{"id":2512,"date":"2019-12-14T23:01:00","date_gmt":"2019-12-14T23:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=2512"},"modified":"2020-09-22T09:57:44","modified_gmt":"2020-09-22T09:57:44","slug":"norraent-velferdarriki-eda-ardraend-nylenda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=2512","title":{"rendered":"Norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki e\u00f0a ar\u00f0r\u00e6nd n\u00fdlenda?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1. \u00deorskastr\u00ed\u00f0 og svartar sk\u00fdrslur<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1 seinni hluta seinustu aldar h\u00e1\u00f0u \u00cdslendingar \u00ferenn \u00feorskastr\u00ed\u00f0 vi\u00f0 Breta og fleiri \u00fej\u00f3\u00f0ir um forr\u00e6\u00f0i yfir au\u00f0lindum sj\u00e1var vi\u00f0 strendur \u00cdslands. Sumir hafa kalla\u00f0 \u00fea\u00f0 hina eiginlegu sj\u00e1lf-st\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttu okkar. Vi\u00f0 unnum \u00feessi str\u00ed\u00f0. En vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0um varla fyrr unni\u00f0 en fyrstu sk\u00fdrslur fiskifr\u00e6\u00f0inga um yfirvofandi hrun helstu nytjastofna vegna ofvei\u00f0i birtust. Hrun \u00feorskstofnsins \u00e1 hinum gj\u00f6fulu N\u00fdfundnalandsmi\u00f0um var v\u00edti til varna\u00f0ar. \u00dea\u00f0 var or\u00f0i\u00f0 \u00f3umfl\u00fdjanlegt a\u00f0 tak-marka s\u00f3kn \u00ed au\u00f0lindina. Vi\u00f0 \u00fereifu\u00f0um okkur \u00e1fram. Svokalla\u00f0 \u201eskrapdagakerfi\u201c var reynt en reyndist illa.<\/p>\n\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n\n<p><strong>2. Aflamarkskerfi me\u00f0 framsali<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0an var\u00f0 a\u00f0 lokum (1983-91) aflamarkskerfi me\u00f0 framsalsr\u00e9tti. Tilgangurinn var tv\u00ed-\u00fe\u00e6ttur: A\u00f0 st\u00f6\u00f0va ofvei\u00f0i \u2013 fyrirbyggja \u00fatr\u00fdmingu nytjastofna \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 takmarka s\u00f3kn. Og a\u00f0 draga \u00far s\u00f3knarkostna\u00f0i \u2013 auka ar\u00f0semi \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00e6kja takmarka\u00f0an afla me\u00f0 f\u00e6rri skipum og minni tilkostna\u00f0i. \u00deetta kerfi hefur n\u00fa veri\u00f0 vi\u00f0 l\u00fd\u00f0i \u00ed t\u00e6pa \u00ferj\u00e1 \u00e1ratugi. \u00dea\u00f0 hefur skila\u00f0 til\u00e6tlu\u00f0um \u00e1rangri. Vei\u00f0arnar teljast vera sj\u00e1lfb\u00e6rar (\u00fat fr\u00e1 l\u00edffr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i) og ar\u00f0semi \u00feessa helsta \u00fatflutningsatvinnuvegar \u00fej\u00f3\u00f0arinnar hefur st\u00f3raukist.<\/p>\n\n\n\n<p>En \u00feetta ger\u00f0ist ekki s\u00e1rsaukalaust. F\u00f3rnarkostna\u00f0urinn birtist \u00ed sam\u00fej\u00f6ppun vei\u00f0iheimilda og bygg\u00f0ar\u00f6skun. M\u00f6rg sj\u00e1varpl\u00e1ss t\u00f6pu\u00f0u vei\u00f0iheimildum, me\u00f0 atvinnuleysi og ver\u00f0falli eigna \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0. \u00dea\u00f0 skorti l\u00f6ggj\u00f6f um samf\u00e9lagslega \u00e1byrg\u00f0 fyrirt\u00e6kjanna, sem keyptu upp vei\u00f0i-heimildirnar. Nor\u00f0menn s\u00e1u \u00feetta fyrir heima hj\u00e1 s\u00e9r og leiddu \u00ed l\u00f6g margv\u00edslegar skyldur fyrir-t\u00e6kja vi\u00f0 bygg\u00f0arl\u00f6g. Vi\u00f0 sinntum \u00fev\u00ed ekki. Vestfir\u00f0ir hafa or\u00f0i\u00f0 har\u00f0ast \u00fati af \u00feessum s\u00f6kum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Au\u00f0lindarentan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Afn\u00e1m frj\u00e1lsrar s\u00f3knar og sk\u00f6mmtun r\u00edkisins \u00e1 \u00fathlutun vei\u00f0iheimilda er byltingarkennd breyt-ing \u00e1 atvinnuh\u00e1ttum \u00fej\u00f3\u00f0ar, sem byggir afkomu s\u00edna \u2013 ekki s\u00edst landsbygg\u00f0arinnar \u2013 \u00e1 sj\u00e1var\u00fat-vegi. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00edki\u00f0 skammtar a\u00f0gang a\u00f0 au\u00f0lindinni ver\u00f0a til eftirs\u00f3knarver\u00f0 s\u00e9rleyfi, sem eru miki\u00f0 f\u00e9m\u00e6ti. Frj\u00e1ls s\u00f3kn \u00fe\u00fdddi \u00e1\u00f0ur har\u00f0a samkeppni, fj\u00f6lgun skipa og aukinn kostna\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0 vei\u00f0a minnkandi afla. \u00deetta \u00e1t upp allan hagna\u00f0. Stj\u00f3rnlaus s\u00f3kn enda\u00f0i \u00ed taprekstri allra. \u00deegar tapreksturinn keyr\u00f0i \u00far h\u00f3fi, var gengi\u00f0 fellt eftir \u00fe\u00f6rfum. R\u00e1nyrkja og reglubundi\u00f0 kaup-r\u00e1n \u00ed formi s\u00edendurtekinna gengisfellinga, voru okkar \u00e6r og k\u00fdr.<\/p>\n\n\n\n<p>Takm\u00f6rku\u00f0 s\u00f3kn for\u00f0a\u00f0i ofvei\u00f0i. Framsalsr\u00e9ttur stu\u00f0la\u00f0i a\u00f0 s\u00e9rh\u00e6fingu, dr\u00f3 \u00far s\u00f3knarkostna\u00f0i og j\u00f3k ar\u00f0semi. Au\u00f0lindarentan er ar\u00f0urinn, sem eftir stendur, \u00feegar allur kostna\u00f0ur hefur veri\u00f0 greiddur: Laun, annar rekstrarkostna\u00f0ur, afborganir af l\u00e1num, fj\u00e1rfestingarkostna\u00f0ur, afskriftir fastafj\u00e1rmuna og hagna\u00f0ur eigenda. \u00deetta er au\u00f0lindarentan, sem \u00e1\u00f0ur var\u00f0 a\u00f0 engu \u00ed takmarka-lausri s\u00f3kn. Hver \u00e1 a\u00f0 nj\u00f3ta hennar? \u00dea\u00f0 er st\u00f3ra spurningin, sem um er deilt. Og \u00fea\u00f0 eru gr\u00ed\u00f0ar-legir hagsmunir \u00ed h\u00fafi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4. Gjafakv\u00f3tar og sk\u00f6mmtunarvald<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00f3umdeilt, a\u00f0 s\u00e9rleyfi fyrir a\u00f0gang a\u00f0 takmarka\u00f0ri au\u00f0lind (einkaleyfi \u00e1n samkeppni) fela \u00ed s\u00e9r gr\u00ed\u00f0arlegt f\u00e9m\u00e6ti. L\u00f6gum samkv\u00e6mt er \u00fej\u00f3\u00f0in (r\u00edki\u00f0 fyrir hennar h\u00f6nd) eigandi au\u00f0lindar-innar. Er \u00fea\u00f0 ekki sanngj\u00f6rn krafa, a\u00f0 eigandinn f\u00e1i greitt fyrir afnot a\u00f0 au\u00f0lindinni? Hversu miki\u00f0? \u00cd marka\u00f0shagkerfi svarar marka\u00f0urinn \u00feeirri spurningu. Vi\u00f0 uppbo\u00f0 vei\u00f0iheimilda svara fyrirt\u00e6kin \u00fev\u00ed, hversu miki\u00f0 \u00feau eru tilb\u00fain a\u00f0 grei\u00f0a fyrir s\u00e9rleyfi\u00f0. \u00deetta er s\u00fa lei\u00f0, sem Nor\u00f0-menn hafa fari\u00f0 vi\u00f0 n\u00fdtingu \u00fej\u00f3\u00f0arau\u00f0linda sinna \u00ed ol\u00edu og gasi.<\/p>\n\n\n\n<p>Norska \u00fej\u00f3\u00f0in \u00e1 au\u00f0lindina. N\u00fdtingarr\u00e9tturinn er bo\u00f0inn upp \u00e1 marka\u00f0i. Ar\u00f0urinn (au\u00f0lindarent-an) rennur \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0arsj\u00f3\u00f0. S\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0arsj\u00f3\u00f0ur er n\u00fa st\u00e6rsti fj\u00e1rfestingarsj\u00f3\u00f0ur \u00ed heimi. Norska r\u00edki\u00f0 er skuldlaust. Norska velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 stendur traustum f\u00f3tum og er tali\u00f0 til fyrirmyndar \u00e1 heimsv\u00edsu. Engum (nema ritstj\u00f3ra Morgunbla\u00f0sins, sem er gefi\u00f0 \u00fat af s\u00e9rleyfish\u00f6fum) dettur \u00ed hug, a\u00f0 kalla gjaldt\u00f6ku fyrir n\u00fdtingarheimildirnar skattlagningu. \u00dea\u00f0an af s\u00ed\u00f0ur skattlagningu \u00e1 landsbygg\u00f0-ina, sem \u00f6\u00f0rum fremur n\u00fdtur g\u00f3\u00f0s af \u00fej\u00f3\u00f0arsj\u00f3\u00f0num. \u00deetta er bara bull.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. Er Saudi-Arab\u00eda okkar fyrirmynd?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Saudi-Arab\u00eda b\u00fdr yfir gr\u00ed\u00f0arlegum au\u00f0\u00e6fum \u00ed formi n\u00e1tt\u00faruau\u00f0linda (ol\u00eda og gas). Allur ar\u00f0ur af n\u00fdtingu \u00feessara au\u00f0linda rennur \u00ed sj\u00f3\u00f0i konungs\u00e6ttarinnar. \u00dear er reyndar enginn r\u00edkissj\u00f3\u00f0ur. Sj\u00f3\u00f0urinn sem \u00fej\u00f3nar \u00fev\u00ed hlutverki, heitir \u201eThe Royal Purse\u201c \u2013 hin konunglega pyngja. \u00dathlutun \u00far honum er a\u00f0 ge\u00f0\u00fe\u00f3tta hans h\u00e1tignar. S\u00f6mu s\u00f6gu er a\u00f0 segja um hin arab\u00edsku furstad\u00e6min. Svipa\u00f0a s\u00f6gu er a\u00f0 segja um hin n\u00fdfrj\u00e1lsu r\u00edki Afr\u00edku, t.d. N\u00edger\u00edu og Ang\u00f3lu. \u00deessi r\u00edki b\u00faa yfir gr\u00ed\u00f0arlega ver\u00f0m\u00e6tum og eftirs\u00f3ttum au\u00f0lindum. Ar\u00f0inum er skipt milli gerspilltrar yfirst\u00e9ttar og fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legra au\u00f0hringa, sem grei\u00f0a m\u00fatur s\u00ednar inn \u00e1 leynireikninga b\u00f3fanna \u00ed skattaskj\u00f3lum fyrir ar\u00f0r\u00e1nsr\u00e9ttinn. Samherjam\u00e1li\u00f0, sem n\u00fa er afhj\u00fapa\u00f0, er p\u00ednul\u00edti\u00f0 s\u00fdnishorn af \u00fev\u00ed, hvernig kaupin gerast \u00e1 eyrinni. \u00dea\u00f0 er \u00feess vegna sem spurningin \u00ed fyrirs\u00f6gn \u00feessarar greinar, var\u00f0ar kjarna m\u00e1lsins: Viljum vi\u00f0 vera til framb\u00fa\u00f0ar norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki (hli\u00f0st\u00e6tt Noregi) e\u00f0a ar\u00f0-r\u00e6nd n\u00fdlenda \u00ed eigin landi?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6. Au\u00f0lindarentan \u2013 \u201ehow much?\u201c<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hva\u00f0 erum vi\u00f0 a\u00f0 tala um h\u00e1ar fj\u00e1rh\u00e6\u00f0ir? \u00dea\u00f0 er til marks um sj\u00faski\u00f0 \u00ed \u00edslenskri stj\u00f3rns\u00fdslu, a\u00f0 vi\u00f0 vitum \u00fea\u00f0 ekki fyrir v\u00edst. Ef allt v\u00e6ri me\u00f0 felldu hef\u00f0i \u00dej\u00f3\u00f0hagsstofnun (muni\u00f0 \u00fei\u00f0 eftir henni?) reikna\u00f0 \u00fat upph\u00e6\u00f0 au\u00f0lindarrentunnar \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri og birt \u00ed \u00e1rssk\u00fdrslum s\u00ednum um afkomu atvinnuveganna. En \u00fev\u00ed er ekki lengur a\u00f0 heilsa. \u00c1st\u00e6\u00f0an er s\u00fa, a\u00f0 ge\u00f0r\u00edkur ofstopi \u00e1 st\u00f3li for-s\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra f\u00f3r einhvern t\u00edma \u00ed f\u00fdlu, af \u00fev\u00ed a\u00f0 honum misl\u00edka\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0hagssp\u00e1in og lag\u00f0i ni\u00f0ur \u00dej\u00f3\u00f0hagsstofnun. Og var l\u00e1tinn komast upp me\u00f0 \u00fea\u00f0. Hugsi\u00f0 ykkur ge\u00f0lur\u00f0uh\u00e1tt Al\u00feingis! Ge\u00f0-\u00fe\u00f3tta\u00e1kvar\u00f0anir af \u00feessu tagi eru alsi\u00f0a \u00ed Afr\u00edku, en \u00f3hugsandi \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum \u2013 nema \u00e1 \u00cdslandi. Og Al\u00feingi l\u00e6tur bj\u00f3\u00f0a s\u00e9r \u00feetta.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6fum vi\u00f0 einhverjar \u00e1\u00e6tlanir vi\u00f0 a\u00f0 sty\u00f0jast um heildarupph\u00e6\u00f0 au\u00f0lindarrentunnar \u00e1 s.l. tveimur \u00e1ratugum? S\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar, eins og t.d. J\u00f3n Steinsson, hagfr\u00e6\u00f0ipr\u00f3fessor hj\u00e1 Yale, Indri\u00f0i H. \u00deorl\u00e1ksson, fv. r\u00edkisskattstj\u00f3ri og t\u00f6lugl\u00f6ggir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn eins og t.d. Kristinn H. Gunn-arsson, fv. al\u00feingisma\u00f0ur, hafa \u00ed skrifum s\u00ednum \u00e1 undanf\u00f6rnum uppgangs\u00e1rum st\u00f3rfyrirt\u00e6kjanna \u00ed \u00edslenskum sj\u00e1var\u00fatvegi \u00e1\u00e6tla\u00f0 au\u00f0lindarrentuna \u00e1 bilinu 40 \u2013 50 milljar\u00f0a \u00e1 \u00e1ri. Ef vi\u00f0 t\u00f6kum l\u00e6gri t\u00f6luna sem d\u00e6mi, \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0, a\u00f0 au\u00f0lindarrentan hafi numi\u00f0 800 millj\u00f6r\u00f0um kr\u00f3na \u00e1 und-anf\u00f6rnum tveimur \u00e1ratugum. Sum \u00e1rin meira, \u00f6nnur minna. \u00c1 sama t\u00edma hefur gjaldtaka \u00ed formi vei\u00f0ileyfa sjaldnast duga\u00f0 til a\u00f0 dekka kostna\u00f0 samf\u00e9lagsins af \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 sj\u00e1var\u00fatveginn. Au\u00f0vita\u00f0 er ekki bo\u00f0legt a\u00f0 hafa uppi getg\u00e1tur af \u00feessu tagi um undirst\u00f6\u00f0ust\u00e6r\u00f0ir \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0arb\u00fa-skap okkar. Vi\u00f0 eigum a\u00f0 vita \u00feetta fyrir v\u00edst. Hvers vegna l\u00e6tur Al\u00feingi \u2013 sem \u00e1 a\u00f0 hafa eftirlit me\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldinu \u2013 bj\u00f3\u00f0a s\u00e9r \u00feetta?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>7. Hin n\u00fdja st\u00e9tt<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ef \u00e1\u00f0urnefndar t\u00f6lur eru v\u00edsbending um, hvernig f\u00e1einar fyrirt\u00e6kjasamsteypur \u00ed meirihlutaeign f\u00e1rra fj\u00f6lskyldna (meira en helmingur vei\u00f0iheimilda \u00ed eigu fimm a\u00f0ila), hafa komist upp me\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds, a\u00f0 r\u00e6na \u00fej\u00f3\u00f0ina ar\u00f0inum af helstu au\u00f0lind sinni, \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 ekki ofm\u00e6lt hj\u00e1 Stef\u00e1ni J\u00f3ni Hafstein \u00ed \u00e1g\u00e6tri grein (T\u00edmarit M&amp;m, 2011) a\u00f0 kalla \u00cdsland \u201er\u00e1nyrkju-b\u00fa\u201c. Vi\u00f0 erum \u00fe\u00e1 aftur or\u00f0in n\u00fdlendu\u00fej\u00f3\u00f0 \u00ed eigin landi. Spillingin sem h\u00e9r \u00fer\u00edfst er \u00fe\u00e1 \u00ed grund-vallaratri\u00f0um samb\u00e6rileg vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0gengst \u00ed gerspilltum alr\u00e6\u00f0isr\u00edkjum Arabaheimsins e\u00f0a \u00ed hinum n\u00fdfrj\u00e1lsu r\u00edkjum Afr\u00edku. Kveikjan a\u00f0 t\u00edmaritsgrein Stef\u00e1ns J\u00f3ns Hafstein var einmitt reynsla hans sem fulltr\u00fai \u00der\u00f3unarsamvinnustofnunar \u00cdslands \u00ed sunnanver\u00f0ri Afr\u00edku (\u00fe.\u00e1.m. \u00ed Namib\u00edu).<\/p>\n\n\n\n<p>Skalinn \u00e1 \u00feeim au\u00f0\u00e6fum, sem h\u00e9r er r\u00e1\u00f0stafa\u00f0 \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds er \u00fe\u00e1 sl\u00edkur, a\u00f0 okkar veik-bur\u00f0a l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i f\u00e6r ef til vill ekki vi\u00f0 \u00feetta r\u00e1\u00f0i\u00f0, \u00far \u00fev\u00ed sem komi\u00f0 er. Au\u00f0i fylgja v\u00f6ld. Ofurau\u00f0i fylgja, \u00feegar verst gegnir, alr\u00e6\u00f0isvald. Stj\u00f3rnm\u00e1laflokkarnir ver\u00f0a h\u00e1\u00f0ir \u00feessu valdi. Frambj\u00f3\u00f0endur \u00ed pr\u00f3fkj\u00f6rum, s\u00e9rstaklega \u00ed landsbygg\u00f0arkj\u00f6rd\u00e6munum, mega s\u00edn l\u00edtils \u00e1n atbeina \u00feessa valds. Veikbur\u00f0a fj\u00f6lmi\u00f0lar eru h\u00e1\u00f0ir \u00feessu valdi. Litlu fyrirt\u00e6kin \u2013 leiguli\u00f0arnir \u00ed sj\u00e1var\u00fatveginum \u2013 eiga allt sitt undir \u00feessu valdi. Vi\u00f0 svona kringumst\u00e6\u00f0ur breytist l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 fyrr e\u00f0a s\u00ed\u00f0ar \u00ed s\u00fdndarveruleika . Au\u00f0r\u00e6\u00f0i tekur vi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>8. N\u00fa er h\u00fan Snorrab\u00fa\u00f0 stekkur<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1ri\u00f0 1976, eftir a\u00f0 fyrsta svarta sk\u00fdrslan um yfirvofandi hrun fiskistofna, birtist, sam\u00feykkti flokks\u00feing Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins \u00e1lyktun me\u00f0 \u00fdtarlegri greinarger\u00f0 um au\u00f0lindastefnu flokksins. B\u00e6klingurinn er m\u00e9r ekki handb\u00e6r, en kjarni m\u00e1lsins var \u00feessi: Au\u00f0lindir landsmanna til sj\u00f3s og lands, utan skilgreindra marka einkaeignarr\u00e9ttar, skulu a\u00f0 l\u00f6gum vera sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. \u00deetta \u00e1 vi\u00f0 um landi\u00f0 sj\u00e1lft, utan endimarka b\u00fajar\u00f0a. \u00deetta \u00e1 vi\u00f0 um nytjastofna \u00ed fiskvei\u00f0il\u00f6g-s\u00f6gunni og au\u00f0\u00e6fi \u00e1 sj\u00e1varbotni. Og \u00feetta \u00e1 vi\u00f0 um orkuau\u00f0lindirnar og um vatni\u00f0. \u00deetta er allt \u00ed anda s\u00edgildrar jafna\u00f0arstefnu, eins og h\u00fan birtist okkur \u00ed framkv\u00e6md \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 var me\u00f0 v\u00edsan til \u00feessarar framt\u00ed\u00f0arstefnum\u00f6rkunar, sem vi\u00f0 jafna\u00f0armenn settum sameign-ar\u00e1kv\u00e6\u00f0i\u00f0 \u00e1 sj\u00e1varau\u00f0lindinni \u00ed 1. grein fiskvei\u00f0istj\u00f3rnunarlaganna a\u00f0 skilyr\u00f0i fyrir sam\u00feykki kv\u00f3takerfisins \u00e1ri\u00f0 1988. Og festum \u00fe\u00e1 grundvallarreglu \u00ed sessi me\u00f0 var\u00fa\u00f0ar\u00e1kv\u00e6\u00f0inu vi\u00f0 sam-\u00feykkt framsalsr\u00e9ttarins um, a\u00f0 t\u00edmabundin \u00fathlutun vei\u00f0iheimilda myndi aldrei l\u00f6gvarinn eign-arr\u00e9tt n\u00e9 ska\u00f0ab\u00f3taskyldu \u00e1 hendur r\u00edkinu s\u00ed\u00f0ar meir. \u00c1n \u00feessara laga\u00e1kv\u00e6\u00f0a, sem sett voru a\u00f0 okkar frumkv\u00e6\u00f0i, v\u00e6ri bar\u00e1ttan fyrir gjaldt\u00f6ku fyrir n\u00fdtingu au\u00f0linda \u00cdslands \u00feegar t\u00f6pu\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Vegna \u00feessarar var\u00f0st\u00f6\u00f0u okkar um \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmuni er str\u00ed\u00f0i\u00f0 enn ekki tapa\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u00f0 minnumst \u00feess me\u00f0 \u00e1n\u00e6gju fr\u00e1 \u00feessum t\u00edma, a\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00e1ttum vi\u00f0 jafna\u00f0armenn bandamenn \u00ed bar\u00e1ttunni fyrir \u00feessum m\u00e1lsta\u00f0, sem voru ritstj\u00f3rar Morgunbla\u00f0sins, \u00feeir Matth\u00edas J\u00f3hannessen og Styrmir Gunnarsson. \u00dea\u00f0 m\u00e1 \u00fev\u00ed segja, a\u00f0 n\u00fa s\u00e9 h\u00fan Snorrab\u00fa\u00f0 stekkur, \u00feegar Morgunbla\u00f0i\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 purkunarlausum \u00e1r\u00f3\u00f0ursmi\u00f0li fyrir s\u00e9rhagsmunum s\u00e6greifanna, sem borga me\u00f0 brosi \u00e1 v\u00f6r fyrir hallarekstur bla\u00f0sins undir ritstj\u00f3rn fyrrverandi formanns Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed v\u00e6gast sagt ankannalegt, a\u00f0 Styrmir Gunnarsson skuli varla opna svo munninn um \u00feau m\u00e1l, sem h\u00e9r hafa veri\u00f0 ger\u00f0 a\u00f0 umtalsefni, \u00e1n \u00feess a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram, gegn betri vitund og til a\u00f0 bera blak af Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokknum, a\u00f0 vinstristj\u00f3rn Steingr\u00edms Hermannssonar (1988-91) beri \u00e1 \u00fev\u00ed alla \u00e1byrg\u00f0 a\u00f0 hafa leitt hina n\u00fdju au\u00f0st\u00e9tt til valda \u00e1 \u00cdslandi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>9. A\u00f0 fl\u00fdja \u00e1byrg\u00f0 og kenna \u00f6\u00f0rum um<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Styrmir spyr, hvers vegna vinstristj\u00f3rnin lag\u00f0i ekki \u00e1 vei\u00f0ileyfagj\u00f6ld, um lei\u00f0 og framsali\u00f0 kom til framkv\u00e6mda (1991). Svar: Vegna \u00feess a\u00f0 andlag vei\u00f0ileyfagjalds \u2013 au\u00f0lindarrentan \u2013 var ekki til. \u00dea\u00f0 t\u00f3k sj\u00e1var\u00fatveginn nokkur \u00e1r a\u00f0 gera upp skuldir eftir fj\u00e1rfestingafyllir\u00ed fyrri \u00e1ra og a\u00f0 n\u00e1 s\u00e9r \u00e1 strik eftir aflabrest og versnandi vi\u00f0skiptakj\u00f6r kreppu\u00e1ranna 1988-94. Til a\u00f0 hra\u00f0a batahorfum lag\u00f0i Vi\u00f0eyjarstj\u00f3rnin \u00e1 \u201e\u00fer\u00f3unargjald\u201c. \u00dea\u00f0 rann \u00ed sj\u00f3\u00f0 til a\u00f0 standa undir \u00fareld-ingu flotans og \u00fear me\u00f0 l\u00e6kkun s\u00f3knarkostna\u00f0ar. \u00dea\u00f0 var ekki fyrr en \u00feessar a\u00f0ger\u00f0ir voru farnar a\u00f0 bera \u00e1rangur, \u00feegar n\u00e6r dr\u00f3 aldam\u00f3tum; og EES-samningurinn var farinn a\u00f0 ry\u00f0ja brautina fyrir n\u00fdju hagvaxtarskei\u00f0i, sem au\u00f0lindarrentan f\u00f3r a\u00f0 skila s\u00e9r. Og \u00fear me\u00f0 forsend-urnar fyrir au\u00f0lindargjaldi. \u00de\u00e1 naut Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins ekki lengur vi\u00f0 \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rn.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00e9r kemur listinn yfir \u00fe\u00e1 sj\u00e1var\u00fatvegsr\u00e1\u00f0herra, sem bera \u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1byrg\u00f0, a\u00f0 vei\u00f0ileyfagjaldi\u00f0 hefur aldrei risi\u00f0 undir nafni \u2013 veri\u00f0 n\u00e1nast til m\u00e1lamynda \u2013 og varla duga\u00f0 fyrir samf\u00e9lags-kostna\u00f0i af sj\u00e1var\u00fatveginum. \u00deeir heita: \u00deorsteinn P\u00e1lsson, \u00c1rni Mathiesen, Einar Gu\u00f0finnsson, Steingr\u00edmur J. Sigf\u00fasson, J\u00f3n Bjarnason, Gunnar Bragi Sveinsson, Sigur\u00f0ur Ingi J\u00f3hannsson og Kristj\u00e1n \u00de\u00f3r J\u00fal\u00edusson. Kannski gleymi \u00e9g einhverjum. \u00c9g kannast ekki vi\u00f0, a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 neina jafna\u00f0armenn a\u00f0 finna.<\/p>\n\n\n\n<p>Kannski Styrmir vilji skella skuldinni \u00e1 \u00fe\u00e1 Steingr\u00edm J. og J\u00f3n Bjarnason. En erum vi\u00f0 ekki einmitt a\u00f0 komast a\u00f0 \u00fev\u00ed \u00feessi d\u00e6grin, a\u00f0 Vinstri gr\u00e6n eru hvorki gr\u00e6n n\u00e9 til vinstri? \u00deau koma m\u00e9r n\u00fa or\u00f0i\u00f0 fyrir sj\u00f3nir sem p\u00f3lit\u00edskir sveimhugar, sem s\u00e6tta sig vi\u00f0 a\u00f0 vera til skrauts \u00ed p\u00f3li-t\u00edskum s\u00fdndarveruleika. Hva\u00f0 liggur eftir \u00feau til a\u00f0 b\u00e6ta meinsemdir og auka j\u00f6fnu\u00f0 \u00ed okkar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi?<\/p>\n\n\n\n<p>J\u00fa, v\u00edst eitt: Steingr\u00edmur J. Sigf\u00fasson reyndist b\u00faa yfir \u00ferj\u00f3sku sau\u00f0kindarinnar og seiglu \u00fatkj\u00e1lkamannsins sem fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra vi\u00f0 a\u00f0 hreinsa \u00fat sk\u00edtinn eftir flottr\u00e6filsbru\u00f0l hrunverja \u00edhalds og frams\u00f3knar. \u00dea\u00f0 ver\u00f0ur aldrei af honum skafi\u00f0. \u00dear fyrir utan er hann hvorki vinstri n\u00e9 gr\u00e6nn, heldur st\u00f3ri\u00f0jusinni og var\u00f0hundur landb\u00fana\u00f0arkerfis, sem n\u00e1tt\u00faruv\u00edsindamenn telja helsta ey\u00f0ingarafl okkar vi\u00f0kv\u00e6ma gr\u00f3\u00f0urfars vegna ofbeitar og uppbl\u00e1sturs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>10. Seinustu forv\u00f6\u00f0?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sannleikurinn er s\u00e1, a\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00cdsland s\u00e9 d\u00e6migert au\u00f0lindahagkerfi, hafa r\u00e1\u00f0andi \u00f6fl ekki marka\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0inni neina tr\u00faver\u00f0uga au\u00f0lindastefnu til framb\u00fa\u00f0ar. Vi\u00f0, jafna\u00f0armenn, vorum eini stj\u00f3rn-m\u00e1laflokkurinn sem \u00fea\u00f0 ger\u00f0i og fylgdi \u00fev\u00ed eftir, me\u00f0an vi\u00f0 fengum \u00fev\u00ed r\u00e1\u00f0i\u00f0. \u00dea\u00f0 kemur \u00fev\u00ed \u00far h\u00f6r\u00f0ustu \u00e1tt, \u00feegar helsti hugmyndafr\u00e6\u00f0ingur gamla Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins, sem n\u00fa er ekki lengur til, ber okkur \u00e1 br\u00fdn a\u00f0 hafa brug\u00f0ist \u00ed \u00feessu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er einfaldlega \u00f3satt.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e9r s\u00fdnist, me\u00f0 v\u00edsan til \u00feess sem a\u00f0 framan er sagt, a\u00f0 \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0in standi n\u00fa \u00e1 t\u00edmam\u00f3tum, \u00fear sem reyna muni \u00e1 styrk l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins \u2013 \u00fej\u00f3\u00f0arviljans \u2013 \u00ed reynd. \u00c9g spur\u00f0i \u00ed upphafi, samanber fyrirs\u00f6gn greinarinnar, hvort vi\u00f0 viljum heldur skipa okkur \u00ed sveit me\u00f0 hinum norr\u00e6nu velfer\u00f0-arr\u00edkjum e\u00f0a una \u00fev\u00ed a\u00f0 vera, nau\u00f0ug viljug, ar\u00f0r\u00e6nd n\u00fdlenda \u00ed eigin landi. N\u00e6stu kosningar eiga a\u00f0 sn\u00faast um f\u00e1tt anna\u00f0. Kannski ver\u00f0a \u00fe\u00e6r kosningar seinasta t\u00e6kif\u00e6ri\u00f0 sem vi\u00f0 f\u00e1um til a\u00f0 reka af okkur sly\u00f0ruor\u00f0 \u00fer\u00e6ls\u00f3ttans (svo a\u00f0 \u00e9g vitni til or\u00f0a fr\u00e6nda m\u00edns Bergsveins Birgis-sonar (h\u00f6fundar Svarta v\u00edkingsins), sem \u00e6tta\u00f0ur er af Nor\u00f0urstr\u00f6ndum).<\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur var forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins \u2013 Jafna\u00f0armannaflokks \u00cdslands \u2013 1984-1996.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/kjarninn.is\/skodun\/2019-12-13-norraent-velferdarriki-eda-ardraend-nylenda\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Kjarninn<\/a>, 14. desember 2019.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd r\u00f6kr\u00e6\u00f0um s\u00ednum um au\u00f0lindastefnu \u00ed skugga Samherjam\u00e1lsins \u00ed Silfri Egils \u00feann 8. des.s.l. vakti \u00fea\u00f0 athygli m\u00edna, a\u00f0 hvorki stj\u00f3rnandinn n\u00e9 vi\u00f0m\u00e6lendur hans nefndu einu or\u00f0i hugtaki\u00f0 \u201eau\u00f0lindarenta\u201c. Merkilegt nokk, af \u00fev\u00ed a\u00f0 au\u00f0lindarentan og r\u00e1\u00f0st\u00f6fun hennar er \u00fea\u00f0 sem m\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst um. \u00dea\u00f0 gefur tilefni til f\u00e1einna athugasemda \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 reyna a\u00f0 setja m\u00e1li\u00f0 \u00ed st\u00e6rra samhengi.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-2512","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2512"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2583,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2512\/revisions\/2583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}