem sett eru \u00e1 svi\u00f0 \u00ed \u00e1r\u00f3\u00f0ursskyni af sov\u00e9sku leyni\u00fej\u00f3nustunni. Enginn \u00edslenskur r\u00edkisborgari ver\u00f0ur framseldur \u00e1 grundvelli sl\u00edkra gagna. Ef \u00cdsraelsr\u00edki vill f\u00e1 Evald Mikson framseldan til a\u00f0 r\u00e9tta yfir honum \u00ed \u00cdsrael, ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 a\u00f0 vera \u00e1 grundvelli s\u00f6nnunargagna, sem mark er \u00e1 takandi.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feetta stend \u00e9g.<\/p>\n<p>Sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar f\u00f3r Dav\u00ed\u00f0 Oddsson, \u00fe\u00e1verandi fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands, \u00ed opinbera heims\u00f3kn til \u00cdsrael. Hann var ekki fyrr stiginn \u00fat \u00far flugv\u00e9linni en honum var stillt upp frammi fyrir kr\u00f6funni um framsal Miksons. Fr\u00e9ttaflutningur \u00ed \u00cdsrael snerist allur um \u00fea\u00f0, a\u00f0 \u00cdsland h\u00e9ldi hl\u00edfiskildi yfir str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pam\u00f6nnum. \u00c9g sag\u00f0i af \u00feessu tilefni, a\u00f0spur\u00f0ur, a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i \u00ed sporum Dav\u00ed\u00f0s sn\u00faist \u00e1 h\u00e6li, veifa\u00f0 \u00ed leigub\u00edl og fari\u00f0 rakleitt burt \u00far landi eftir svona trakteringar. \u00deetta er spurning um mannasi\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00c9g stend l\u00edka vi\u00f0 \u00feessa afst\u00f6\u00f0u enn \u00ed dag.<\/p>\n<p>Ef \u00cdsrael vildi koma \u00e1 framf\u00e6ri \u00f3skum um ranns\u00f3kn m\u00e1lsins \u00e1 \u00cdslandi \u00e1 grundvelli tr\u00faver\u00f0ugra gagna, e\u00f0a jafnvel framsal vegna r\u00e9ttarhalda \u00ed \u00cdsrael, bar \u00edsraelskum stj\u00f3rnv\u00f6ldum a\u00f0 koma \u00fev\u00ed \u00e1 framf\u00e6ri eftir dipl\u00f3mat\u00edskum lei\u00f0um. \u00cd samskiptum si\u00f0a\u00f0ra r\u00edkja er ekki til si\u00f0s a\u00f0 skj\u00f3ta fyrst og spyrja svo.<\/p>\n<p>\u00cd fr\u00e1s\u00f6gn Karls Th. segir \u00e1 einum sta\u00f0. \u201eHinir hlutlausu Sv\u00edar t\u00f3ku vi\u00f0 fl\u00f3ttam\u00f6nnum, en vildu vita, hva\u00f0a f\u00f3lk v\u00e6ri \u00fearna \u00e1 fer\u00f0inni og efndu til ranns\u00f3knar \u00e1 hverjum og einum\u201c. \u00deetta minnir mig \u00e1, a\u00f0 eitt sinn sat \u00e9g sameiginlegan utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herrafund Nor\u00f0urlanda og hinna n\u00fdfrj\u00e1lsu Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a \u00ed Jurmala, strandb\u00e6 \u00ed \u00fathverfi Riga. Skammt \u00fear fr\u00e1 er l\u00edti\u00f0 en l\u00e1tlaust minnismerki um b\u00e1taf\u00f3lki\u00f0, sem fl\u00fa\u00f0i fr\u00e1 Lettlandi yfir Eystrasalti\u00f0 til Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar \u00ed str\u00ed\u00f0slok, en var sn\u00fai\u00f0 aftur \u00ed opinn dau\u00f0ann.<\/p>\n<p>\u00d6rl\u00f6g \u00feessa f\u00f3lks voru \u00fdmist a\u00f0 vera skoti\u00f0 \u00e1 sta\u00f0num, pynta\u00f0 \u00ed fangelsum e\u00f0a sent \u00ed \u00fatr\u00fdmingarb\u00fa\u00f0ir \u00ed g\u00falaginu. Hinir hlutlausu Sv\u00edar t\u00f3ku ekki afst\u00f6\u00f0u. \u00deeir t\u00f6ldu s\u00e9r skylt \u2013 \u00ed nafni hlutleysis \u2013 a\u00f0 ver\u00f0a vi\u00f0 kr\u00f6fum sov\u00e9skra yfirvalda um framsal fl\u00f3ttaf\u00f3lksins. Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 var reyndar eitt f\u00e1rra r\u00edkja, sem vi\u00f0urkenndi strax innlimun grann\u00fej\u00f3\u00f0anna vi\u00f0 Eystrasalt \u00ed sov\u00e9ska n\u00fdlenduveldi\u00f0. \u00deeir sem sluppu lifandi, m\u00e1ttu pr\u00edsa sig s\u00e6la.<\/p>\n<h3>Frelsishetjur e\u00f0a f\u00f3rnarl\u00f6mb?<\/h3>\n<p>\u00cd \u00f6llu \u00fev\u00ed sem h\u00e9r er sagt, var engin afsta\u00f0a tekin til sektar e\u00f0a sakleysis E\u00f0valds Hinrikssonar, enda engin g\u00f6gn, sem mark v\u00e6ri \u00e1 takandi, \u00fe\u00e1 framl\u00f6g\u00f0 \u00ed m\u00e1linu. \u00c9g hef\u00f0i seinastur manna teki\u00f0 \u00fe\u00e1tt \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 hylma yfir gl\u00e6pi nasista gegn saklausu f\u00f3lki, hvort heldur um var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a Gy\u00f0inga, komm\u00fanista e\u00f0a a\u00f0ra. En \u00e9g var heldur ekki tilb\u00fainn a\u00f0 ganga erinda sov\u00e9skra hern\u00e1msyfirvalda \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum, sem sannanlega h\u00f6f\u00f0u \u00e1 samviskunni hrottalega gl\u00e6pi gagnvart saklausu f\u00f3lki, ekki s\u00ed\u00f0ur en dau\u00f0asveitir Hitlers.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00fe\u00e1 afst\u00f6\u00f0u stend \u00e9g l\u00edka enn \u00ed dag.<\/p>\n<p>Seinni heimsstyrj\u00f6ldinni me\u00f0 \u00f6llum hennar \u00f3d\u00e6\u00f0isverkum lauk ekki \u00ed Mi\u00f0- og Austur-Evr\u00f3pu fyrr en me\u00f0 falli Sov\u00e9tr\u00edkjanna 1991\/92. Sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0irnar vi\u00f0 Eystrasalt ur\u00f0u a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti har\u00f0ar \u00fati \u00ed \u00feessum h\u00f6rmungum en a\u00f0rir, a\u00f0 \u00fe\u00e6r m\u00e1ttu \u00feola innr\u00e1s og hern\u00e1m hersveita beggja, Hitlers og Stal\u00edns, og voru a\u00f0 lokum innlima\u00f0ar me\u00f0 valdi \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0afangelsi Sov\u00e9tr\u00edkjanna. \u00dea\u00f0 mun taka langan t\u00edma, \u00e1\u00f0ur en \u00feau s\u00e1r n\u00e1 a\u00f0 gr\u00f3a. \u00datr\u00fdmingarb\u00fa\u00f0irnar og fj\u00f6ldagrafirnar minna enn \u00e1 \u00f3d\u00e6\u00f0isverk fort\u00ed\u00f0arinnar.<\/p>\n<p>Eftir endurheimt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is 1991 f\u00f3r a\u00f0 bera \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 r\u00fassneska \u00e1r\u00f3\u00f0ursv\u00e9lin endurt\u00f3k \u00ed s\u00edbylju, a\u00f0 \u00feeir sem veittu vopna\u00f0 vi\u00f0n\u00e1m vi\u00f0 innr\u00e1s og hern\u00e1mi Rau\u00f0a hersins \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum, hef\u00f0u allir veri\u00f0 nasistar \u2013 e\u00f0a \u00ed \u00fej\u00f3nustu nasista. \u00deessum \u00e1r\u00f3\u00f0ri er s\u00e9rstaklega beint a\u00f0 r\u00fassneska \u00fej\u00f3\u00f0ernisminnihlutanum \u00ed \u00feessum l\u00f6ndum. \u00cd \u00dakra\u00ednu er \u00feessi \u00e1r\u00f3\u00f0ur beinl\u00ednis sk\u00e1lkaskj\u00f3l til r\u00e9ttl\u00e6tingar \u00e1 l\u00edtt dulb\u00fainni herna\u00f0ar\u00f3gn gagnvart sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i landsins. S\u00f6guf\u00f6lsunin er beinl\u00ednis or\u00f0in a\u00f0 herna\u00f0ar\u00f3gn n\u00fa \u00ed dag. Svo rammt kva\u00f0 a\u00f0 \u00feessum \u00e1r\u00f3\u00f0ri, a\u00f0 forseti Eistlands, Lennart Meri, \u00e1kva\u00f0 a\u00f0 sitja ekki lengur \u00fe\u00f6gull undir s\u00edendurteknum s\u00f6guf\u00f6lsunum af \u00feessu tagi.<\/p>\n<h3>Sekt e\u00f0a sakleysi?<\/h3>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1998 setti hann \u00e1 laggirnar fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0lega ranns\u00f3knarnefnd undir fors\u00e6ti Finnans Max Jakobson. Verkefni nefndarinnar var a\u00f0 rannsaka allar heimildir, skriflegar og munnlegar, um str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pi, sem framdir hef\u00f0u veri\u00f0 innan landam\u00e6ra Eistlands, hver svo sem \u00e1tti \u00ed hlut. Nefndin skila\u00f0i sk\u00fdrslu me\u00f0 endanlegum ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ar (sj\u00e1: http\/\/www.mnemosyne.ee\/index_frameset.htm)). Fj\u00f6ldi innlendra og erlendra sagnfr\u00e6\u00f0inga kom \u00fear a\u00f0 verki. \u00d3gnar\u00f6ldinni var skipt \u00ed \u00ferj\u00fa t\u00edmabil:<\/p>\n<ol>\n<li> Sov\u00e9ska hern\u00e1mi\u00f0 1940\u201341. \u00c1 \u00feessu tilt\u00f6lulega stutta t\u00edmabili kom sov\u00e9ska hern\u00e1msli\u00f0i\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed verk a\u00f0 flytja um 1% eistnesku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00ed \u00fer\u00e6lab\u00fa\u00f0ir Stal\u00edns, \u00fe.\u00e1 m. \u00fe\u00fasundir Gy\u00f0inga. F\u00e6stir \u00e1ttu afturkv\u00e6mt.<\/li>\n<li>Hern\u00e1m \u00fe\u00fdskra nasista 1941\u201344. SS-sveitirnar \u00fe\u00fdsku einbeittu s\u00e9r a\u00f0 framkv\u00e6md \u00fatr\u00fdmingarherfer\u00f0ar Hitlers \u00e1 Gy\u00f0ingum. \u00datr\u00fdmingarb\u00fa\u00f0ir voru reistar v\u00ed\u00f0a, og fj\u00f6ldagrafirnar bera \u00feeim vitni enn \u00ed dag. Nefndin setti s\u00e9r \u00fe\u00e1 meginreglu, a\u00f0 \u00feeir Eistlendingar (yfirmenn \u00ed her og l\u00f6greglu), sem l\u00f6g\u00f0u \u00fe\u00fdsku nasistunum li\u00f0 vi\u00f0 \u00feessa str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pi, voru l\u00fdstir \u00e1byrgir, hvort heldur \u00feeir voru \u00fea\u00f0 sem sj\u00e1lfbo\u00f0ali\u00f0ar e\u00f0a undir nau\u00f0ung. \u00deeir sem uppv\u00edsir voru a\u00f0 \u00f3d\u00e6\u00f0isverkum, eru nafngreindir. \u00deeirra \u00e1 me\u00f0al var Evald Mikson. \u00dea\u00f0 skal teki\u00f0 fram, a\u00f0 nefndin haf\u00f0i hvorki \u00e1k\u00e6ru- n\u00e9 d\u00f3msvald. \u00dea\u00f0 er annarra.<\/li>\n<li>Sov\u00e9ska hern\u00e1mi\u00f0 s\u00ed\u00f0ara fr\u00e1 1944 og \u00e1fram. \u00c1 \u00feessu t\u00edmabili ber h\u00e6st endurtekna nau\u00f0ungarflutninga. Allir, sem veitt h\u00f6f\u00f0u vi\u00f0n\u00e1m gegn sov\u00e9ska hern\u00e1minu (e\u00f0a l\u00e1gu undir grun um \u00fea\u00f0), voru stimpla\u00f0ir nasistar. \u00cd reynd voru f\u00f3rnarl\u00f6mbin ekki einasta andst\u00e6\u00f0ingar komm\u00fanista (tr\u00falega 95% \u00fej\u00f3\u00f0arinnar), heldur flestir \u00feeir sem gegndu einhvers konar forystuhlutverki \u00ed eistnesku \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfi \u2013 ekki s\u00edst menntamenn. \u00deeirra \u00e1 me\u00f0al var t.d. Lennart Meri, s\u00ed\u00f0ar forseti og fj\u00f6lskylda hans.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0a: \u00dea\u00f0 voru \u201e\u00fe\u00fasund-\u00e1ra-r\u00edki\u201c \u00fe\u00fdsku nasistanna og \u201eframt\u00ed\u00f0arr\u00edki\u201c sov\u00e9t-komm\u00fanismans, sem st\u00f3\u00f0u fyrir gl\u00e6pum gegn mannkyninu \u00ed Eystrasaltsl\u00f6ndum sem og annars sta\u00f0ar \u2013 allt \u00ed nafni \u00feeirra p\u00f3lit\u00edsku tr\u00faarbrag\u00f0a, sem \u00e1ttu a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta gl\u00e6pina. Hinir, sem ur\u00f0u fyrir bar\u00f0inu \u00e1 \u00feeim, voru f\u00f3rnarl\u00f6mbin.<\/p>\n<p>Sta\u00f0festa ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur ranns\u00f3knarnefndarinnar sov\u00e9t\u00e1r\u00f3\u00f0urinn um fylgispekt Eistlendinga vi\u00f0 nasista? \u00dev\u00ed fer v\u00ed\u00f0s fjarri. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti sta\u00f0festa \u00fe\u00e6r, a\u00f0 yfirgn\u00e6fandi meirihluti \u00feeirra Eistlendinga, sem gripu til vopna gegn sov\u00e9ska hern\u00e1msli\u00f0inu, ger\u00f0u \u00fea\u00f0 af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir vildu verja sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i Eistlands; og \u00fear me\u00f0 for\u00f0a \u00fej\u00f3\u00f0 sinni fr\u00e1 \u00fev\u00ed hlutskipti a\u00f0 ver\u00f0a f\u00f3rnarl\u00f6mb sov\u00e9skrar \u00f3gnarstj\u00f3rnar um \u00f3komna framt\u00ed\u00f0. \u00deetta voru hugrakkir menn. \u00deeir b\u00f6r\u00f0ust vonl\u00edtilli bar\u00e1ttu vi\u00f0 ofurefli. \u00deeir eiga \u00fea\u00f0 ekki skili\u00f0, a\u00f0 m\u00e1lsta\u00f0ur \u00feeirra s\u00e9 affluttur af seinni t\u00edma m\u00f6nnum.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Karl Th. Birgisson birtir \u00ed \u201eSTUNDINNI\u201c (30.03. 17) \u00fea\u00f0 sem hann sj\u00e1lfur kallar \u201estutta og ni\u00f0urso\u00f0na\u201c s\u00f6gu um m\u00e1l E\u00f0valds Hinrikssonar, eistnesks fl\u00f3ttamanns \u00e1 \u00cdslandi og Simon Wiesenthal-stofnunarinnar, sem f\u00e6st vi\u00f0 a\u00f0 afhj\u00fapa str\u00ed\u00f0sgl\u00e6pi gegn Gy\u00f0ingum. <\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt, sem Karl Th. segir, a\u00f0 fr\u00e1s\u00f6gn hans er stutt og ni\u00f0urso\u00f0in \u2013  og l\u00edka helst til  glopp\u00f3tt og einhli\u00f0a. G\u00f3\u00f0u g\u00e6jarnir \u00ed fr\u00e1s\u00f6gn hans eru \u00dej\u00f3\u00f0viljinn, \u00c1rni Bergmann, KGB, Gunnar Sm\u00e1ri Egilsson og \u201ehinir hlutlausu Sv\u00edar\u201c. Vondu g\u00e6jarnir eru Eistar, \u00fej\u00f3\u00f0ir Austur-Evr\u00f3pu, Mogginn, hin me\u00f0virka \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0, Dav\u00ed\u00f0 Oddsson og \u2013 eftir atvikum sj\u00e1lfur \u00e9g. Alla vega ver\u00f0skuldum vi\u00f0 Dav\u00ed\u00f0 myndbirtingu undir st\u00f3rri mynd af \u00fatr\u00fdmingarb\u00fa\u00f0um \u00ed Eistlandi, \u201e\u00fear sem Gy\u00f0ingar og fleiri voru myrtir markvisst\u201c. \u00deetta m\u00e1 heita b\u00fdsna einhli\u00f0a mynd af harms\u00f6gu seinni heimsstyrjaldarinnar \u00ed Austur-Evr\u00f3pu, \u00fear me\u00f0 tali\u00f0 \u00ed R\u00fasslandi. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1440","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1440"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2636,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1440\/revisions\/2636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}