{"id":2466,"date":"2019-11-18T08:58:55","date_gmt":"2019-11-18T08:58:55","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=2466"},"modified":"2020-09-22T09:58:03","modified_gmt":"2020-09-22T09:58:03","slug":"aetlar-enginn-virkilega-ad-gera-neitt-i-thessu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=2466","title":{"rendered":"\u00c6tlar enginn (virkilega) a\u00f0 gera neitt \u00ed \u00feessu?"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Rifjum upp nokkrar lykilsta\u00f0reyndir:<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/strong>&nbsp;&nbsp; \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 kv\u00f3takerfinu var komi\u00f0 \u00e1 (1983-91) var s\u00fa a\u00f0 vi\u00f0 \u00f3ttu\u00f0umst, a\u00f0 frj\u00e1ls s\u00f3kn leiddi til ofvei\u00f0i og jafnvel \u00fatr\u00fdmingar helstu nytjastofna.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.&nbsp;<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Markmi\u00f0i\u00f0 var tv\u00ed\u00fe\u00e6tt: sj\u00e1lfb\u00e6r n\u00fdting fiskistofna, sem bygg\u00f0i \u00e1 v\u00eds-indalegri r\u00e1\u00f0gj\u00f6f um vei\u00f0i\u00feol og aukin ar\u00f0semi \u00feessa undirst\u00f6\u00f0uat-vinnuvegar \u00fej\u00f3\u00f0arinnar me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 draga \u00far s\u00f3knarkostna\u00f0i (f\u00e6kka skipum, auka s\u00e9rh\u00e6fingu). Til \u00feess a\u00f0 n\u00e1 s\u00ed\u00f0arnefnda markmi\u00f0inu ver\u00f0ur a\u00f0 heimila \u00fatger\u00f0ara\u00f0ilum framsal \u2013 skipti \u00e1 vei\u00f0iheimildum \u2013 til a\u00f0 au\u00f0velda s\u00e9rh\u00e6fingu og l\u00e6kka kostna\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n\n<p><strong>3.<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00edki\u00f0 tekur a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 takmarka s\u00f3kn og skammta vei\u00f0i-heimildir eru handhafar vei\u00f0iheimildar lausir vi\u00f0 samkeppni, sem ella hef\u00f0i a\u00f0 lokum \u00e9ti\u00f0 upp hagna\u00f0 allra. Vi\u00f0 \u00feetta myndast \u201eau\u00f0lind-arenta\u201c. H\u00fan er s\u00e1 ar\u00f0ur sem eftir stendur, \u00feegar allur annar kostna\u00f0-ur, rekstrar- og fj\u00e1rfestingarkostna\u00f0ur, \u00fe.m.t. fj\u00e1rmagnskostna\u00f0ur og afskriftir, hefur veri\u00f0 greiddur. Au\u00f0lindarentan er andlag vei\u00f0igjalds-ins, sem handhafar vei\u00f0iheimilda eiga a\u00f0 grei\u00f0a eigandanum (\u00fej\u00f3\u00f0-inni) fyrir s\u00e9rleyfi\u00f0 til a\u00f0 n\u00fdta au\u00f0lindina \u00e1n samkeppni. \u00deetta er ekki skattur. \u00deetta er leigugjald fyrir s\u00e9rr\u00e9ttindi. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.&nbsp;<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Au\u00f0lindagjaldi\u00f0, sem Nor\u00f0menn innheimta af handh\u00f6fum n\u00fdtingar-r\u00e9ttar ol\u00eduau\u00f0lindarinnar, rennur \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0arsj\u00f3\u00f0inn, sem n\u00fa er or\u00f0inn \u00f6flugasti fj\u00e1rfestingarsj\u00f3\u00f0ur \u00ed heimi. Me\u00f0 \u00feessu m\u00f3ti rennur ar\u00f0urinn af au\u00f0lind, sem er l\u00f6gum samkv\u00e6mt eign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar allrar \u2013 en ekki til forr\u00e9ttindaa\u00f0ila.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00deegar aflamarkskerfi\u00f0 v ar fest \u00ed sessi 1988, fengum vi\u00f0 jafna\u00f0armenn \u00fev\u00ed framgengt, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arau\u00f0lindin var l\u00fdst sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar a\u00f0 l\u00f6g-um. \u00deetta ger\u00f0um vi\u00f0 til a\u00f0 gir\u00f0a fyrir einkaeignarr\u00e9tt \u00e1 vei\u00f0iheimild-um. \u00deegar framsali\u00f0 var l\u00f6gleitt (1990), settum vi\u00f0 jafna\u00f0armenn skil-yr\u00f0i fyrir sam\u00feykki \u00feess. Vi\u00f0 b\u00e6ttum vi\u00f0 var\u00fa\u00f0ar\u00e1kv\u00e6\u00f0i, sem enn stendur og hlj\u00f3\u00f0ar svo: \u201e\u00dathlutun vei\u00f0iheimilda&#8230; myndar ekki eign-arr\u00e9tt e\u00f0a \u00f3afturkallanlegt forr\u00e6\u00f0i einstakra a\u00f0ila yfir vei\u00f0iheimildinn-i\u201c. T\u00edmabundinn n\u00fdtingarr\u00e9ttur skyldi \u00fev\u00ed hvorki mynda l\u00f6gvarinn einkaeignarr\u00e9tt n\u00e9 b\u00f3taskyldu \u00e1 r\u00edki\u00f0, ef \u00fathlutun vei\u00f0iheimilda yr\u00f0i breytt s\u00ed\u00f0ar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.&nbsp;&nbsp;<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Fyrst \u00ed sta\u00f0 var sj\u00e1var\u00fatvegurinn sokkinn \u00ed skuldir. Au\u00f0lindarentan \u2013 sem andlag vei\u00f0igjalds \u2013 mynda\u00f0ist \u00fev\u00ed ekki fyrr en a\u00f0 f\u00e1einum \u00e1rum li\u00f0num. Me\u00f0 nokkurri einf\u00f6ldun (aukin skuldabyr\u00f0i erlendra l\u00e1na eftir gjaldmi\u00f0ilshruni\u00f0 2008) m\u00e1 segja, a\u00f0 s.l. tvo \u00e1ratugi hafi au\u00f0lind-arentan numi\u00f0 hundru\u00f0um milljar\u00f0a kr\u00f3na. \u00cd vanda\u00f0ri grein um m\u00e1li\u00f0 \u00ed Kjarnanum (16.10.19) t\u00edunda\u00f0i ritstj\u00f3rinn, \u00de\u00f3r\u00f0ur Sn\u00e6r J\u00fal\u00edusson, nokkrar lykilst\u00e6r\u00f0ir, sem var\u00f0a \u00feetta m\u00e1l. \u00c1 \u00e1rabilinu 2010-18 hafa handhafar vei\u00f0iheimilda greitt s\u00e9r ar\u00f0 ,sem nemur 92,5 millj\u00f6r\u00f0um kr. \u00c1 \u00e1rabilinu 2008-18 hefur ar\u00f0semi sj\u00e1var\u00fatvegsins batna\u00f0 sem nemur 447 millj\u00f6r\u00f0um kr. Hagur sj\u00e1var\u00fatvegsins hefur \u00fev\u00ed batna\u00f0 m\u00f6rgum sinnum meir en sem nemur \u00e1l\u00f6g\u00f0um vei\u00f0igj\u00f6ldum, sem duga varla fyrir kostna\u00f0i r\u00edkisins af \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 sj\u00e1var\u00fatveginn (hafranns\u00f3knir, landhelgisg\u00e6sla, hafnir o.s. frv.)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>7.<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00f6gum samkv\u00e6mt m\u00e1 enginn einn \u00fatger\u00f0ara\u00f0ili eiga meira en sam-svarar 12% af ver\u00f0gildi heildarkv\u00f3tans. \u00de\u00f3r\u00f0ur Sn\u00e6r uppl\u00fdsti, a\u00f0 \u00feetta laga\u00e1kv\u00e6\u00f0i er ekki virt \u00ed reynd. \u00deegar liti\u00f0 er \u00e1 fyrirt\u00e6kjasamsteypur einstakra a\u00f0ila, hefur hinum st\u00e6rstu leyfst a\u00f0 rj\u00fafa \u00feaki\u00f0. Meira en helmingur vei\u00f0iheimilda \u00ed \u00edslensku l\u00f6gs\u00f6gunni er n\u00fa \u00ed h\u00f6ndum fimm a\u00f0ila.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>8<\/strong>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00dear fara fremstir \u00ed flokki Brim (\u00e1\u00f0ur Grandi), Samherjasamsteypan, vinnslust\u00f6\u00f0in \u00ed Vestmannaeyjum, Kaupf\u00e9lag Skagfir\u00f0inga og fylgi-fiskar og \u00deorbj\u00f6rn \u00ed Grindav\u00edk. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>9.<\/strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00deessir a\u00f0ilar hafa \u00fev\u00ed \u00ed reynd hirt br\u00f3\u00f0urpartinn af au\u00f0lindarentunni \u00ed eigin \u00fe\u00e1gu og komast upp me\u00f0 a\u00f0 borga fyrir forr\u00e9ttindin vei\u00f0igjald til m\u00e1lamynda, sem dugar varla fyrir \u00fatl\u00f6g\u00f0um kostna\u00f0i r\u00edkisins fyrir \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 atvinnugreinina. \u00dea\u00f0 er ekki nema von, a\u00f0 \u00de\u00f3r\u00f0ur Sn\u00e6r spyrji: \u201e\u00c6tlar enginn a\u00f0 gera neitt \u00ed \u00feessu?\u201c Hvar er sj\u00f3mannaf\u00e9lagi\u00f0? Hvar er verkal\u00fd\u00f0shreyfingin? Hvar er stj\u00f3rnarandsta\u00f0an? Hvernig v\u00e6ri a\u00f0 \u00feeir fj\u00f6lmi\u00f0lar, sem n\u00fa vir\u00f0ast hafa ranka\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9r, kynntu \u00feennan n\u00fdja l\u00e9nsa\u00f0al \u2013 s\u00e6greifana \u2013 sem vir\u00f0ast hafa n\u00e1\u00f0 hre\u00f0ja-t\u00f6kum \u00e1 p\u00f3lit\u00edkusunum \u2013 fyrir \u00fej\u00f3\u00f0inni? Hvernig er \u00fea\u00f0: Kynnti ekki \u00deorsteinn M\u00e1r \u00edslenska sj\u00e1var\u00fatvegsr\u00e1\u00f0herrann fyrir kollega hans \u00ed Namib\u00edu me\u00f0 \u00feeim umm\u00e6lum, a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri hans r\u00e1\u00f0herra \u00ed r\u00edkis-stj\u00f3rn \u00cdslands?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ni\u00f0ursta\u00f0an er \u00feessi:<\/h3>\n\n\n\n<p>Aflamarkskerfi\u00f0 me\u00f0 framsali hefur \u00e1 s.l. tveimur \u00e1ratugum skila\u00f0\ntil\u00e6tl-u\u00f0um \u00e1rangri var\u00f0andi sj\u00e1lfb\u00e6ra n\u00fdtingu fiskistofna og st\u00f3raukna ar\u00f0semi\nsj\u00e1var\u00fatvegsins. \u00deessi \u00e1rangur hefur n\u00e1\u00f0st fyrir tilverkna\u00f0 r\u00edkisvaldsins ,sem\nhefur teki\u00f0 a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 takmarka s\u00f3kn og \u00fathluta vei\u00f0iheimildum. Gallinn \u00e1 gj\u00f6f\nNjar\u00f0ar er hins vegar s\u00e1, a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir l\u00f6g, sem kve\u00f0a \u00e1 um sameign\n\u00fej\u00f3\u00f0arinnar og eiga a\u00f0 gir\u00f0a fyrir einkaeignarr\u00e9tt \u00e1 vei\u00f0iheimildum, hefur\nau\u00f0lindarentan, sem vi\u00f0 \u00feetta myndast, runni\u00f0 \u00fev\u00ed sem n\u00e6st \u00f6ll til \u00f6rf\u00e1-menns\nh\u00f3ps kv\u00f3taeigenda. Vi\u00f0 \u00feetta hefur myndast n\u00fd st\u00e9tt ofurr\u00edkra, sem \u00feiggur au\u00f0\nsinn \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dear me\u00f0 erum vi\u00f0 aftur komin\ntil Namib\u00edu. \u00dea\u00f0 sama hefur gerst h\u00e9r og \u00fear. Ar\u00f0urinn af au\u00f0lindum \u00fej\u00f3\u00f0anna\nrennur til f\u00e1menns forr\u00e9ttindah\u00f3ps \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds. \u00c9g endurtek\nspurningu \u00de\u00f3r\u00f0ar Sn\u00e6s: \u201e\u00c6tlar enginn virkilega a\u00f0 gera neitt \u00ed \u00feessu?\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1 tyllid\u00f6gum tala\nstj\u00f3rnm\u00e1lamenn fj\u00e1lglega um norr\u00e6na samvinnu. Spurn-ing okkar \u00de\u00f3r\u00f0ar Sn\u00e6s sn\u00fdst\num kjarna m\u00e1lsins: \u00c6tlum vi\u00f0 a\u00f0 una \u00fev\u00ed a\u00f0 vera \u00ed reynd skr\u00edpamynd af ar\u00f0r\u00e6ndri\nn\u00fdlendu e\u00f0a \u00e6tlum vi\u00f0 a\u00f0 skipa okkur \u00ed sveit me\u00f0 hinum norr\u00e6nu velfer\u00f0arr\u00edkjum,\nsem flestum d\u00f3mb\u00e6rum m\u00f6nnum ber n\u00fa or\u00f0i\u00f0 saman um, a\u00f0 s\u00e9u fyrirmyndar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g\nsamt\u00edmans? Hvernig v\u00e6ri a\u00f0 Al\u00feingi \u00cdslendinga ger\u00f0i n\u00fa \u00fat af \u00f6rkinni f\u00e1mennan\nh\u00f3p s\u00e6milega vitiborinna manna og sendi til gamla landsins, Noregs, til a\u00f0\nkynna s\u00e9r frams\u00fdna au\u00f0lindap\u00f3lit\u00edk \u00ed \u00fe\u00e1gu almannahagsmuna? Vi\u00f0 \u00feurfum ekki a\u00f0\nfinna upp hj\u00f3li\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur var forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins \u2013 jafna\u00f0armanna flokks \u00cdslands \u2013 1984-96.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fatugrei\u00f0slur Samherja til a\u00f0 kr\u00e6kja \u00ed ar\u00f0v\u00e6nlegar vei\u00f0iheimildir \u00ed Namib\u00edu og feluleikurinn me\u00f0 gr\u00f3\u00f0ann \u00e1 K\u00fdpur og Dubai, \u00e6tti a\u00f0 vera \u00cdslendingum \u00e6rin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 l\u00edta \u00ed eigin barm. \u00cdsland er au\u00f0lindahagkerfi. Hvernig er h\u00e1tta\u00f0 venslum au\u00f0j\u00f6franna, sem hafa n\u00e1\u00f0 yfirr\u00e1\u00f0um yfir sj\u00e1varau\u00f0lind \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, vi\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1laflokka og stj\u00f3rnm\u00e1lamenn? Ef skyggnst er undir yfirbor\u00f0i\u00f0, kemur \u00fe\u00e1 ekki \u00e1 daginn, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er fleira l\u00edkt me\u00f0 skyldum \u201e\u00ed S\u00fadan og Gr\u00edmsnesinu\u201c en flestir halda vi\u00f0 fyrstu s\u00fdn?<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-2466","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2466","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2466"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2584,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2466\/revisions\/2584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}