{"id":2487,"date":"2020-03-11T21:24:10","date_gmt":"2020-03-11T21:24:10","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=2487"},"modified":"2020-09-22T09:57:04","modified_gmt":"2020-09-22T09:57:04","slug":"fyrirheitna-landid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=2487","title":{"rendered":"FYRIRHEITNA LANDI\u00d0"},"content":{"rendered":"\n<p>M\u00e1lefnanlega er lj\u00f3st hverjir hafa undirt\u00f6kin. \u00dea\u00f0 eru Bernie Sanders, hin aldurhnigni s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krati fr\u00e1 Vermont, sem er s\u00e1 sem helst tendrar hugsj\u00f3nagl\u00f3\u00f0 hj\u00e1 ungu kynsl\u00f3\u00f0inni. Og Elisabeth Warren sem \u00feykist vera \u201ekap\u00edtalisti\u201c en er skilgeti\u00f0 afsprengi New Deal, kona me\u00f0 lausnir \u00e1 meinsemdum kapitalismans. En \u00fea\u00f0 er alger \u00f3\u00fearfi a\u00f0 kalla \u00fea\u00f0 s\u00f3s\u00edalisma.&nbsp; S\u00f3s\u00edaldem\u00f3krat\u00ed er r\u00e9tta or\u00f0i\u00f0.&nbsp; Vi\u00f0 k\u00f6llum \u00fea\u00f0 jafna\u00f0arstefnu. \u00cd munni hagfr\u00e6\u00f0inga, og annarra fr\u00e6\u00f0imanna, heitir \u00feetta Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00fea\u00f0 sem m\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst um. \u00dear er a\u00f0 finna lausnirnar \u00e1 \u00feeim \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagslegu meinsemdum sem hrj\u00e1 \u00feorra Bandar\u00edkjamanna \u00e1 lokaskei\u00f0i n\u00fdfrj\u00e1lshyggjut\u00edmabilsins.<\/p>\n\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n\n<p>Danm\u00f6rk er or\u00f0in fyrirmyndarr\u00edki. Noregur ver\u00f0skuldar ekki s\u00ed\u00f0ur athygli, ekki s\u00edst a\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar au\u00f0lindan\u00fdtingu og n\u00e1tt\u00faruvernd. Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 var fyrir sk\u00f6mmu \u00fatnefnd samkeppnish\u00e6fasta \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag \u00ed heimi. Finnland hreppti fyrstu ver\u00f0laun fyrir \u201eh\u00e1t\u00e6kni-infrastr\u00fakt\u00far\u201c \u00ed uppl\u00fdsingat\u00e6kni og almannasamg\u00f6ngum. Silfurskei\u00f0ungurinn \u00ed Hv\u00edta h\u00fasinu sem s\u00e9r ofsj\u00f3num yfir a\u00f0 k\u00ednverski au\u00f0hringurinn Huawei hefur skoti\u00f0 K\u00f6num ref fyrir rass \u00ed 5. kynsl\u00f3\u00f0 uppl\u00fdsingat\u00e6kninnar (5G), leggur \u00fea\u00f0 n\u00fa til a\u00f0 Amer\u00edkanar kaupi upp r\u00e1\u00f0andi hlut \u00ed Ericsson og Nokia, helstu h\u00e1t\u00e6knifyrirt\u00e6kjum Skandinav\u00edu til a\u00f0 vega upp forskot K\u00ednverja. Loks lag\u00f0i hann til a\u00f0 Amer\u00edkanar keyptu Gr\u00e6nland til a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 K\u00edna n\u00e1i f\u00f3tfestu vi\u00f0 n\u00fdtingu hinna r\u00edkulu n\u00e1tt\u00faruau\u00f0linda h\u00e1nor\u00f0ursins.<\/p>\n\n\n\n<p>Hvers vegna er \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feeir sem s\u00e6kjast eftir forsetaemb\u00e6ttinu \u00ed Bandar\u00edkjunum l\u00edta fyrst og fremst til Skandinav\u00edu \u00ed leit a\u00f0 lausnum \u00e1 \u00feeim f\u00e9lagslegu vandam\u00e1lum sem hrj\u00e1 Bandar\u00edkjamenn? \u00dea\u00f0 er vegna \u00feess, a\u00f0 \u00fe\u00e6r lausnir sem \u00fear er a\u00f0 finna, hafa skila\u00f0 miklum \u00e1rangri \u00ed reynd. Stj\u00f6rnuvitni\u00f0 um \u00fea\u00f0 er ensk-amer\u00edska vikuriti\u00f0 Economist. Fyrir f\u00e1einum \u00e1rum komust s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar \u00feess a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u00ed s\u00e9rstakri \u00fattekt, a\u00f0 \u201eNorr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 v\u00e6ri \u00e1rangursr\u00edkasta efnahags-samf\u00e9lagsm\u00f3deli\u00f0 \u00e1 pl\u00e1netunni \u00e1 t\u00edmum al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingarinnar. \u00deessi samf\u00e9lagsger\u00f0 n\u00e6r a\u00f0 sameina hvortveggja, hagkv\u00e6mni og j\u00f6fnu\u00f0. \u00dear er a\u00f0 finna b\u00e6\u00f0i samkeppnish\u00e6fustu \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g heims og \u00feau sem helst hafa hamla\u00f0 gegn vaxandi \u00f3j\u00f6fnu\u00f0i.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>SVARI\u00d0 VI\u00d0 N\u00ddFRJ\u00c1LSHYGGJUNNI<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6gulega s\u00e9\u00f0 var\u00f0 Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 til sem vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 tilvistarkreppu hins stj\u00f3rnlausa fj\u00e1rm\u00e1lakapitalisma sem leiddi til heimskreppunnar \u00e1 fj\u00f3r\u00f0a \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar. Jafna\u00f0armenn \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum horf\u00f0u annars vegar \u00e1 hrun hins hamslausa kap\u00edtalisma \u00ed vestri sem brotlenti \u00ed kreppunni; hins vegar fylgdust \u00feeir me\u00f0 tilraun Stal\u00edns \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkjunum vi\u00f0 a\u00f0 i\u00f0nv\u00e6\u00f0a frumst\u00e6tt landb\u00fana\u00f0arr\u00edki me\u00f0 a\u00f0fer\u00f0um l\u00f6greglur\u00edkisins. Annars vegar haf\u00f0i framlei\u00f0sluv\u00e9l kapitalismans br\u00e6tt \u00far s\u00e9r \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfti atbeina r\u00edkisins til a\u00f0 koma henni \u00ed gang aftur; hins vegar var allsherjar \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdting framlei\u00f0slut\u00e6kjanna undir stj\u00f3rn r\u00edkis, sem afnam l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i, mannr\u00e9ttindi og r\u00e9ttarr\u00edki\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Norr\u00e6nir jafna\u00f0armenn h\u00f6fnu\u00f0u b\u00e1\u00f0um lei\u00f0um. Sv\u00edar s\u00f6g\u00f0ust \u00e6tla a\u00f0 fara \u201e<em>\u00feri\u00f0ju lei\u00f0ina<\/em>\u201c. &nbsp;\u00deeir vi\u00f0urkenndu nytsemi samkeppni \u00e1 m\u00f6rku\u00f0um, \u00fear sem marka\u00f0skerfi\u00f0 \u00e1tti vi\u00f0, til \u00feess a\u00f0 tryggja hagkv\u00e6ma n\u00fdtingu framlei\u00f0slu\u00fe\u00e1tta og fulln\u00e6gja eftirspurn almennings eftir neysluv\u00f6rum. En hi\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega r\u00edkisvald setti m\u00f6rku\u00f0unum strangar samkeppnisreglur til \u00feess a\u00f0 fyrirbyggja \u00f6fgafulla fylgikvilla \u00f3beisla\u00f0s marka\u00f0skerfi: Einokun, r\u00e1\u00f0andi hlutdeild \u00e1 m\u00f6rku\u00f0um, sam\u00fej\u00f6ppun au\u00f0s \u00e1 f\u00e1ar hendur og reglubundnar kreppur, sem enda jafnan \u00ed hruni, \u00e1n atbeina r\u00edkisvaldsins. M.\u00f6.o. marka\u00f0skerfi\u00f0 var ekki afnumi\u00f0, \u00fear sem \u00fea\u00f0 \u00e1tti vi\u00f0, heldur laut \u00fea\u00f0 samf\u00e9lagslegri stj\u00f3rn. Og veigamikil samf\u00e9lagssvi\u00f0 eins og menntun, heilsug\u00e6sla, orkuframlei\u00f0sla og dreifing og almannasamg\u00f6ngur voru rekin sem samf\u00e9lags\u00fej\u00f3nusta \u00fear sem hagna\u00f0arsj\u00f3narmi\u00f0 \u00e1ttu ekki vi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u00f0fer\u00f0irnar eru kunnuglegar. Almannatryggingar (sj\u00fakra-, slysa-, elli-, og atvinnuleysistryggingar), gjaldfrj\u00e1ls a\u00f0gangur a\u00f0 heilsug\u00e6slu og menntun.&nbsp; Allt \u00feetta var kosta\u00f0 af skattkerfi sem var stigh\u00e6kkandi eftir efni og a\u00f0st\u00e6\u00f0um. \u00dea\u00f0 hefur t.d. brug\u00f0ist \u00ed Bandar\u00edkjunum.&nbsp; Hinir ofurr\u00edku og fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0aau\u00f0hringir grei\u00f0a \u00fdmist enga skatta e\u00f0a miklu l\u00e6gra hlutfall af tekjum s\u00ednum en almenningur. Forstj\u00f3ri Amazon grei\u00f0ir t.d. 0.00052% af tekjum s\u00ednum \u00ed heildarskatt. Samkv\u00e6mt Norr\u00e6na m\u00f3delinu rekur r\u00edkisvaldi\u00f0 l\u00edka virka stefnu \u00e1 vinnumarka\u00f0num til a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir atvinnuleysi, skapa st\u00f6rf og \u00fej\u00e1lfa \u00fe\u00e1 sem ver\u00f0a fyrir t\u00edmabundnu atvinnuleysi, til annarra starfa.<\/p>\n\n\n\n<p>Veigamikill \u00fe\u00e1ttur kerfisins sn\u00fdst um a\u00f0 tryggja me\u00f0 samf\u00e9lagslegum a\u00f0ger\u00f0um h\u00fasn\u00e6\u00f0i handa \u00f6llum \u00e1 vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegum kj\u00f6rum. \u00deetta hefur t.d. algerlega brug\u00f0ist \u00e1 t\u00edmabili n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar hvort heldur er \u00ed Reykjav\u00edk e\u00f0a San Fransisco. \u00deetta er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0legu vandam\u00e1li.&nbsp; Lausnirnar eru kunnuglegar og gamalreyndar.&nbsp; \u00dea\u00f0 sem skortir er p\u00f3lit\u00edskur vilji til \u00edhlutunar \u00feegar marka\u00f0s\u00f6flin breg\u00f0ast. Megintilgangurinn me\u00f0 \u00edhlutun hins l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega r\u00edkisvalds er a\u00f0 tryggja jafnari tekju- og eignaskiptingu en ella v\u00e6ri ni\u00f0ursta\u00f0a marka\u00f0arins \u2013 og \u00fear me\u00f0 aukinn f\u00e9lagslegan hreyfanleika \u00ed sta\u00f0 r\u00edgskor\u00f0a\u00f0rar st\u00e9ttaskiptingar.&nbsp; Allt sn\u00fdst \u00feetta um mannr\u00e9ttindi, ekki \u00f6lmusur.<\/p>\n\n\n\n<p>NORR\u00c6NA M\u00d3DELI\u00d0<\/p>\n\n\n\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0an er \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag \u00fear sem r\u00edkir meiri j\u00f6fnu\u00f0ur \u00ed tekju og eignaskiptingu en ella v\u00e6ri og \u00feekkist annars sta\u00f0ar. \u00deetta \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 frelsi einstaklingsins er ekki forr\u00e9ttindi f\u00e1rra heldur eru landam\u00e6ri frelsisins \u00fatv\u00edkku\u00f0 \u00ed nafni mannr\u00e9ttinda. F\u00e9lagslegur hreyfanleiki \u2013 getan til a\u00f0 b\u00e6ta hag sinn me\u00f0 dugna\u00f0i og fyrirhyggju \u2013 er \u00ed reynd mun meiri \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum en annars sta\u00f0ar. Bandar\u00edki nor\u00f0ur-Amer\u00edku eru ekki lengur \u201eland t\u00e6kif\u00e6ranna\u201c. S\u00e9rst\u00f6k k\u00f6nnun \u00e1 f\u00e9lagslegum hreyfanleika \u00ed h\u00e1\u00fer\u00f3u\u00f0um \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6gum leiddi \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 Nor\u00f0url\u00f6ndin fj\u00f6gur skipu\u00f0u efstu s\u00e6tin. Bandar\u00edkin og Bretland voru \u00ed ne\u00f0stu s\u00e6tum.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar vikuritsins Economist segja a\u00f0 \u201eNor\u00f0url\u00f6ndin s\u00e9u laus vi\u00f0 \u00fe\u00e6r pl\u00e1gur sem hrj\u00e1 Bandar\u00edkin. \u00dea\u00f0 gildi einu hva\u00f0a m\u00e6likvar\u00f0a vi\u00f0 breg\u00f0um \u00e1 heilsufar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins \u2013 hvort heldur eru hagfr\u00e6\u00f0ilegir m\u00e6likvar\u00f0ar eins og framlei\u00f0ni og n\u00fdsk\u00f6pun e\u00f0a f\u00e9lagslegir kvar\u00f0ar eins og jafnr\u00e9tti og gl\u00e6pat\u00ed\u00f0ni: allar kannanir s\u00fdna a\u00f0 Nor\u00f0url\u00f6ndin hafa skila\u00f0 bestum \u00e1rangri.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 er eina efnahags-samf\u00e9lagsm\u00f3deli\u00f0 sem var\u00f0 til \u00ed hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegum \u00e1t\u00f6kum li\u00f0innar aldar sem hefur sta\u00f0ist d\u00f3m reynslunnar \u00e1 t\u00edmabili hnattv\u00e6\u00f0ingar \u00ed upphafi 21stu aldar. Sov\u00e9tm\u00f3deli\u00f0 hefur veri\u00f0 husla\u00f0 \u00e1 \u00f6skuhaug s\u00f6gunnar. Stj\u00f3rnlaust marka\u00f0skerfi \u2013 samkv\u00e6mt forskrift n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar \u2013 hefur brotlent \u00ed tv\u00edgang \u00e1 sama t\u00edmabili me\u00f0 skelfilegum aflei\u00f0ingum fyrir \u00feorra f\u00f3lks \u2013 en veri\u00f0 for\u00f0a\u00f0 fr\u00e1 endalegu hruni me\u00f0 atbeina r\u00edkisvaldsins \u00ed meirih\u00e1ttar bj\u00f6rgunarlei\u00f0angrum sem hafa veri\u00f0 kosta\u00f0ir af almenningi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1RANGUR GEGN \u00c1R\u00d3\u00d0RI<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00edmabil n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar h\u00f3fst \u00e1 8nda \u00e1ratug seinustu aldar sem uppreisn gegn hinu s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krat\u00edska velfer\u00f0arr\u00edki. Sj\u00e1lft velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0, me\u00f0 s\u00ednum h\u00e1u og stigh\u00e6kkandi sk\u00f6ttum og \u00f6flugum r\u00edkisgeira, er a\u00f0 mati n\u00fdfrj\u00e1lshyggju tr\u00fabo\u00f0sins \u00f3sj\u00e1lfb\u00e6rt. \u00cdhlutun r\u00edkisins um starfsemi marka\u00f0a er \u00e6vinlega af hinu illa; dregur \u00far vexti og lei\u00f0ir til st\u00f6\u00f0nunar. N\u00fdfrj\u00e1lshyggjumenn hafa st\u00f6\u00f0ugt haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram a\u00f0 vegna skorts \u00e1 frumkv\u00e6\u00f0i og n\u00fdsk\u00f6pun (e. dynamism) s\u00e9 velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 dau\u00f0anum l\u00edkt. Offj\u00f6lgun skriffinna \u00e1 vegum r\u00edkisins og stofnana \u00feess endi a\u00f0 lokum \u00ed \u00fatr\u00fdmingu frelsis og alr\u00e6\u00f0isr\u00edki (Hayek).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fa vitum vi\u00f0 betur. Sta\u00f0reyndirnar tala fyrir sig sj\u00e1lfar. \u00d3teljandi sk\u00fdrslur um hin samr\u00e6mdu pr\u00f3f \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjanna \u00e1 t\u00edmabili hnattv\u00e6\u00f0ingar bera a\u00f0 sama brunni. Einu gildir hva\u00f0a m\u00e6likvar\u00f0a vi\u00f0 notum \u2013 ni\u00f0ursta\u00f0an er hin sama: Nor\u00f0url\u00f6ndin eru \u00ed s\u00e9rflokki. Einu r\u00edkin sem n\u00e1lgast \u00feau \u00ed \u00e1rangri \u00e1 sumum svi\u00f0um eru hin svok\u00f6llu\u00f0u \u201eAs\u00edut\u00edgrisd\u00fdr\u201c (Japan, S-K\u00f3rea, Taiwan, Singapor o.fl). \u00d6ll eiga \u00feessi l\u00f6nd \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 r\u00edki\u00f0 er fyrirfer\u00f0amiki\u00f0 og virt var\u00f0andi \u00edhlutun \u00ed starfsemi marka\u00f0skerfisins \u00e1 lykilsvi\u00f0um.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00deetta \u00e1 ekkert s\u00ed\u00f0ur vi\u00f0 hagr\u00e6na m\u00e6likvar\u00f0a en a\u00f0ra. Hagv\u00f6xtur, ranns\u00f3knir og \u00fer\u00f3un, t\u00e6knin\u00fdjungar, framlei\u00f0ni, sk\u00f6pun starfa (ekki s\u00edst \u00ed h\u00e1t\u00e6knigreinum), menntunarstig, f\u00e9lagslegur hreyfanleiki, jafnr\u00e6\u00f0i kynja, l\u00e1gm\u00f6rkun f\u00e1t\u00e6ktar, heilsufar og langl\u00edfi, g\u00e6\u00f0i innvi\u00f0a, a\u00f0gengi a\u00f0 \u00f3spilltri n\u00e1tt\u00faru, &#8211; almenn l\u00edfsg\u00e6\u00f0i. Minni \u00f3j\u00f6fnu\u00f0ur en alls sta\u00f0ar annars sta\u00f0ar. R\u00e1\u00f0r\u00edkt l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i. A\u00f0b\u00fana\u00f0ur a\u00f0 frumkv\u00f6\u00f0lum: Hvar er flj\u00f3tlegast a\u00f0 stofna fyrirt\u00e6ki? \u00cd Bandar\u00edkjunum? Nei, \u00feau eru n\u00famer 38 \u00e1 \u00feeim lista. Danm\u00f6rk er n\u00famer eitt. &nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>FYRIRHEITNA LANDI\u00d0<\/p>\n\n\n\n<p>Bandar\u00edski hagfr\u00e6\u00f0ingurinn Daron Acemoglu (af tyrkneskum uppruna), pr\u00f3fessor vi\u00f0 Massachusetts Institute of Technology, l\u00fdsir \u00feessu svona:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201eSocial-democracy\u201c (sem Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 er besta d\u00e6mi\u00f0 um) birtist \u00ed \u00fdmsum myndum \u00ed Evr\u00f3pu eftir str\u00ed\u00f0 var umgj\u00f6r\u00f0in utan um og ors\u00f6kin fyrir \u00fev\u00ed einst\u00e6\u00f0a bl\u00f3maskei\u00f0i. \u00deetta \u00e1 l\u00edka vi\u00f0 um Bandar\u00edkin \u00fear sem New Deal Roosevelts og \u00e1framhaldandi \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsumb\u00e6tur \u00ed framhaldi af \u00fev\u00ed innleiddu nokkra megin\u00fe\u00e6tti hins s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krat\u00edska velfer\u00f0akerfis t.d. kjarasamninga vi\u00f0 st\u00e9ttaf\u00e9l\u00f6g, ellil\u00edfeyri og gjaldfrj\u00e1lsan a\u00f0gang a\u00f0 sk\u00f3lum \u00e1 vegum r\u00edkis e\u00f0a sveitaf\u00e9laga.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>Og hann b\u00e6tir vi\u00f0:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201e\u00dea\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feurfum \u00e1 a\u00f0 halda n\u00fa \u00ed Bandar\u00edkjunum er ekki marka\u00f0str\u00fabo\u00f0 \u00ed anda n\u00fdfrj\u00e1lshyggju n\u00e9 sveltandi s\u00f3sialismi af Sov\u00e9tger\u00f0inni. \u00dea\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feurfum \u00e1 a\u00f0 halda er social-democracy\u201c \u2013 jafna\u00f0arstefna. Vi\u00f0 \u00feurfum \u00f6flugan atbeina r\u00edkisins til \u00feess a\u00f0 koma b\u00f6ndum \u00e1 ofvaxi\u00f0 vald marka\u00f0srisa. Laun\u00feegar \u00e1 vinnumarka\u00f0i \u00feurfa meiri r\u00e9tt; almanna\u00fej\u00f3nustu og \u00f6ryggisnet handa hinum verst settu ver\u00f0ur a\u00f0 styrkja. S\u00ed\u00f0an en ekki s\u00edst \u00feurfa Bandar\u00edkin a\u00f0 m\u00f3ta stefnu \u00e1 vegum stj\u00f3rnvalda um starfsemi au\u00f0hringa til \u00feess a\u00f0 tryggja a\u00f0 afrakstur efnahagsstefnunnar \u00fej\u00f3ni hagsmunum allrar \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.<\/p>\n\n\n\n<p>Lokaor\u00f0 hagfr\u00e6\u00f0ingsins eru \u00feessi: \u201e\u00dea\u00f0 \u00e1 ekki a\u00f0 afnema marka\u00f0ina, \u00fea\u00f0 \u00e1 a\u00f0 koma b\u00f6ndum \u00e1 \u00fe\u00e1. Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 var ekki um a\u00f0 \u00fatr\u00fdma marka\u00f0skerfinu heldur a\u00f0 hemja \u00fea\u00f0 undir f\u00e9lagslegri stj\u00f3rn. \u00dea\u00f0 var ekki um a\u00f0 trufla samkeppni \u00e1 m\u00f6rku\u00f0um; \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti var \u00fea\u00f0 um a\u00f0 setja leikreglur sem trygg\u00f0u samkeppni undir f\u00e9lagslegu eftirliti.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er einmitt \u00feetta sem hefur brug\u00f0ist og er undirr\u00f3t \u00feeirrar uppdr\u00e1ttars\u00fdki sem hrj\u00e1ir b\u00e6\u00f0i Bandar\u00edkin og Evr\u00f3pu \u00e1 \u00f6ld \u00f3jafna\u00f0ar undir merkjum n\u00fdfrj\u00e1lshyggju.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u00f0a eins og Tage Erlander \u2013 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar \u00ed aldarfj\u00f3r\u00f0ung og e.t.v. \u00f6flugasti umb\u00f3tama\u00f0ur li\u00f0innar aldar \u2013 haf\u00f0i a\u00f0 vi\u00f0kv\u00e6\u00f0i: \u201e<em>Marka\u00f0urinn er \u00fearfur \u00fej\u00f3nn en \u00f3\u00feolandi h\u00fasb\u00f3ndi<\/em>.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>(<em>H\u00f6fundur var forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, flokks \u00edslenskra jafna\u00f0armanna 1984-1996. N\u00fdjustu b\u00e6kur hans eru: <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/jbh.is\/?p=1472\" target=\"_blank\">The Nordic Model vs The NeoLiberal Challenge<\/a> (Lambert Academic publishing) \u2013 sj\u00e1 <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"http:\/\/www.morebooks.de\" target=\"_blank\">www.morebooks.de<\/a>; og <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/jbh.is\/?p=2259\" target=\"_blank\">T\u00e6pitungulaust; l\u00edfssko\u00f0un jafna\u00f0armanns<\/a> (HB \u00fatg\u00e1fan 2019))<\/em>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><i>\u00dea\u00f0 fer varla fram hj\u00e1 neinum sem nennir a\u00f0 fylgjast me\u00f0 r\u00f6kr\u00e6\u00f0um forsetaframbj\u00f3\u00f0enda dem\u00f3krata \u00ed Bandar\u00edkjunum \u00ed pr\u00f3fkj\u00f6rsferlinu a\u00f0 lei\u00f0arhno\u00f0i\u00f0, sem allt sn\u00fdst um, er hi\u00f0 norr\u00e6na samf\u00e9lagsm\u00f3del. \u00deeir frambj\u00f3\u00f0endur, sem \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 hafa eitthva\u00f0 til m\u00e1lanna a\u00f0 leggja, beina sj\u00f3num s\u00ednum \u00feanga\u00f0 \u00ed leit a\u00f0 lausnum. Amer\u00edka er ekki lengur land t\u00e6kif\u00e6ranna fyrir \u00feorra almennings.  \u00dea\u00f0 eru Nor\u00f0url\u00f6nd hins vegar afdr\u00e1ttarlaust.<\/i><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-2487","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2487"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2581,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2487\/revisions\/2581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}