{"id":1441,"date":"2017-05-02T00:00:00","date_gmt":"2017-05-02T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1441"},"modified":"2020-09-22T10:51:57","modified_gmt":"2020-09-22T10:51:57","slug":"ees-samningurinn-um-evropska-efnahagssvaedid-var-undirritadur-vid-hatidlega-athofn-i-kauphollinni-i-oporto-thann-2-mai-1992-fyrir-aldarfjordungi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1441","title":{"rendered":"EES-samningurinn (um evr\u00f3pska efnahagssv\u00e6\u00f0i\u00f0) var undirrita\u00f0ur vi\u00f0 h\u00e1t\u00ed\u00f0lega ath\u00f6fn \u00ed Kauph\u00f6llinni \u00ed Oporto \u00feann 2. ma\u00ed, 1992, fyrir aldarfj\u00f3r\u00f0ungi."},"content":{"rendered":"<p>Hvers vegna EES? Hvers vegna g\u00e1tu EFTA-r\u00edkin sj\u00f6 \u2013 fj\u00f6gur Nor\u00f0urlanda og \u00ferj\u00fa Alpal\u00f6nd, Sviss, Austurr\u00edki og Lichtenstein \u2013 ekki bara gengi\u00f0 \u00ed Evr\u00f3pubandalagi\u00f0? Fyrir \u00fev\u00ed voru \u00fdmsar \u00e1st\u00e6\u00f0ur. Fj\u00f6gur EFTA-r\u00edkjanna voru hlutlaus (Finnland, Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0, Sviss og Austurr\u00edki). A\u00f0ild a\u00f0 Evr\u00f3pubandalaginu samr\u00fdmdist ekki hlutleysisstefnu \u00feeirra (e.non-alliance).<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h3>Innri marka\u00f0ur ESB<\/h3>\n<p>Evr\u00f3pubandalagi\u00f0 var fyrir sitt leyti svo uppteki\u00f0 af \u00fev\u00ed a\u00f0 undirb\u00faa framkv\u00e6md innri marka\u00f0arins (og sameiginlegs gjaldmi\u00f0ils \u00ed framt\u00ed\u00f0inni), a\u00f0 fj\u00f6lgun a\u00f0ildar\u00edkja var ekki \u00e1 dagskr\u00e1 a\u00f0 sinni. En \u00fe\u00f3tt p\u00f3lit\u00edkin v\u00e6ri \u00f6ndver\u00f0, kn\u00fa\u00f0u gagnkv\u00e6mir vi\u00f0skiptahagsmunir \u00e1 um lausn. \u00dea\u00f0 gat ekki be\u00f0i\u00f0. \u00de\u00f3tt EFTA-r\u00edkin teldust vera sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir \u00e1 ja\u00f0ri Evr\u00f3pubandalagsins, voru \u00fe\u00e6r engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur efnahagslega sterkar. Sameiginlega st\u00f3\u00f0u \u00fe\u00e6r fyrir meiri vi\u00f0skiptum vi\u00f0 Evr\u00f3pubandalagi\u00f0 en Bandar\u00edkin og Japan til samans. \u00dea\u00f0 voru gagnkv\u00e6mir hagsmunir, a\u00f0 \u00fe\u00e6r yr\u00f0u fullgildir a\u00f0ilar a\u00f0 innri marka\u00f0num, sem var \u00ed sm\u00ed\u00f0um.<\/p>\n<p><b>Jacques Delors<\/b> t\u00f3k a\u00f0 s\u00e9r hlutverk br\u00faarsmi\u00f0sins. \u00cd r\u00e6\u00f0u \u00e1 Evr\u00f3pu\u00feinginu \u00ed Strassbourg \u00ed upphafi \u00e1rs 1989 bau\u00f0 hann EFTA-r\u00edkjunum til samningavi\u00f0r\u00e6\u00f0na. \u00cd tilbo\u00f0i hans f\u00f3lst a\u00f0ild a\u00f0 innri marka\u00f0num, sem var meginm\u00e1li\u00f0. Var\u00f0andi stj\u00f3rns\u00fdslu samningsins lag\u00f0i hann til tveggja sto\u00f0a lausn til a\u00f0 fyrirbyggja, a\u00f0 l\u00f6g og reglur um innri marka\u00f0inn brytu \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 fullveldi EFTA-r\u00edkjanna. Seinna hefur veri\u00f0 uppl\u00fdst \u2013 m.a. \u00ed endurminningum <b>Gro Harlem-Brundtland<\/b>, fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra Noregs, a\u00f0 Delors haf\u00f0i undirb\u00fai\u00f0 jar\u00f0veginn me\u00f0 vi\u00f0r\u00e6\u00f0um \u00ed br\u00e6\u00f0ralagi s\u00f3c\u00edal-dem\u00f3krata \u00ed Skand\u00ednav\u00edu og Austurr\u00edki. Eftir \u00fe\u00e6r vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur \u00fe\u00f3ttist hann viss um j\u00e1kv\u00e6\u00f0ar undirtektir.<\/p>\n<p>\u00cd framhaldinu t\u00f3k Gro frumkv\u00e6\u00f0i\u00f0. H\u00fan bau\u00f0 fors\u00e6tis- og utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herrum EFTA-r\u00edkjanna sj\u00f6 til fundar \u00ed sk\u00ed\u00f0aparad\u00edsinni, Holmenkollen, fyrir utan Osl\u00f3 \u00ed mars 1989. \u00dear \u00e1tti a\u00f0 leggja \u00e1 r\u00e1\u00f0in um vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 frumkv\u00e6\u00f0i Delors. Fyrir \u00cdslands h\u00f6nd m\u00e6ttu \u00fear <b>Steingr\u00edmur Hermannsson<\/b>, fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra og undirrita\u00f0ur, \u00fe\u00e1verandi utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra. Af frams\u00f6gur\u00e6\u00f0um fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herranna m\u00e1tti r\u00e1\u00f0a, a\u00f0 undirtektir vi\u00f0 \u00fatspili Delors v\u00e6ru j\u00e1kv\u00e6\u00f0ar. Sumir \u00feeirra t\u00edundu\u00f0u \u00fe\u00f3 meiri fyrirvara en a\u00f0rir. \u00deeirra \u00e1 me\u00f0al var fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra vor. Hans fyrirvari var um fisk (og reyndar sittha\u00f0 fleira), en settur fram \u00ed f\u00falustu alv\u00f6ru. Vi\u00f0 s\u00f6g\u00f0um reyndar b\u00e1\u00f0ir, a\u00f0 ef EFTA-r\u00edkin t\u00e6kju ekki upp fr\u00edverslun me\u00f0 sj\u00e1varafur\u00f0ir s\u00edn \u00ed milli (eins og i\u00f0na\u00f0arv\u00f6rur), og m\u00f6rku\u00f0u s\u00e9r sameiginlega samningsst\u00f6\u00f0u gagnvart hinni sameiginlegu fiskvei\u00f0istefnu Evr\u00f3pubandalagsins (sem kva\u00f0 \u00e1 um a\u00f0gang a\u00f0 au\u00f0lindum fyrir a\u00f0gang a\u00f0 m\u00f6rku\u00f0um), \u00fe\u00e1 g\u00e6ti \u00cdsland ekki veri\u00f0 me\u00f0.<\/p>\n<h3>Fr\u00edverslun me\u00f0 fisk<\/h3>\n<p>Fyrst \u00ed sta\u00f0 leit \u00fat fyrir, a\u00f0 samsta\u00f0an g\u00e6ti stranda\u00f0 \u00e1 \u00feessu. M.a.s. Svisslendingar t\u00f6ldu sig \u00feurfa a\u00f0 vernda sinn vatnafisk. Sama m\u00e1li gegndi reyndar um Finna og Sv\u00eda. A\u00f0 lokum var \u00fea\u00f0 <b>Ingvar Carlsson<\/b>, fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra Sv\u00eda, sem t\u00f3k af skari\u00f0. Hann beitti s\u00e9r fyrir \u00fev\u00ed \u00ed einkavi\u00f0r\u00e6\u00f0um vi\u00f0 starfsbr\u00e6\u00f0ur s\u00edna fr\u00e1 Finnlandi og Sviss, a\u00f0 \u00feeir g\u00e6fu eftir s\u00edna fyrirvara \u00ed nafni allsherjar samst\u00f6\u00f0u: meiri hagsmunir fyrir miklu minni. \u00dea\u00f0 var\u00f0 ni\u00f0ursta\u00f0an. \u00cdslendingar m\u00e6ttu gjarnan minnast \u00feess, a\u00f0 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra vor, Steingr\u00edmur Hermannsson, h\u00e9lt vel \u00e1 br\u00fdnustu \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmunum \u00cdslendinga \u00e1 \u00feessum fundi. Vi\u00f0 skulum l\u00edka minnast \u00feess, a\u00f0 vi\u00f0 \u00e1ttum hauk \u00ed horni, \u00fear sem Ingvar Carlsson var. \u00dea\u00f0 \u00e1 a\u00f0 fara \u00ed s\u00f6gub\u00e6kurnar.<\/p>\n<p>En \u00fear me\u00f0 var bj\u00f6rninn svo sem ekki unninn. A\u00f0 loknum Holmenkollen fundinum h\u00f3fust k\u00f6nnunarvi\u00f0r\u00e6\u00f0ur, \u00fear sem \u00feetta risavaxna samningssvi\u00f0 var kortlagt. Sj\u00e1lfar samningavi\u00f0r\u00e6\u00f0urnar h\u00f3fust hausti\u00f0 1989. EFTA-r\u00edkin h\u00f6f\u00f0u \u00feann h\u00e1tt \u00e1 a\u00f0 skipta me\u00f0 s\u00e9r formennsku \u00ed r\u00e1\u00f0herrar\u00e1\u00f0inu. \u00deegar samningavi\u00f0r\u00e6\u00f0urnar byrju\u00f0u fyrir alv\u00f6ru, var \u00cdsland \u00ed formennsku. \u00dea\u00f0 f\u00f3r hrollur um s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingana \u00ed r\u00e1\u00f0uneytum samtarfs\u00fej\u00f3\u00f0anna. \u00dea\u00f0 lak \u00fat \u00ed s\u00e6nsku pressuna, a\u00f0 mandar\u00ednum s\u00e6nsku stj\u00f3rns\u00fdslunnar v\u00e6ri \u00f3r\u00f3tt. Hvernig var unnt a\u00f0 \u00e6tlast til \u00feess, a\u00f0 hin \u00f6rsm\u00e1a utanr\u00edkis\u00fej\u00f3nusta \u00cdslands r\u00e9\u00f0i vi\u00f0 svo risavaxi\u00f0 verkefni? \u00deetta var \u00e1\u00f0ur en \u00feeir h\u00f6f\u00f0u kynnst fyrir alv\u00f6ru <b>Hannesi Hafstein<\/b>, a\u00f0alsamningamanni \u00cdslands. \u00deegar upp var sta\u00f0i\u00f0, var a\u00f0alsamningama\u00f0ur \u00cdslands (og EFTA \u00ed upphafi, um mi\u00f0bik og lok samningst\u00edmans) r\u00f3ma\u00f0ur sem einhver har\u00f0sv\u00edra\u00f0asti samninga\u00fejarkur, sem hin \u00fe\u00fdsk-leidda samningav\u00e9l Evr\u00f3pubandalagsins haf\u00f0i kynnst. Hannes f\u00e9kk reyndar flj\u00f3tlega vi\u00f0urnefni\u00f0 \u201eHerra Nei\u201c, hei\u00f0ursnafnb\u00f3t, sem hann bar me\u00f0 rentu.<\/p>\n<p>\u00deegar a\u00f0alsamningama\u00f0ur ESB tilkynnti, a\u00f0 hann hef\u00f0i ekkert umbo\u00f0 til a\u00f0 falla fr\u00e1 kr\u00f6funnni um a\u00f0gang a\u00f0 au\u00f0lindum fyrir a\u00f0gang a\u00f0 marka\u00f0i, svara\u00f0i Hafstein \u00fev\u00ed til f.h. EFTA, a\u00f0 \u00fe\u00e1 v\u00e6ri ekki um neitt frekar a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 og strunsa\u00f0i \u00fat. EFTA haf\u00f0i j\u00fa sam\u00feykkt a\u00f0 gera fr\u00edverslun me\u00f0 fisk a\u00f0 sameiginlegu samningsmarkmi\u00f0i. \u00c1 \u00fea\u00f0 var l\u00e1ti\u00f0 reyna til \u00ferautar. Ni\u00f0ursta\u00f0an var\u00f0 endanlega s\u00fa, a\u00f0 \u00cdslendingar (og \u00fear me\u00f0 Nor\u00f0menn og F\u00e6reyingar) fengu \u00fev\u00ed sem n\u00e6st fulla fr\u00edverslun me\u00f0 fisk (96.6%) fyrir l\u00edtilfj\u00f6rlegar vei\u00f0iheimildir ESB, t\u00edmabundnar. \u00dear a\u00f0 auki f\u00e9kkst undan\u00fe\u00e1ga fr\u00e1 r\u00e9tti annarra r\u00edkja til fj\u00e1rfestinga \u00ed \u00edslenskum sj\u00e1var\u00fatvegi. S\u00fa undan\u00fe\u00e1ga stendur enn.<\/p>\n<h3>Hraksp\u00e1r<\/h3>\n<p>EES-samningurinn er langsamlega umfangsmesti og mikilv\u00e6gasti millir\u00edkjasamningur, sem \u00edslenska l\u00fd\u00f0veldi\u00f0 hefur nokkru sinni gert. Me\u00f0 gildist\u00f6ku hans 1994 st\u00e6kka\u00f0i heimamarka\u00f0ur okkar \u00far 300 \u00fe\u00fasund manns \u00ed 300 millj\u00f3nir, og s\u00ed\u00f0ar \u00ed 500 millj\u00f3nir me\u00f0 st\u00e6kkun Evr\u00f3pusambandsins. Me\u00f0 samningnum erum vi\u00f0 fullgildir a\u00f0ilar a\u00f0 innri marka\u00f0i ESB \u2013 st\u00e6rsta fr\u00edverslunarmarka\u00f0i \u00ed heiminum. Samningurinn er s\u00edvirkur \u00ed \u00feeim skilningi, a\u00f0 l\u00f6g og reglur um starfsemi innri marka\u00f0arins eru innleiddar \u00ed l\u00f6ggj\u00f6f a\u00f0ildarr\u00edkja jafn\u00f3\u00f0um og \u00fe\u00e6r ver\u00f0a til.<\/p>\n<p>Fyrir gildist\u00f6ku samningsins, fr\u00e1 \u00e1rinu 1988 til 1994, var \u00cdsland \u00ed dj\u00fapri efnahagsl\u00e6g\u00f0, reyndar \u00feeirri lengstu \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum. \u00dea\u00f0 var langvarandi samdr\u00e1ttur \u00ed sj\u00e1varafla, versnandi vi\u00f0skiptakj\u00f6r og neikv\u00e6\u00f0ur hagv\u00f6xtur \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri. \u00deetta \u00fe\u00fdddi umtalsvert atvinnuleysi. \u00dea\u00f0 gerbreyttist eftir gildist\u00f6ku EES-samningsins. \u00dear me\u00f0 h\u00f3fst \u00f6flugt hagvaxtarskei\u00f0, uppgangur \u00fatflutningsgreina, meirih\u00e1ttar fj\u00e1rfestingar, vaxandi kaupm\u00e1ttur og bl\u00f3mleg n\u00fdsk\u00f6pun. \u00c1 sk\u00f6mmum t\u00edma voru \u00cdslendingar komnir \u00ed h\u00f3p r\u00edkustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims.<\/p>\n<p>En \u00fev\u00ed f\u00f3r fjarri, a\u00f0 \u00cdslendingar v\u00e6ru \u00e1 einu m\u00e1li um \u00e1g\u00e6ti EES-samningsins. Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn var \u00e1 m\u00f3ti samningnum \u00ed stj\u00f3rnarandst\u00f6\u00f0u og bo\u00f0a\u00f0i \u00ed sta\u00f0inn fr\u00edverslunarsamning um fisk vi\u00f0 ESB, sem reyndar var ekki \u00ed bo\u00f0i. Eftir kosningar 1991 skipti flokkurinn um stefnu, en klofna\u00f0i samt \u00ed m\u00e1linu vi\u00f0 atkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu \u00e1 Al\u00feingi. Samningurinn var efnislega a\u00f0 mestu fr\u00e1genginn \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rnart\u00ed\u00f0 Steingr\u00edms Hermannssonar (1988-91) me\u00f0 samningsumbo\u00f0i Frams\u00f3knar og Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalags. En fyrir Al\u00feingiskosningarnar 1991 snerust \u00feessir stj\u00f3rnarflokkar harkalega \u00f6ndver\u00f0ir vi\u00f0 \u00feessu st\u00e6rsta m\u00e1li r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar. Reyndar f\u00f3ru \u00feeir hamf\u00f6rum \u00ed kosningabar\u00e1ttunni gegn samningnum, sem \u00feeir fundu allt til for\u00e1ttu.Helstu talsmenn \u00feessara flokka sp\u00e1\u00f0u \u00fev\u00ed, a\u00f0 sp\u00e6nski flotinn mundi leggja undir sig \u00cdslandsmi\u00f0, a\u00f0 landi\u00f0 mundi fyllast af port\u00fag\u00f6lskum verkam\u00f6nnum og a\u00f0 \u00fe\u00fdskir au\u00f0k\u00fdfingar mundu kaupa upp laxvei\u00f0i\u00e1r og \u00f3\u00f0ul fe\u00f0ranna. \u00deeir har\u00f0sv\u00edru\u00f0ustu fullyrtu jafnvel, a\u00f0 landi\u00f0 mundi \u00e1 endanum glata n\u00fdfengnu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i s\u00ednu. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00f3tti fr\u00e9ttn\u00e6mt \u00ed \u00fatl\u00f6ndum, a\u00f0 umr\u00e6\u00f0ur \u00e1 Al\u00feingi um EES-samninginn t\u00f3ku lengri t\u00edma en \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0\u00feingum allra hinna a\u00f0ildarr\u00edkjanna til samans \u2013 og reyndar lengri t\u00edma en sj\u00e1lf kristnitakan \u00fe\u00fasund \u00e1rum \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>Eftir \u00e1, \u00ed lj\u00f3si reynslunnar, vilja f\u00e6stir kannast vi\u00f0 hraksp\u00e1rnar og landr\u00e1\u00f0abrigslin. Steingr\u00edmur Hermannsson vi\u00f0urkennir \u00ed \u00e6vis\u00f6gu sinni, a\u00f0 k\u00favendingin \u00ed EES-m\u00e1linu fyrir kosningarnar 1991 hafi veri\u00f0 st\u00e6rstu mist\u00f6kin \u00e1 stj\u00f3rnm\u00e1laferli hans. \u00deau mist\u00f6k hafa dregi\u00f0 langan sl\u00f3\u00f0a \u00e1 eftir s\u00e9r \u00ed \u00edslenskum stj\u00f3rnm\u00e1lum. Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn, sem einn flokka st\u00f3\u00f0 heill og \u00f3skiptur me\u00f0 EES-samningnum, taldi sig ekki geta tryggt samningnum brautargengi \u00e1 Al\u00feingi \u00ed \u00e1framhaldandi vinstristj\u00f3rn. \u00dear me\u00f0 var Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkur <b>Dav\u00ed\u00f0s Oddssonar<\/b> eiddur til valda. Allir vita, hvernig \u00fea\u00f0 f\u00f3r a\u00f0 lokum.<\/p>\n<h3>Lof og last<\/h3>\n<p>S\u00fa var t\u00ed\u00f0, \u00e1 uppgangs\u00e1runum fyrir og eftir aldam\u00f3tin s\u00ed\u00f0ustu, a\u00f0 flestir lofu\u00f0u og pr\u00edsu\u00f0u EES-samninginn sem bur\u00f0arsto\u00f0 \u00edslensks efnahagsl\u00edfs. \u00deetta gilti l\u00edka um flesta \u00fe\u00e1, sem h\u00f6f\u00f0u fari\u00f0 hamf\u00f6rum gegn samningnum. \u00de\u00e1 vildu hins vegar gjarnan flestir \u00feessa Lilju kve\u00f0i\u00f0 hafa. \u00dea\u00f0 gilti ekki s\u00edst um fyrrverandi andst\u00e6\u00f0inga, sem s\u00f6g\u00f0u, a\u00f0 samningurinn v\u00e6ri svo g\u00f3\u00f0ur, a\u00f0 vi\u00f0 \u00feyrftum ekki a\u00f0 ganga \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0.<\/p>\n<p>Eftir Hruni\u00f0 2008 breyttist \u00feetta enn \u00ed hugum margra. \u00de\u00e1 s\u00f6g\u00f0u menn sem svo, a\u00f0 ef EES-samningurinn hef\u00f0i ekki opna\u00f0 allar g\u00e1ttir fyrir frj\u00e1lst fl\u00e6\u00f0i fj\u00e1rmagns til og fr\u00e1 landinu, hef\u00f0um vi\u00f0 kannski geta\u00f0 for\u00f0ast Hruni\u00f0. EES-samningurinn hef\u00f0i opna\u00f0 allt upp \u00e1 g\u00e1tt, \u00e1n \u00feess a\u00f0 tryggja n\u00e6gilegt eftirlit og \u00farr\u00e6\u00f0i til a\u00f0 taka \u00ed taumana, ef \u00far h\u00f3fi keyr\u00f0i. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um, a\u00f0 l\u00f6g og regluger\u00f0ir Evr\u00f3pusambandsins um fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir og fj\u00e1rm\u00e1lamarka\u00f0i, sem innleiddar hef\u00f0u veri\u00f0 \u00e1 evr\u00f3pska efnahagssv\u00e6\u00f0inu \u00e1ri\u00f0 1999, hef\u00f0u ekki duga\u00f0, \u00feegar \u00e1 reyndi.<\/p>\n<p>S\u00f6mu m\u00f6nnum vefst gjarnan tunga um t\u00f6nn, \u00feegar \u00e1 \u00fea\u00f0 er bent, a\u00f0 Noregur innleiddi s\u00f6mu reglur og vi\u00f0. Samt var\u00f0 ekkert Hrun \u00ed Noregi. S\u00f6mu reglur, en ekkert Hrun. Hvers vegna ekki? M.a. vegna \u00feess, a\u00f0 norski Se\u00f0labankinn setti \u00feann fyrirvara var\u00f0andi l\u00e1gmarkstryggingu sparifj\u00e1reigenda, a\u00f0 \u00fe\u00e6r giltu a\u00f0eins um innist\u00e6\u00f0ur \u00ed norskum kr\u00f3num. \u00deetta \u00fe\u00fdddi, a\u00f0 norskir bankar r\u00e1ku ekki \u00fatib\u00fa \u00ed \u00fatl\u00f6ndum \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 norska tryggingasj\u00f3\u00f0sins, heldur d\u00f3tturfyrirt\u00e6ki me\u00f0 bankaleyfi og undir eftirliti og \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 gistir\u00edkja. \u00deess vegna var t.d. ekkert Icesave \u00ed Noregi. Veldur hver \u00e1 heldur.<\/p>\n<h3>Langl\u00edfi?<\/h3>\n<p>EES-samningurinn hefur reynst vera mun langl\u00edfari en vi\u00f0, sem a\u00f0 honum st\u00f3\u00f0um \u00ed upphafi, ger\u00f0um r\u00e1\u00f0 fyrir. \u00cd okkar hugum var hann br\u00faarsm\u00ed\u00f0, sem \u00e1tti a\u00f0 br\u00faa bil \u00ed s\u00f6gulegri \u00fer\u00f3un, sem vi\u00f0 ger\u00f0um r\u00e1\u00f0 fyrir, a\u00f0 yr\u00f0i skammvinnt. Reynslan hefur kennt okkur, r\u00e9tt einu sinni enn, a\u00f0 sk\u00fdst \u00fe\u00f3tt sk\u00fdrir s\u00e9u. \u00c1 20 \u00e1ra afm\u00e6linu fr\u00e1 gildist\u00f6ku, \u00fe.e. \u00e1 \u00e1rinu 2014, efndu stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00ed Noregi og Lichtenstein til vi\u00f0amikillar ranns\u00f3knar \u00e1 reynslunni af EES-samningnum. Hinum l\u00e6r\u00f0u sk\u00fdrsluh\u00f6fundum bar saman um, a\u00f0 efnahagslegur \u00e1vinningur samningsins fyrir a\u00f0ildarr\u00edkin v\u00e6ri \u00f3umdeilanlegur og \u00f3metanlegur. \u00c1n a\u00f0ildar a\u00f0 innri marka\u00f0i ESB v\u00e6ru EFTA-r\u00edkin, sem eftir standa, \u00ed vonl\u00edtilli st\u00f6\u00f0u. \u00deau \u00e6ttu \u00fe\u00e1 f\u00e1rra annarra kosta v\u00f6l en a\u00f0 ganga \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 hefur hins vegar or\u00f0i\u00f0 \u00e6 lj\u00f3sara \u00e1 seinni \u00e1rum, a\u00f0 fullri a\u00f0ild fylgja alvarlegir \u00f3kostir, ekki s\u00edst vegna skilpulagsb\u00e6klunar peningam\u00e1lasamstarfsins. \u00deess vegna er \u00fea\u00f0, a\u00f0 \u00feeir sem eru af \u00fdmsum \u00e1st\u00e6\u00f0um andst\u00e6\u00f0ingar Evr\u00f3pusambandsa\u00f0ildar l\u00edta me\u00f0 vel\u00fe\u00f3knun \u00e1 EES-samninginn. \u00dea\u00f0 er engin g\u00f3\u00f0g\u00e1 a\u00f0 kalla EFTA-r\u00edkin aukaa\u00f0ila a\u00f0 ESB. \u00deau nj\u00f3ta kostanna, sem fylgja a\u00f0ild a\u00f0 innri marka\u00f0num, en eru laus vi\u00f0 meinta \u00f3kosti peningam\u00e1lasamstarfsins og sameiginlegu fiskvei\u00f0istefnunnar, svo a\u00f0 d\u00e6mi s\u00e9u nefnd.<\/p>\n<p>M.a. s. Bretar, ver\u00f0a a\u00f0 \u00edhuga \u00fea\u00f0 vandlega eftir \u00fatg\u00f6ngu s\u00edna \u00far ESB, hvort EFTA-a\u00f0ild \u2013 og \u00fear me\u00f0 a\u00f0ild a\u00f0 innri marka\u00f0num \u2013 leysi \u00feann efnahagsvanda, sem \u00feeir ella standa frammi fyrir. En \u00fea\u00f0 vefst fyrir gamla st\u00f3rveldinu a\u00f0 s\u00e6tta sig vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sker\u00f0ingu \u00e1 fullveldi, sem EFTA-a\u00f0ild hefur \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r. \u00dea\u00f0 getur vafist fyrir g\u00f6mlum n\u00fdlenduherrum a\u00f0 s\u00e6tta sig vi\u00f0 a\u00f0 f\u00e1 megini\u00f0 af l\u00f6ggj\u00f6f sinni um efnhags- og vi\u00f0skiptam\u00e1l \u00ed faxi fr\u00e1 \u00fatl\u00f6ndum, \u00e1n \u00feess a\u00f0 eiga \u00fear nokkurn hlut a\u00f0 m\u00e1li. En \u00fea\u00f0 hefur ekki vafist fyrir sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0um eins og Noregi, \u00cdslandi og Lichtenstein. Kannski l\u00edta \u00fe\u00e6r \u00e1 fullveldissker\u00f0inguna sem f\u00f3rnarkostna\u00f0 fyrir a\u00f0l\u00f6gun a\u00f0 vi\u00f0skiptah\u00e1ttum \u00ed hnattv\u00e6ddum heimi. Og heimastj\u00f3rnin \u00ed Skotlandi hefur formlega l\u00fdst \u00fev\u00ed yfir, a\u00f0 innganga \u00ed EFTA, og \u00fear me\u00f0 a\u00f0ild a\u00f0 innri marka\u00f0i ESB, s\u00e9 einn \u00feeirra valkosta, sem sj\u00e1lfst\u00e6tt Skotland st\u00e6\u00f0i frammi fyrir \u2013 eftir Brexit.<\/p>\n<p>Evr\u00f3pusambandi\u00f0 er n\u00fa um stundir \u00ed tilvistarkreppu, sem ekki er s\u00e9\u00f0 fyrir endann \u00e1. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed ekki \u00ed stakk b\u00fai\u00f0 til a\u00f0 taka vi\u00f0 n\u00fdjum a\u00f0ildarr\u00edkjum \u00ed n\u00e1inni framt\u00ed\u00f0. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir, a\u00f0 EES-r\u00edkin \u00ferj\u00fa, Noregur, \u00cdsland og Lichtenstein, munu halda dau\u00f0ahaldi \u00ed EES-samninginn. Hann mun reynast \u00feeim haldreipi enn um hr\u00ed\u00f0. Og kannski Skotland \u2013 og jafnvel F\u00e6reyjar og Gr\u00e6nland \u2013 b\u00e6tist br\u00e1tt \u00ed h\u00f3pinn. Hver veit?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrstir til a\u00f0 undirrita samninginn voru fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra Port\u00fagals, <b>Anibal<\/b> Cavaco Silva, sem var \u00ed fors\u00e6ti fyrir Evr\u00f3pubandalaginu og utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands, sem \u00fe\u00e1 var forma\u00f0ur r\u00e1\u00f0herrar\u00e1\u00f0s EFTA , og heitir a\u00f0 eftirnafni <b>Hannibalsson<\/b>. A\u00f0 undirskrift lokinni t\u00f3kumst vi\u00f0 \u00ed hendur. Me\u00f0 v\u00edsan til skyldleika nafnanna st\u00f3\u00f0st \u00e9g ekki m\u00e1ti\u00f0 og sag\u00f0i: \u201e\u00deessar undirskriftir gefa til kynna, a\u00f0 \u00e1hrifa <b>Hannibals<\/b> g\u00e6tir n\u00fa langt nor\u00f0ur yfir Alpana\u201c. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1441","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1441"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2634,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1441\/revisions\/2634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}