{"id":1507,"date":"2019-04-14T00:00:00","date_gmt":"2019-04-14T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1507"},"modified":"2020-09-22T10:05:00","modified_gmt":"2020-09-22T10:05:00","slug":"nato-70-ara-heimslogregla-i-thjonustu-hverra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1507","title":{"rendered":"NATO 70 \u00e1ra: Heimsl\u00f6gregla \u2013 \u00cd \u00fej\u00f3nustu hverra?"},"content":{"rendered":"<p>\u201eNATO gegnir ekki lengur lykilhlutverki sem vettvangur p\u00f3lit\u00edskrar umr\u00e6\u00f0u milli Evr\u00f3pu og Amer\u00edku. Heimskreppan er \u00ed h\u00f6ndum lei\u00f0toga G-20 r\u00edkj-anna. F\u00e1mennur kl\u00fabbur sex r\u00edkja reynir a\u00f0 f\u00e1st vi\u00f0 \u00f3gnina sem stafar af kjarnavopnav\u00edgb\u00fana\u00f0i \u00cdrana. Evr\u00f3pusambandi\u00f0 f\u00e6st beint vi\u00f0 R\u00fassa \u00ed \u00feeim tilgangi a\u00f0 tryggja \u00f6ruggt frambo\u00f0 orku \u00far austri. Leyni\u00fej\u00f3nustusamstarfi\u00f0 gegn hry\u00f0juverka\u00f3gninni fer fram \u00ed gegnum tv\u00edhli\u00f0a samstarf helstu \u00fej\u00f3\u00f0-r\u00edkja. \u201eHerna\u00f0ara\u00f0ger\u00f0irnar sj\u00e1lfar eru or\u00f0nar okkar raison d\u00b4\u00e9tre,\u201d segir h\u00e1ttsettur a\u00f0ili \u00ed innsta hring NATO.\u201e\u00c9g beiti \u00edhlutun, \u00feess vegna er \u00e9g til.\u201d<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Einu sinni var Henry Kissinger a\u00f0 vandr\u00e6\u00f0ast me\u00f0 \u00fea\u00f0, hvert hann \u00e6tti a\u00f0 hringja, ef hann vildi hafa samband vi\u00f0 Evr\u00f3pu. Eftirmenn hans \u00e1 st\u00f3li utan-r\u00edkisr\u00e1\u00f0herra Bandar\u00edkjanna \u00feurfa ekki lengur a\u00f0 velkjast \u00ed vafa um \u00fea\u00f0. \u00deeir eiga a\u00f0 hringja \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0. Hva\u00f0 \u00e1 NATO \u00fe\u00e1 a\u00f0 gera? \u00c1 NATO a\u00f0 vera einhvers konar heimsl\u00f6gregla? \u00cd \u00fej\u00f3nustu hverra, me\u00f0 leyfi? \u00dea\u00f0 vekur upp margar spurningar: Hver hefur be\u00f0i\u00f0 NATO um a\u00f0 taka a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 halda uppi l\u00f6gum og reglu \u00ed heiminum?<\/p>\n<h3>Evr\u00f3pa: Post-colonial<\/h3>\n<p>S\u00fa var t\u00ed\u00f0 a\u00f0 g\u00f6mlu evr\u00f3psku n\u00fdlenduveldin t\u00f6ldu sig sj\u00e1lfskipu\u00f0 til a\u00f0 gegna \u00fev\u00ed hlutverki. En \u00fear kom a\u00f0 \u00feau fengu sig fulls\u00f6dd af \u00fev\u00ed van\u00feakkl\u00e1ta starfi. Evr\u00f3pa er n\u00fana post-colonial \u00ed sinni tilveru. Amer\u00edska heimsveldi\u00f0 er hins vegar \u00e1 h\u00e1punkti valds s\u00edns. Hnignunarskei\u00f0i\u00f0 er framundan. Er sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 Evr\u00f3pa vilji r\u00e1\u00f0a sig sem m\u00e1lali\u00f0a til \u00feess a\u00f0 vinna sk\u00edtverkin fyrir amer-\u00edska heimsvaldasinna og \u00feiggja fyrir molana, sem hrj\u00f3ta af bor\u00f0um h\u00fas-b\u00e6ndanna? Qui bono? \u2013 spur\u00f0u R\u00f3mverjar for\u00f0um. Hverjum \u00ed hag?<\/p>\n<p>\u00c1 dipl\u00f3mat\u00edsku dulm\u00e1li var einu sinni sagt a\u00f0 NATO hef\u00f0i veri\u00f0 stofna\u00f0 til \u00feess a\u00f0 halda Bandar\u00edkjunum inni. \u00de\u00fdskalandi ni\u00f0ri og Sov\u00e9tr\u00edkjunum \u00fati. \u00deetta er allt saman li\u00f0in t\u00ed\u00f0. Sov\u00e9tr\u00edkin eru \u00far s\u00f6gunni. Sameina\u00f0 \u00de\u00fdskaland \u00e1 a\u00f0 heita forystur\u00edki Evr\u00f3pusambandsins. Og Bandar\u00edkin eru heimsveldi, sem samkv\u00e6mt eigin herna\u00f0arkenningu hafa sagt sig \u00far l\u00f6gum vi\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0a-samf\u00e9lagi\u00f0 og \u00feurfa ekki \u00e1 bandam\u00f6nnum \u00e1 halda.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 lok seinni heimsstyrjaldarinnar b\u00e1ru Bandar\u00edkin \u00e6gishj\u00e1lm yfir heiminn \u00ed krafti efnahagslegs og herna\u00f0arlegs styrks. Bandar\u00edska hagkerfi\u00f0 var helm-ingur heimshagkerfisins. Bandar\u00edkin voru eina kjarnorkuveldi\u00f0. \u00deetta er allt fyrir l\u00f6ngu breytt. Evr\u00f3pa er l\u00f6ngu risin \u00far r\u00fastum. Evr\u00f3pusambandi\u00f0 er jafnoki Bandar\u00edkjanna \u00e1 efnahagssvi\u00f0inu og atkv\u00e6\u00f0ameira \u00ed heimsvi\u00f0skipt-um. Evr\u00f3pa hefur alla bur\u00f0i til a\u00f0 tryggja sj\u00e1lf sitt innra og ytra \u00f6ryggi.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 vaknar spurningin: Hvers vegna \u00e6tti sameinu\u00f0 Evr\u00f3pa a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 vera \u00e1hrifal\u00edtill undirverktaki Bandar\u00edkjanna vi\u00f0 str\u00ed\u00f0srekstur \u00feeirra \u00e1 fjar-l\u00e6gum sl\u00f3\u00f0um? Samr\u00fdmist \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmunum Evr\u00f3pusambandsins? Ef ekki, \u00fe\u00e1 \u00e1 NATO, \u00ed sinni n\u00faverandi mynd, ekki framt\u00ed\u00f0ina fyrir s\u00e9r. Evr\u00f3pa getur ekki veri\u00f0 verkf\u00e6rakassi, sem Bandar\u00edkjamenn gr\u00edpa til \u00fat \u00far ney\u00f0, \u00feegar \u00feeim \u00fe\u00f3knast, en \u00e1n samr\u00e1\u00f0s. Anna\u00f0 hvort ver\u00f0ur a\u00f0 semja upp \u00e1 n\u00fdtt og \u00fe\u00e1 \u00e1 jafnr\u00e9ttisgrundvelli, me\u00f0 tilliti til gagnkv\u00e6mra hagsmuna beggja a\u00f0ila, e\u00f0a \u00fea\u00f0 er komi\u00f0 a\u00f0 lei\u00f0arlokum. H\u00e9r hl\u00fdtur \u201ekalt hagsmunamat\u201d a\u00f0 r\u00e1\u00f0a, eins og \u00feegar sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismenn l\u00fdsa afst\u00f6\u00f0u sinni til Evr\u00f3pusambands-ins!<\/p>\n<h3>Amer\u00edka og Evr\u00f3pa: A\u00f0 vaxa \u00ed sundur&#8230;?<\/h3>\n<p>Fyrir f\u00e1um \u00e1rum kom \u00fat athyglisvert safnrit eftir amer\u00edska og evr\u00f3pska s\u00e9r-fr\u00e6\u00f0inga \u00e1 svi\u00f0i al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1la, \u00f6ryggis- og varnarm\u00e1la og al\u00fej\u00f3\u00f0avi\u00f0skipta undir heitinu: America and Europe in the 21st Century: Growing Apart? H\u00f6fundarnir f\u00e6ra fyrir \u00fev\u00ed r\u00f6k a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 engan veginn sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 grund-vallarhagsmunir amer\u00edsks kap\u00edtalisma og evr\u00f3pska velfer\u00f0arr\u00edkisins ( e.The European Social Model) fari saman \u00ed framt\u00ed\u00f0inni. Hver \u00e6tti a\u00f0 vera hinn sameiginlegi \u00f3vinur, sem vi\u00f0heldur f\u00f3stbr\u00e6\u00f0ralaginu?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki tilviljun a\u00f0 \u00feessar r\u00edkjaheildir taka \u00e6 oftar \u00f3l\u00edka afst\u00f6\u00f0u \u00ed leit a\u00f0 lausnum \u00e1 helstu vandam\u00e1lum samt\u00edmans. \u00dea\u00f0 \u00e1 vi\u00f0 t.d. um loftslagsbreyt-ingar af mannav\u00f6ldum, verndun hins n\u00e1tt\u00farulega umhverfis, vaxandi mis-skiptingu au\u00f0s og tekna innan \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkja og \u00e1 heimsv\u00edsu, efnahagsa\u00f0sto\u00f0 og \u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp, herna\u00f0aruppbyggingu og valdveitingu \u00ed samskiptum \u00fej\u00f3\u00f0a. \u00cdraksstr\u00ed\u00f0i\u00f0 afhj\u00fapa\u00f0i \u00feennan \u00e1greining, sem mun \u00e1gerast ef a\u00f0 l\u00edkum l\u00e6tur, a\u00f0 s\u00f6gn h\u00f6funda. Afsta\u00f0an til \u00cdsraels, sem er skj\u00f3lst\u00e6\u00f0ingsr\u00edki Bandar\u00edkj-anna, og til ofbeldisverka \u00cdsraela \u00e1 hernumdu sv\u00e6\u00f0unum \u00ed Palest\u00ednu, er anna\u00f0 d\u00e6mi, \u00fear sem \u00feorri Evr\u00f3pumanna hefur allt a\u00f0ra afst\u00f6\u00f0u en banda-r\u00edsk stj\u00f3rnv\u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00deessi grundvallar\u00e1greiningur, sem fr\u00e6\u00f0imennirnir sp\u00e1 a\u00f0 muni fara \u00f6rt vax-andi, endurspeglar \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmunir amer\u00edska heimsveldis-ins annars vegar og Evr\u00f3pusambandsins, \u00ed sinni post-colonial tilveru, hins vegar, fara \u00e6 sjaldnar saman. Spurningin er: Hven\u00e6r kemur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem sundrar vegur \u00feyngra \u00e1 vogarsk\u00e1lunum en \u00fea\u00f0 sem sameinar? Eins og Matth\u00edas J\u00f3hannessen, sk\u00e1ld, rifja\u00f0i upp fyrir okkur a\u00f0 gefnu tilefni \u00ed Draumalandinu um \u00e1ri\u00f0, \u00fe\u00e1 er ekkert til sem heitir vin\u00e1tta \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1lum \u2013 bara hagsmunir.<\/p>\n<p>Og hva\u00f0 me\u00f0 \u00cdsland? Vi\u00f0 erum ekki lengur \u00e1 amer\u00edsku \u00e1hrifasv\u00e6\u00f0i. Hven\u00e6r \u00e6tli \u00cdslendingar manni sig upp \u00ed a\u00f0 horfast \u00ed augu vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd, a\u00f0 vi\u00f0 eigum \u00ed framt\u00ed\u00f0inni samlei\u00f0 me\u00f0 \u00f6\u00f0rum Nor\u00f0urlanda\u00fej\u00f3\u00f0um \u00ed sv\u00e6\u00f0is-bundnu samstarfi me\u00f0 Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0um og \u00ed n\u00e1nu samstarfi vi\u00f0 Evr\u00f3pu-sambandi\u00f0 \u2013 e\u00f0a fullri a\u00f0ild seinna meir? \u00dea\u00f0 er spurningin um a\u00f0 \u00feekkja sinn vitjunart\u00edma.Og hva\u00f0 me\u00f0 \u00cdsland? Vi\u00f0 erum ekki lengur \u00e1 amer\u00edsku \u00e1hrifasv\u00e6\u00f0i. Hven\u00e6r \u00e6tli \u00cdslendingar manni sig upp \u00ed a\u00f0 horfast \u00ed augu vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd, a\u00f0 vi\u00f0 eigum \u00ed framt\u00ed\u00f0inni samlei\u00f0 me\u00f0 \u00f6\u00f0rum Nor\u00f0urlanda\u00fej\u00f3\u00f0um \u00ed sv\u00e6\u00f0is-bundnu samstarfi me\u00f0 Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0um og \u00ed n\u00e1nu samstarfi vi\u00f0 Evr\u00f3pu-sambandi\u00f0 \u2013 e\u00f0a fullri a\u00f0ild seinna meir? \u00dea\u00f0 er spurningin um a\u00f0 \u00feekkja sinn vitjunart\u00edma.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NATO var stofna\u00f0 til \u00feess a\u00f0 tryggja fri\u00f0 \u00ed Evr\u00f3pu \u00e1 t\u00edma kalda str\u00ed\u00f0sins. \u00dea\u00f0 haf\u00f0i tekist \u2013 \u00ed skj\u00f3li bandar\u00edskra kjarnavopna \u2013 \u00e1n \u00feess a\u00f0 hleypa af skoti. \u00cd hinum tv\u00edskipta heimi kalda str\u00ed\u00f0sins var NATO holdgerving Atlantshafs-tengslanna \u2013 \u201eThe Transatlantic Relationship\u201d \u2013 milli gamla og n\u00fdja heims-ins. En er nokku\u00f0 sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 haldi \u00e1fram \u00ed gerbreyttri heimsmynd? Ensk\/amer\u00edska vikuriti\u00f0 The Economist svarar \u00feessari spurningu \u00ed umfj\u00f6llun um afm\u00e6lisbarni\u00f0 60 \u00e1ra: <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1507"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2592,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1507\/revisions\/2592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}