{"id":1506,"date":"2019-04-13T00:00:00","date_gmt":"2019-04-13T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1506"},"modified":"2020-09-22T10:05:17","modified_gmt":"2020-09-22T10:05:17","slug":"nato-70-ara-heimavarnarlid-eda-heimslogregla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1506","title":{"rendered":"NATO 70 \u00e1ra: Heimavarnarli\u00f0 e\u00f0a heimsl\u00f6gregla?"},"content":{"rendered":"<h3>D\u00f3mur reynslunnar<\/h3>\n<p>Voru \u00feeir, sem beittu s\u00e9r fyrir \u00feessari \u00f6rlagar\u00edku \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, \u00fej\u00f3\u00f0n\u00ed\u00f0ingar og landr\u00e1\u00f0amenn, eins og margir tr\u00fa\u00f0u \u00e1 \u00feeim t\u00edma? E\u00f0a voru \u00fearna a\u00f0 verki \u00e1byrgir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn og frams\u00fdnir, sem s\u00e1u fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 yr\u00f0i a\u00f0 tryggja n\u00fdfengi\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i fyrir hugsanlegri \u00e1s\u00e6lni \u00f3vinveittra afla? Hafa \u00e1hyggjur hinna bestu manna um a\u00f0 a\u00f0ildin a\u00f0 NATO og dv\u00f6l bandar\u00edsks herli\u00f0s \u00ed landinu \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 mundi hafa \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r endalok \u00edslensks sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is, \u00fej\u00f3\u00f0ernis og menningar \u2013 reynst vera \u00e1 r\u00f6kum reistar?<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Sext\u00edu \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar getum vi\u00f0 meti\u00f0 sv\u00f6rin vi\u00f0 \u00feessum spurningum \u00ed lj\u00f3si reynslunnar.<\/p>\n<p>Jafnvel \u00fe\u00f3tt Stal\u00edni hafi veri\u00f0 meira \u00ed mun a\u00f0 loka hinar f\u00f6ngnu \u00fej\u00f3\u00f0ir Sov\u00e9tsins inni \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0afangelsi s\u00ednu, fremur en a\u00f0 leggja afganginn af Evr\u00f3pu undir sig, \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 hygginna manna h\u00e1ttur a\u00f0 taka \u00fat tryggingu fyrirfram. Slagor\u00f0i\u00f0: \u201e\u00fe\u00fa tryggir ekki eftir \u00e1\u201d \u2013 er enn \u00ed fullu gildi.<\/p>\n<p>\u00d3ttinn vi\u00f0 endalok \u00edslensks \u00fej\u00f3\u00f0ernis reyndist ekki \u00e1 r\u00f6kum reistur \u2013 alla vega ekki \u00ed \u00fea\u00f0 skipti\u00f0. \u00c9g l\u00e6r\u00f0i \u00fev\u00ed snemma a\u00f0 bera vir\u00f0ingu fyrir Bjarna Benediktssyni, \u00fe\u00e1verandi utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra, af \u00fev\u00ed a\u00f0 hann \u00feor\u00f0i a\u00f0 fylgja eftir sannf\u00e6ringu sinni, \u00fer\u00e1tt fyrir har\u00f0a og \u00f3bilgjarna gagnr\u00fdni andst\u00e6\u00f0-inga. Kjarklitlir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn eru gagnslausir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn. Ef vi\u00f0 ekki vissum \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur, \u00fe\u00e1 vitum vi\u00f0 \u00fea\u00f0 n\u00fana.Vi\u00f0 \u00feurfum ekki anna\u00f0 en a\u00f0 l\u00edta \u00ed kringum okkur.<\/p>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0a m\u00edn um reynsluna af hinu li\u00f0na er \u00fev\u00ed afdr\u00e1ttarlaus. Atlantshafs-bandalagi\u00f0 er tr\u00falega \u00e1rangursr\u00edkasta varnarbandalag s\u00f6gunnar. L\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 h\u00e9lt velli. Evr\u00f3pa hefur noti\u00f0 fri\u00f0ar \u00ed 70 \u00e1r, &#8211; lengur en s\u00f6gur fara af fyrr \u00e1 t\u00ed\u00f0. Og \u00cdsland naut g\u00f3\u00f0s af veru sinni \u00ed NATO. \u00deetta var f\u00ednn kl\u00fabbur. Hin n\u00fdfrj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0 h\u00f3f vegfer\u00f0 s\u00edna me\u00f0al frj\u00e1lsra \u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 fyrsta farr\u00fdmi. Vi\u00f0 fengum a\u00f0gang a\u00f0 og \u00e1heyrn hj\u00e1 valdh\u00f6fum voldugustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 fengum Marshalla\u00f0sto\u00f0, \u00e1n \u00feess a\u00f0 uppfylla skilyr\u00f0in. Vi\u00f0 gr\u00e6ddum \u00e1 hermanginu, me\u00f0an a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir f\u00e6r\u00f0u f\u00f3rnir til a\u00f0 standa undir landv\u00f6rn-um. Vi\u00f0 nutum margv\u00edslegra forr\u00e9ttinda \u00fe\u00f3tt hlj\u00f3tt hafi fari\u00f0, eins og t.d. var\u00f0andi flugrekstrar- og lendingarleyfi \u00ed flugi yfir Atlantshafi\u00f0. Og vi\u00f0 g\u00e1tum f\u00e6rt okkur herna\u00f0arlegt mikilv\u00e6gi landsins \u00ed nyt til a\u00f0 spila \u00e1 st\u00f3rveldin \u00ed kalda str\u00ed\u00f0inu, til \u00feess a\u00f0 n\u00e1 fram okkar hagsmunam\u00e1lum. \u00deorskastr\u00ed\u00f0in vi\u00f0 Breta eru gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. \u00dea\u00f0 var \u00e1 \u00feessum \u00e1rum sem vi\u00f0 v\u00f6ndumst \u00e1 \u00fea\u00f0, a\u00f0 kj\u00f6ror\u00f0 \u00cdslendinga \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0asamskiptum v\u00e6ri \u201eAllt fyrir ekkert.\u201d<\/p>\n<h3>Heimsmynd Kalda str\u00ed\u00f0sins<\/h3>\n<p>Hverjar voru forsendurnar fyrir varnarbandalagi Bandar\u00edkjanna og Vestur&#8211;Evr\u00f3pu \u00e1 t\u00edmabili kalda str\u00ed\u00f0sins? Hva\u00f0 var \u00fea\u00f0 sem sameina\u00f0i \u00fe\u00e6r? \u00dev\u00ed m\u00e1 svara \u00ed einu or\u00f0i: Sov\u00e9tr\u00edkin \u2013 hinn sameiginlegi \u00f3vinur. Svo lengi sem \u00fej\u00f3\u00f0ir Vestur-Evr\u00f3pu og Nor\u00f0ur-Amer\u00edku t\u00f6ldu, a\u00f0 \u00feeim st\u00e6\u00f0i \u00f3gn af herna\u00f0ar-m\u00e6tti Sov\u00e9tr\u00edkjanna \u2013 voru \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir rei\u00f0ub\u00fanar a\u00f0 sn\u00faa b\u00f6kum saman gegn sameiginlegum \u00f3vini.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00f3l\u00edka hagsmuni Bandar\u00edkjanna og g\u00f6mlu evr\u00f3psku n\u00fdlenduveld-anna v\u00ed\u00f0s vegar um heiminn; og \u00fer\u00e1tt fyrir ger\u00f3l\u00edk l\u00edfsvi\u00f0horf bandar\u00edskra rep\u00fablikana og vesturevr\u00f3pskra s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krata, \u00fe\u00e1 voru allir a\u00f0ilar sam-m\u00e1la um a\u00f0 f\u00f3rna b\u00e6ri minni hagsmunum fyrir meiri: V\u00f6rn l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is og mannr\u00e9ttinda gegn alr\u00e6\u00f0i og \u00f3gnarstj\u00f3rn v\u00e6ri \u00fea\u00f0 sem sameina\u00f0i. Heims-myndin var \u00ed svart\/hv\u00edtu: Frelsi versus helsi. \u00deeir sem ekki eru me\u00f0 m\u00e9r eru \u00e1 m\u00f3ti m\u00e9r.<\/p>\n<p>Au\u00f0vita\u00f0 var \u00feessi svart\/hv\u00edta heimsmynd kalda str\u00ed\u00f0sins st\u00f3rlega \u00fdkt, \u00feegar skyggnst var \u00e1 bak vi\u00f0 tj\u00f6ldin. \u00deeir sem lesi\u00f0 hafa hina sv\u00f6rtu b\u00f3k um s\u00f6gu komm\u00fanismans vita, a\u00f0 \u00fea\u00f0 var engu logi\u00f0 um \u00fea\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0lega b\u00f3faf\u00e9lag sem r\u00e9\u00f0 r\u00edkjum \u00ed Kreml og innan veggja hinnar forbo\u00f0nu borgar Maos formanns \u00ed Beijing.<\/p>\n<p>En hi\u00f0 r\u00edsandi heimsveldi Bandar\u00edkja Amer\u00edku og hin hnignandi n\u00fdlendu-veldi g\u00f6mlu Evr\u00f3pu voru svo sem engir englar heldur. Bandar\u00edkin skirr\u00f0ust ekki vi\u00f0 a\u00f0 beita hervaldi og kl\u00e6kjum til a\u00f0 kollvarpa l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega kj\u00f6rnum umb\u00f3tastj\u00f3rnum e\u00f0a til a\u00f0 hindra valdat\u00f6ku vinstrimanna \u00ed r\u00edkjum Mi\u00f0- og Su\u00f0ur-Amer\u00edku. Hver valdar\u00e6ninginn \u00f6\u00f0rum \u00f3fr\u00fdnilegri f\u00e9kk a\u00f0 mergsj\u00faga \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00feessara landa \u00ed skj\u00f3li Bandar\u00edkjanna. Mott\u00f3i\u00f0 var: \u201eThey may be sons of bitches, but they are our sons of bitches.\u201dAllt var \u00feetta r\u00e9ttl\u00e6tt \u00ed nafni krossfer\u00f0arinnar gegn komm\u00fanismanum.<\/p>\n<p>Evr\u00f3psku n\u00fdlenduveldin h\u00e1\u00f0u bl\u00f3\u00f0ugar styrjaldir gegn sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ishreyf-ingum fyrrverandi n\u00fdlendna \u00ed Afr\u00edku og As\u00edu. Allir sem leiddu vopna\u00f0ar upp-reisnir gegn n\u00fdlenduk\u00fagun og ar\u00f0r\u00e1ni voru stimpla\u00f0ir \u00f3vinir vestr\u00e6ns l\u00fd\u00f0-r\u00e6\u00f0is. \u00deeir voru anna\u00f0 hvort komm\u00fanistar e\u00f0a handbendi \u00feeirra og r\u00e9tt-dr\u00e6pir sem hry\u00f0juverkamenn, hvar sem til \u00feeirra n\u00e1\u00f0ist. \u00deessi meinta krossfer\u00f0 gegn komm\u00fanismanum var oftar en ekki blyg\u00f0unarlaus hags-munavarsla n\u00fdlenduvelda og fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legra au\u00f0hringa, til \u00feess a\u00f0 komast yfir au\u00f0lindir \u00feri\u00f0ja heimsins.<\/p>\n<p>Gott d\u00e6mi um \u00feetta var \u00feegar leyni\u00fej\u00f3nustur Breta og Bandar\u00edkjamanna komu \u00cdranskeisara til valda, \u00ed samvinnu vi\u00f0 systurnar sj\u00f6 \u00ed ol\u00edubransanum. \u00deetta valdar\u00e1n og s\u00fa bl\u00f3\u00f0uga \u00f3gnarstj\u00f3rn sem af hlaust, hefur dregi\u00f0 langan sl\u00f3\u00f0a \u00e1 eftir s\u00e9r. Krossfer\u00f0in gegn komm\u00fanismanum n\u00e1\u00f0i a\u00f0 lokum h\u00e1punkti \u00ed h\u00e1t\u00e6kniherna\u00f0i Amer\u00edkana gegn hr\u00edsgrj\u00f3nab\u00e6ndum \u00ed V\u00edetnam, \u00fear sem heimsveldi\u00f0 laut \u00ed fyrsta sinn \u00ed l\u00e6gra haldi fyrir sk\u00e6ruli\u00f0um \u00f6rbirg\u00f0-arinnar. \u00deessi d\u00e6mi duga til a\u00f0 minna okkur \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er s\u00f6guf\u00f6lsun a\u00f0 kalda str\u00ed\u00f0i\u00f0 hafi veri\u00f0 bar\u00e1tta g\u00f3\u00f0s og ills, \u00fear sem hi\u00f0 g\u00f3\u00f0a &#8211; hinn frj\u00e1lsi heimur \u2013 haf\u00f0i sigur.<\/p>\n<h3>\u00c1rekstrar menningarsv\u00e6\u00f0a\/tr\u00faarbrag\u00f0a<\/h3>\n<p>Kalda str\u00ed\u00f0inu lauk um \u00e1ram\u00f3tin 1991\/92, \u00feegar rau\u00f0i f\u00e1ninn me\u00f0 hamri og sig\u00f0 var dreginn ni\u00f0ur \u00ed hinsta sinn yfir turnsp\u00edrum Kremlar og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e1ni R\u00fasslands var dreginn a\u00f0 h\u00fani \u00ed sta\u00f0inn. Var \u00fe\u00e1 ekki hlutverki NATO loki\u00f0, um lei\u00f0 og Sov\u00e9tr\u00edkin h\u00e6ttu a\u00f0 vera til? Fyrrum n\u00fdlendu\u00fej\u00f3\u00f0ir Sov\u00e9tr\u00edkj-anna t\u00f3ku upp marka\u00f0shagkerfi og l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og leitu\u00f0u hver \u00e1 f\u00e6tur annarri athvarfs innan v\u00e9banda NATO og Evr\u00f3pusambandsins. Haf\u00f0i ekki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 sigra\u00f0?<\/p>\n<p>Hver var \u00f3vinurinn, sem r\u00e9ttl\u00e6tti \u00e1framhaldandi herna\u00f0arbandalag? R\u00fass-land \u2013 sem var efnahagslegur dvergur &#8211; og uppteki\u00f0 af innri vandam\u00e1lum vegna efnahagslegrar og p\u00f3lit\u00edskrar upplausnar? K\u00edna, sem haf\u00f0i opna\u00f0 K\u00ednam\u00farinn fyrir innr\u00e1s al\u00fej\u00f3\u00f0legs fj\u00e1rmagns og var \u00e1 hra\u00f0lei\u00f0 til mi\u00f0st\u00fdr\u00f0s r\u00edkiskap\u00edtalisma? Og \u00e1tti velgengni s\u00edna undir hindrunarlausum a\u00f0gangi a\u00f0 m\u00f6rku\u00f0um Bandar\u00edkjanna? Var ekki \u00f3h\u00e6tt a\u00f0 fara a\u00f0 r\u00e1\u00f0um Bush sr. og l\u00fdsa yfir sigri? T\u00e1kna\u00f0i \u00feetta e.t.v. endalok hugmyndafr\u00e6\u00f0innar, eins og Fuku-yama bo\u00f0a\u00f0i? Var ekki \u201eThe New World Order\u201d eftirmynd sigurvegarans, hins amer\u00edska kap\u00edtalisma?<\/p>\n<p>E\u00f0a voru framundan n\u00fd \u00e1t\u00f6k, sem bygg\u00f0u fremur \u00e1 \u201eClash of Civilizations\u201d, eins og Samuel Huntington vara\u00f0i vi\u00f0, fremur en hugmyndafr\u00e6\u00f0i 19du ald-ar? Stefndum vi\u00f0 hra\u00f0byri inn \u00ed 3ju heimsstyrj\u00f6ldina, sem yr\u00f0i eins konar tr\u00faarbrag\u00f0astyrj\u00f6ld \u2013 krossfer\u00f0 e\u00f0a jihad \u2013 milli kristni og Islam? Um hva\u00f0 er str\u00ed\u00f0sreksturinn \u00ed Afganistan og \u00cdrak \u2013 ef ekki \u00fea\u00f0? Hefur NATO \u2013 sem var eins konar heimavarnarli\u00f0 V-Evr\u00f3pu \u2013 einhverju hlutverki a\u00f0 gegna \u00ed \u00feeirri krossfer\u00f0? \u00c1 Evr\u00f3pa eitthvert erindi \u00e1 v\u00edgvelli \u00ed Mi\u00f0-Austurl\u00f6nd-um, Pakistan e\u00f0a jafnvel upp til fjalla \u00ed Afganistan?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inngangan \u00ed NATO 1949 var umdeild \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, sem klauf \u00fej\u00f3\u00f0ina \u00ed andst\u00e6\u00f0ar fylkingar. Var sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00cdslands raunverulega h\u00e6tta b\u00fain? Haf\u00f0i reynsla sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 millistr\u00ed\u00f0s\u00e1runum ekki kennt \u00feeim \u00fe\u00e1 lex\u00edu, a\u00f0 hlutleysi\u00f0 v\u00e6ri haldlaus fl\u00edk? Inngangan \u00ed NATO 1949 var umdeild \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, sem klauf \u00fej\u00f3\u00f0ina \u00ed andst\u00e6\u00f0ar fylkingar. Var sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00cdslands raunverulega h\u00e6tta b\u00fain? Haf\u00f0i reynsla sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 millistr\u00ed\u00f0s\u00e1runum ekki kennt \u00feeim \u00fe\u00e1 lex\u00edu, a\u00f0 hlutleysi\u00f0 v\u00e6ri haldlaus fl\u00edk? <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1506","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1506","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1506"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2593,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1506\/revisions\/2593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}