{"id":2483,"date":"2020-01-20T13:51:00","date_gmt":"2020-01-20T13:51:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=2483"},"modified":"2020-09-22T09:57:27","modified_gmt":"2020-09-22T09:57:27","slug":"laerdomar-fra-lissabon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=2483","title":{"rendered":"L\u00c6RD\u00d3MAR FR\u00c1 LISSABON"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Port\u00fagal undir\nvinstri stj\u00f3rn er byrja\u00f0 a\u00f0 bl\u00f3mstra.&nbsp;\nFj\u00f6lmi\u00f0lar, sem bera skynbrag\u00f0 \u00e1 efnahagsm\u00e1l (Economist, Spiegel, Financial\nTimes, New York Times o.fl.) eru farnir a\u00f0 taka eftir \u00feessu.&nbsp; Og flykkjast til Lissabon, eins og vi\u00f0 ger\u00f0um\num j\u00f3l og n\u00fd\u00e1r.&nbsp; M\u00e9r gekk raunar fleira\ntil.&nbsp; \u00c1 sama t\u00edma og breski verkamannaflokkurinn\nkl\u00fa\u00f0ra\u00f0i kj\u00f6rnu t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 koma Bretum \u00e1 kj\u00f6l eftir Brexit, \u00fe\u00fdski\nkrataflokkurinn er a\u00f0 veslast upp \u00ed p\u00f3lit\u00edsku n\u00e1tt\u00faruleysi og flestir a\u00f0rir\nkrataflokkar Evr\u00f3pu vir\u00f0ast hafa misst af lestinni, bl\u00f3mstrar\njafna\u00f0armannaflokkur Port\u00fagals \u2013 Partido Socialista \u2013 undir forystu Antonio\nCosta sem aldrei fyrr.&nbsp; M\u00e9r rann bl\u00f3\u00f0i\u00f0\ntil skyldunnar a\u00f0 sko\u00f0a \u00fea\u00f0 n\u00e1nar. <\/p>\n\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n\n<p>HARMKV\u00c6LI TIL\nH\u00c6GRI<\/p>\n\n\n\n<p>Port\u00fagalar f\u00f3ru\nilla \u00fat \u00far hruninu eins og fleiri.&nbsp;\nBankakerfi\u00f0 var sj\u00fakt.&nbsp; Fasteignab\u00f3lan\nvar upp \u00e1 kr\u00edt.&nbsp; Erlendar skuldir hl\u00f3\u00f0ust\nupp.&nbsp; Braski\u00f0 var \u00ed algleymi og brotlenti\nme\u00f0 brauki og bramli.&nbsp; \u00der\u00edeyki\u00f0 \u2013\nframkv\u00e6mdarstj\u00f3rn Evr\u00f3pusambandsins, Se\u00f0labanki Evr\u00f3pu og IMF \u2013 t\u00f3k \u00fe\u00e1 \u00ed\ngj\u00f6rg\u00e6slu.&nbsp; B\u00f6nkunum var bjarga\u00f0 \u00e1\nkostna\u00f0 almennings.&nbsp; Skuldir r\u00edkisins\nhl\u00f3\u00f0ust upp.&nbsp; \u00deetta kosta\u00f0i 78 milljar\u00f0a\nevra.&nbsp; \u00cd kj\u00f6lfari\u00f0 fylgdu refsia\u00f0ger\u00f0ir\nsamkv\u00e6mt \u00fe\u00fdskri form\u00falu.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>\u00deeir kalla \u00fea\u00f0\n\u201eausterity\u201c.&nbsp; \u00c1 \u00edslensku g\u00e6ti \u00feetta\nkallast harmkv\u00e6lap\u00f3lit\u00edk. Form\u00falan er svona: almenningur \u00e1 a\u00f0 borga skuldir\nfj\u00e1rmagnseiganda \u00ed h\u00e6kku\u00f0um sk\u00f6ttum og ni\u00f0urskur\u00f0i \u00fatgjalda til\nvelfer\u00f0arm\u00e1la.&nbsp; Laun voru l\u00e6kku\u00f0,\nl\u00e1gmarkslaun afnumin, r\u00e9ttindi vinnandi f\u00f3lks \u00e1 vinnumarka\u00f0i skert.&nbsp; Atvinnuleysi\u00f0 rauk upp \u00far \u00f6llu valdi, 17%.&nbsp; F\u00e1t\u00e6ktin skar \u00ed augu.&nbsp; R\u00edkiseignir voru einkav\u00e6ddar fyrir\nslikk.&nbsp; \u00dej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slan dr\u00f3st saman \u00e1r\nfr\u00e1 \u00e1ri.&nbsp; Unga f\u00f3lki\u00f0 missti vonina og\nfl\u00fa\u00f0i land, einkum \u00feau best menntu\u00f0u.&nbsp;\n2,3 millj\u00f3nir Port\u00fagala b\u00faa n\u00fa utan heimalandsins.&nbsp; \u00deetta var p\u00fara p\u00f3lit\u00edk, n\u00fdfrj\u00e1lshyggju\ntr\u00fabo\u00f0i\u00f0 a\u00f0 verki. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>VONIN TIL VINSTRI<\/p>\n\n\n\n<p>Fyrir\nkosningarnar 2015 voru Port\u00fagalar b\u00fanir a\u00f0 f\u00e1 n\u00f3g af \u00feessum trakteringum h\u00e6gri\nmanna.&nbsp; Jafna\u00f0arma\u00f0ur, sem haf\u00f0i geti\u00f0\ns\u00e9r gott or\u00f0, sem atorkusamur og frams\u00fdnn borgarstj\u00f3ri \u00ed Lissabon, t\u00f3k vi\u00f0\nforystu Partido Socialista.&nbsp; Hann bo\u00f0a\u00f0i\ngerbreytta stefnu:&nbsp; <em>H\u00e6ttum \u00feessum\nharmkv\u00e6lum.&nbsp; Verndum okkar f\u00f3lk fyrir\nfj\u00e1rpynd au\u00f0valdsins.&nbsp; H\u00e6kkum laun.&nbsp; L\u00f6gfestum aftur l\u00e1gmarkslaun.&nbsp; Byrjum a\u00f0 fj\u00e1rfesta \u00ed vanr\u00e6ktum innvi\u00f0um\nsamf\u00e9lagsins: vistv\u00e6nni orku, samg\u00f6ngum, heilbrig\u00f0iskerfi og menntun\/starfs\u00fej\u00e1lfun.<\/em>&nbsp; \u00deetta hreif.&nbsp;\nF\u00f3lki\u00f0 treysti honum af fyrri reynslu sem borgarstj\u00f3ra.&nbsp; Og hann st\u00f3\u00f0 vi\u00f0 sitt.&nbsp; Flokkur hans f\u00e9kk 32% atkv\u00e6\u00f0a sem dug\u00f0i til\na\u00f0 sameina sundra\u00f0 vinstri\u00f0 (g\u00f6mlu kommarnir og gr\u00e6ningjar) og mynda\nminnihlutastj\u00f3rn.&nbsp; H\u00e6gri flokkurinn (sem\nkennir sig \u00ed blekkingarskyni vi\u00f0 Social Democracy) galt afhro\u00f0.&nbsp; \u00der\u00edeykinu leist ekki \u00e1 blikuna.&nbsp; Fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra \u00de\u00fdskalands, Sauble, sp\u00e1\u00f0i\nPort\u00fag\u00f6lum \u00fej\u00f3\u00f0argjald\u00feroti.&nbsp; Mamma\nMerkel sag\u00f0i \u00feetta vera \u00f3gnv\u00e6nlegar fr\u00e9ttir.&nbsp;\nKr\u00f6fuhafar fj\u00e1rmagnseiganda r\u00e1ku upp ramakvein og kr\u00f6f\u00f0ust \u00feess a\u00f0\nBrussel k\u00e6mi vitinu fyrir hina Port\u00fag\u00f6lnu. H\u00e6gri menn heima fyrir s\u00f6g\u00f0u a\u00f0\nframundan v\u00e6ri vo\u00f0inn v\u00eds, en vonandi myndi stj\u00f3rnin springa \u00e1\u00f0ur en h\u00fan k\u00e6mi\nfram svo r\u00f3tt\u00e6kum a\u00f0ger\u00f0um.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>KRAFTAVERK\nKRATANNA<\/p>\n\n\n\n<p>En Costa og hans\nmenn (ekki s\u00edst fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herrann M\u00e1rio Centene sem bar hitann og \u00feungann af\nfj\u00e1rm\u00e1lunum) st\u00f3\u00f0u vi\u00f0 st\u00f3ru or\u00f0in og l\u00e9tu hendur standa fram \u00far ermum.&nbsp; \u00deeir st\u00f6\u00f0vu\u00f0u einkav\u00e6\u00f0inga \u00f3\u00f0agoti\u00f0, l\u00f6gfestu\nl\u00e1gmarkslaun, h\u00e6kku\u00f0u eftirlaun, og veittu himinh\u00e1um fj\u00e1rh\u00e6\u00f0um (\u00e1 Port\u00fagalskan\nm\u00e6likvar\u00f0a) til fj\u00e1rfestinga \u00ed innvi\u00f0um (samg\u00f6ngukerfi, orkuframlei\u00f0sla,\nstarfs\u00fej\u00e1lfun, sk\u00f6pun starfa \u00ed h\u00e1t\u00e6knigreinum, \u00fear sem \u00feeir hafa n\u00e1\u00f0 miklum\n\u00e1rangri. Airbus framlei\u00f0ir n\u00fa s\u00ednar flugv\u00e9lavarahluti \u00ed Port\u00fagal og h\u00e1sk\u00f3linn \u00ed\nCoimbra er \u00ed fararbroddi \u00ed ranns\u00f3knum \u00e1 gervigreind og sj\u00e1lfvirkni.&nbsp; F\u00f3r Port\u00fagal \u00e1 hausinn?&nbsp; Nei, Port\u00fagal setti Evr\u00f3pumet \u00ed\nhagvexti.&nbsp; Hallinn \u00e1 r\u00edkisfj\u00e1rm\u00e1lum f\u00f3r \u00ed\nfyrsta sinn eftir byltinguna \u00b474 undir 1% af VLF. \u00c1 n\u00e6sta \u00e1ri ver\u00f0ur\nr\u00edkissj\u00f3\u00f0ur rekinn me\u00f0 afgangi \u00ed fyrsta sinn \u00ed mannaminnum. &nbsp;Atvinnuleysi\u00f0 l\u00e6kka\u00f0i \u00far 17% \u00ed 6% og er \u00e1\nni\u00f0urlei\u00f0.&nbsp; Er \u00feetta allt kr\u00f6tunum a\u00f0\n\u00feakka? \u00c6 fleiri innanlands og utan vir\u00f0ast vera \u00feeirra sko\u00f0unar.&nbsp; \u00deingkosningar ver\u00f0a \u00ed okt\u00f3ber \u00e1 \u00feessu\n\u00e1ri.&nbsp; Jafna\u00f0armannaflokkurinn f\u00e9kk 38%\nfylgi \u00ed kosningunum til Evr\u00f3pu\u00feingsins \u00ed fyrra og er sp\u00e1\u00f0 yfir 40% fylgi &#8211; og\nstj\u00f3rnarflokkunum til samans allt a\u00f0 60% fylgi.&nbsp;\n<\/p>\n\n\n\n<p>Voru \u00feeir\nheppnir?&nbsp; J\u00e1, l\u00edka \u00fea\u00f0, eins og vi\u00f0.&nbsp; T\u00faristar flykkjast n\u00fa til Port\u00fagal (r\u00e9tt eins\nog til \u00cdslands).&nbsp; M.a. vegna \u00feess a\u00f0\nEgyptaland og Tyrkland teljast n\u00fa vera h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0i.&nbsp; En l\u00edka vegna \u00feess a\u00f0 Port\u00fagal bl\u00f3mstrar\nundir viti borinni vi\u00f0reisnarstj\u00f3rn vinstri afla.&nbsp; Eru ekki einhverjir veikleikar? J\u00fa, ekki s\u00edst\nskuldabyr\u00f0in sem h\u00e6gri stj\u00f3rnin skyldi eftir sig og ofvaxi\u00f0 og sj\u00fakt\nfj\u00e1rm\u00e1lakerfi \u00fear l\u00edkt og h\u00e9r.&nbsp; En\n\u00f6flugra atvinnul\u00edf, st\u00f3rauknar erlendar fj\u00e1rfestingar, hra\u00f0vaxandi\n\u00fatflutningstekjurog st\u00f3raukin kaupm\u00e1ttur sem heldur uppi hagvexti \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 Port\u00fagalar\neru n\u00fa a\u00f0 flestra mati borgunarmenn fyrir s\u00ednum skuldum.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>\u00deegar vi\u00f0 kv\u00f6ddum\nLissabon s\u00e1 \u00e9g uppi \u00e1 vegg snj\u00e1\u00f0 kosningaplakat me\u00f0 mynd krataforingjans Costa\n(hann l\u00edtur \u00fat eins og g\u00f3\u00f0l\u00e1tlegur \u00f6ldungur) \u00fear sem sag\u00f0i \u201e\u201eausteridade\u201c er\nvitlaust l\u00e6knisr\u00e1\u00f0 vi\u00f0 kreppu.&nbsp; \u00dea\u00f0 gerir\nillt verra.&nbsp; Brj\u00f3tumst \u00fat \u00far v\u00edtahringnum\nog endurvekjum vonina\u201c.&nbsp; \u00deetta var a\u00f0\nv\u00edsu \u00e1 port\u00fag\u00f6lsku en multi-lingua Kolfinna \u00fe\u00fdddi \u00fea\u00f0 fyrir mig.&nbsp; Costa hefur tekist \u00feetta.&nbsp; \u00dear a\u00f0 auki er \u00feetta sannpr\u00f3fu\u00f0 hagfr\u00e6\u00f0i \u2013\np\u00fara Keynes. Allt eins og tala\u00f0 \u00fat \u00far m\u00ednu hjarta.&nbsp; Svona eiga krataforingjar a\u00f0 vera.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur var\nforma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins 1984-96<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 eru a\u00f0 byrja a\u00f0 kvikna lj\u00f3s \u00ed myrkrinu sem hefur gr\u00faft yfir st\u00f3rum hluta Evrusv\u00e6\u00f0isins eftir Hrun.  \u00de\u00f3tt Grikkland s\u00e9 enn vi\u00f0 dau\u00f0ans dyr og \u00cdtal\u00eda \u00ed dj\u00fapum sk\u00edt (sokkin \u00ed skuldir) eru sum \u00f6nnur a\u00f0ildar\u00edki Evrusv\u00e6\u00f0isins a\u00f0 n\u00e1 s\u00e9r.  P\u00f3lland og Eystrasaltsr\u00edkin eru \u00e1 upplei\u00f0 (Eistland eins og venjulega \u00ed fararbroddi).  Eftir sem \u00e1\u00f0ur er landfl\u00f3tti unga f\u00f3lksins vi\u00f0varandi vandam\u00e1l \u00fear. \u00cdrland hefur n\u00e1\u00f0 s\u00e9r \u00e1 strik, \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 enn a\u00f0 sligast undan \u00feungri skuldabyr\u00f0i.  En sk\u00e6rasta lj\u00f3si\u00f0 er Port\u00fagal.  <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-2483","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2483"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2582,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483\/revisions\/2582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}