{"id":2534,"date":"2020-07-15T09:19:49","date_gmt":"2020-07-15T09:19:49","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=2534"},"modified":"2020-09-22T09:55:10","modified_gmt":"2020-09-22T09:55:10","slug":"rokraeda-um-framtidina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=2534","title":{"rendered":"R\u00f6kr\u00e6\u00f0a um framt\u00ed\u00f0ina"},"content":{"rendered":"\n<p>Hugmyndin er engan veginn n\u00fd af n\u00e1linni. En \u00fea\u00f0 eru \u00fdmsar veigamiklar \u00e1st\u00e6\u00f0ur fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1hugi \u00e1 \u00feessari hugmynd hefur vakna\u00f0 \u00e1 n\u00fd, svo mj\u00f6g a\u00f0 til er or\u00f0in al\u00fej\u00f3\u00f0leg hreyfing til a\u00f0 vinna hugmyndinni framgang, einnig me\u00f0 f\u00e9lag h\u00e9r \u00e1 landi. Veirufaraldurinn sem n\u00fa herjar \u00e1 mannkyn hefur afhj\u00fapa\u00f0 hversu innbyr\u00f0is tengt og broth\u00e6tt heimskerfi\u00f0 er. \u00dea\u00f0 hefur vaki\u00f0 marga til umhugsunar um, hvort almenn borgaralaun s\u00e9u hugmynd, hvers t\u00edmi er n\u00fa \u00ed n\u00e1nd. En megin\u00e1st\u00e6\u00f0urnar eru eftirfarandi:<\/p>\n\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>T\u00c6KNIBYLTING: Vi\u00f0 lifum \u00e1 t\u00edmum \u00f6rra t\u00e6knibreytinga. Fj\u00f3r\u00f0a i\u00f0nbyltingin er \u00e1 fullu allt \u00ed kringum okkur. H\u00fan mun fyrirsj\u00e1anlega hafa dj\u00fapst\u00e6\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 samf\u00e9lagsger\u00f0 okkar og lifna\u00f0arh\u00e6tti. Athyglin beinist a\u00f0 margv\u00edslegum \u00e1hrifum gervigreindar og sj\u00e1lfvirkniv\u00e6\u00f0ingar. Fyrir liggja \u00e1\u00e6tlanir um a\u00f0 allt a\u00f0 helmingur \u00feeirra starfa sem vi\u00f0 \u00feekkjum \u00ed dag, ver\u00f0i ekki lengur til innan f\u00e1rra \u00e1ratuga. Enginn veit me\u00f0 vissu hvort \u00feessar \u00e1\u00e6tlanir standist. Reynslan af fyrri stigum i\u00f0nbyltingarinnar s\u00fdnir a\u00f0 n\u00fd st\u00f6rf hafa or\u00f0i\u00f0 til fyrir \u00e1hrif t\u00e6knibreytinga sem leystu hin g\u00f6mlu af h\u00f3lmi. En n\u00fa er tala\u00f0 um a\u00f0 v\u00e9lmennin leysi mannsh\u00f6ndina af h\u00f3lmi. \u00dea\u00f0 vekur upp margar spurningar, \u00fear me\u00f0 tali\u00f0 spurninguna um: Hverjir munu eiga v\u00e9lmennin? Hverjir fj\u00e1rmagna t\u00e6knibyltinguna? Mestan part eru \u00fea\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld (skattgrei\u00f0endur). Hverjir eiga a\u00f0 uppskera \u00e1vinninginn? F\u00e1mennur h\u00f3pur fj\u00e1rmagnseigenda e\u00f0a allur almenningur? \u00dea\u00f0 er kominn t\u00edmi til a\u00f0 svara spurningum af \u00feessu tagi. Framundan eru r\u00f3tt\u00e6kar breytingar \u00e1 vinnumarka\u00f0i sem munu r\u00e1\u00f0a miklu um atvinnustig, vinnut\u00edma, tekjuskiptingu og starfsh\u00e6tti velfer\u00f0arr\u00edkisins.<\/li><li>HNATTV\u00c6\u00d0ING: \u00d6nnur megin \u00e1st\u00e6\u00f0a sn\u00fdst um samtvinnu\u00f0 \u00e1hrif r\u00e1\u00f0andi hugmyndafr\u00e6\u00f0i \u2013 n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar &#8211; og hnattv\u00e6\u00f0ingar. \u00c1hrif hnattv\u00e6\u00f0ingar \u00e1 vinnumarka\u00f0 \u00e1 Vesturl\u00f6ndum l\u00fdsa s\u00e9r m.a. \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 tveir milljar\u00f0ar l\u00e1glaunaf\u00f3lks hafa \u00e1 sk\u00f6mmum t\u00edma b\u00e6st vi\u00f0 vinnumarka\u00f0 heimsins \u00ed \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndum (K\u00edna, Indland o.fl.). Frj\u00e1lst fl\u00e6\u00f0i fj\u00e1rmagns hefur stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 flutningi \u00e1 framlei\u00f0slustarfsemi til l\u00e1glaunasv\u00e6\u00f0a og flutningi f\u00f3lks \u00fea\u00f0an, sem undirbj\u00f3\u00f0a kj\u00f6r \u00e1 vinnumarka\u00f0i r\u00edku landanna. Vesturl\u00f6nd eru a\u00f0 afi\u00f0nv\u00e6\u00f0ast. Allt hefur \u00feetta dregi\u00f0 \u00far getu <em>\u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjanna<\/em> til a\u00f0 tryggja \u00feegnum s\u00ednum f\u00e9lagslega vernd \u00e1 umbrotat\u00edmum.<\/li><li>N\u00ddFRJ\u00c1LSHYGGJAN: Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tast \u00e1hrif n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar: Marka\u00f0s\u00f6fl hafa veri\u00f0 leyst \u00far l\u00e6\u00f0ingi leikreglna og eftirlits af h\u00e1lfu r\u00edkisins; fj\u00e1rmagni\u00f0 fl\u00e6\u00f0ir \u00feanga\u00f0 sem l\u00e6gri laun e\u00f0a skattfr\u00ed\u00f0indi eru \u00ed bo\u00f0i.&nbsp; Hinn faldi au\u00f0ur \u00fej\u00f3\u00f0anna, me\u00f0 skr\u00e1\u00f0 eignarhald og heimilisfesti \u00ed skattaskj\u00f3lum, hefur me\u00f0 \u201e<em>skattasamkeppni ni\u00f0ur \u00e1 vi\u00f0<\/em>\u201c kippt fj\u00e1rhagssto\u00f0um undan velfer\u00f0arr\u00edkjunum. Skattapard\u00edsir hinna ofurr\u00edku n\u00e1lgast n\u00fa a\u00f0 ver\u00f0a \u00feri\u00f0ja st\u00e6rsta hagkerfi heimsins. Einkav\u00e6\u00f0ing r\u00edkisstofnana \u00ed st\u00f3rum st\u00edl, einkum var\u00f0andi au\u00f0lindan\u00fdtingu og f\u00e9lagslega \u00fej\u00f3nustu, sem \u00e1\u00f0ur var rekin utan einkageirans og \u00e1n hagna\u00f0arsj\u00f3narmi\u00f0a, hefur skapa\u00f0 n\u00fdja st\u00e9tt kap\u00edtalista. \u00deeir hafa tryggt s\u00e9r einka\u00e1skrift a\u00f0 \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 almenning (orka, vatn, einkaleyfi (patent), uppl\u00fdsingai\u00f0na\u00f0urinn, o.fl.). \u00deessu er helst a\u00f0 l\u00edkja vi\u00f0 l\u00e9nsa\u00f0al fyrri t\u00edma, sem haf\u00f0i lagt undir sig alla landareign og heimti leigutekjur af \u00e1nau\u00f0ugum leiguli\u00f0um. <em>Tekjur \u00e1n<\/em> <em>vinnuframlags<\/em> eru vaxandi hluti au\u00f0s\u00f6fnunar \u00ed \u00feessari tegund kap\u00edtalisma.<\/li><li>N\u00dd \u00d6REIGAST\u00c9TT: Til er or\u00f0in n\u00fd \u201e<em>\u00f6reigast\u00e9tt<\/em>\u201c sem n\u00fdtur takmarka\u00f0rar f\u00e9lagslegrar verndar, hvort heldur er \u00e1 vinnumarka\u00f0num e\u00f0a af h\u00e1lfu \u00fej\u00f3nustustofnana r\u00edkisins. \u00deetta f\u00f3lk er \u00fdmist \u00e1n atvinnu e\u00f0a \u00ed \u00f3verndu\u00f0um hlutast\u00f6rfum, \u00e1n umsaminna r\u00e9ttinda af h\u00e1lfu st\u00e9ttarf\u00e9laga (enginn uppsagnarfrestur, engin l\u00edfeyrisr\u00e9ttindi o.s.frv.).&nbsp; \u00deetta er a\u00f0 gerast \u00ed hinum \u201er\u00edku\u201c samf\u00e9l\u00f6gum Evr\u00f3pusambandsins. Atvinnuleysi ungs f\u00f3lks er \u00ed sumum tilvikum fr\u00e1 \u00feri\u00f0jungi til helmings f\u00f3lks \u00e1 vinnualdri. Heildarni\u00f0ursta\u00f0an er s\u00fa a\u00f0 \u00e1 t\u00edmabili n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar (s.l. fj\u00f3ra \u00e1ratugi) hefur or\u00f0i\u00f0 gr\u00ed\u00f0arleg tilf\u00e6rsla au\u00f0s og valda fr\u00e1 handh\u00f6fum vinnuaflsins til eigenda fj\u00e1rmagnsins, \u00fear sem fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir hafa vaxi\u00f0 raunhagkerfinu gj\u00f6rsamlega yfir h\u00f6fu\u00f0. \u00deegar \u00e1ri\u00f0 2015 \u00e1ttu 62 einstaklingar, skv. Oxfam, jafnmikinn au\u00f0 og hinn efnaminni helmingur mannkynsins. R\u00edkasta eina pr\u00f3senti\u00f0 \u00e1tti jafnmikinn au\u00f0 og afgangurinn af mannkyninu.<\/li><li>VELFER\u00d0ARR\u00cdKIN EIGA \u00cd V\u00d6K A\u00d0 VERJAST: \u00deau eru v\u00ed\u00f0ast hvar \u00ed fj\u00e1rsvelti, undirm\u00f6nnu\u00f0, \u00fear sem bi\u00f0listarnir lengjast s\u00edfellt og einkarekin \u00fej\u00f3nustufyrirt\u00e6ki hlaupa \u00ed skar\u00f0i\u00f0 til a\u00f0 \u00fej\u00f3nusta hina r\u00edku. \u00deetta \u00fdtir undir \u00fea\u00f0 a\u00f0 velfer\u00f0ar\u00fej\u00f3nustan er \u00ed vaxandi m\u00e6li skert og skilyrt. Vi\u00f0takendur ver\u00f0a a\u00f0 sanna f\u00e1t\u00e6kt s\u00edna. En \u00feeim er har\u00f0lega refsa\u00f0 ef \u00feeir afla vi\u00f0b\u00f3tartekna og festast \u00fev\u00ed \u00ed \u201e<em>f\u00e1t\u00e6ktargildru\u201c<\/em> e\u00f0a freistast til a\u00f0 leita eftir svartri vinnu. \u00deessu fylgir mikil skriffinnska og oft ni\u00f0url\u00e6gjandi framkoma af h\u00e1lfu kerfisins vi\u00f0 skj\u00f3lst\u00e6\u00f0inga s\u00edna.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\u00cd lj\u00f3si alls \u00feessa er skiljanlegt a\u00f0 menn leiti n\u00fdrra lausna. \u00dea\u00f0 er sk\u00fdringin \u00e1 vaxandi \u00e1huga \u00e1 borgaralaunum sem r\u00f3tt\u00e6kri kerfisbreytingu.<\/p>\n\n\n\n<p>KOSTIRNIR: H\u00f6fu\u00f0kosturinn er talinn vera s\u00e1 a\u00f0 \u00fearna er ekki fari\u00f0 \u00ed manngreinar\u00e1lit. Allir eiga borgaralegan r\u00e9tt \u00e1 l\u00e1gmarkslaunum, e.t.v. breytilegar upph\u00e6\u00f0ir eftir aldri og hj\u00faskaparst\u00f6\u00f0u, en \u00f3afturkr\u00e6ft og \u00e1n skilyr\u00f0a. Engar refsingar fyrir a\u00f0 afla meiri tekna, engin f\u00e1t\u00e6ktargildra. L\u00e1gmarksskriffinnska. Kerfi\u00f0 er einfalt \u00ed framkv\u00e6md. \u00dear me\u00f0 hafa allir <em>sameiginlegan grunn<\/em> til a\u00f0 standa \u00e1 \u00ed l\u00edfsbar\u00e1ttunni. Auki\u00f0 valfrelsi telst til kosta kerfisins. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1gmarksafkoma er trygg\u00f0 er auki\u00f0 valfrelsi til a\u00f0 leita eftir vinnu a\u00f0 eigin vali og afla \u00fear me\u00f0 vi\u00f0b\u00f3tartekna. Atvinnurekendur ver\u00f0a undir \u00fer\u00fdstingi um a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a \u00e1hugaver\u00f0 st\u00f6rf, ella ver\u00f0i \u00feeim hafna\u00f0. \u00dea\u00f0 er engin nau\u00f0ung a\u00f0 taka hva\u00f0a starfi sem er. Allt telst \u00feetta til \u00e1hugaver\u00f0ra kosta.<\/p>\n\n\n\n<p>GAGNR\u00ddNI: En \u00feetta er ekki gallalaus lausn. Fyrsta gagnr\u00fdna spurningin sem kemur upp \u00ed hugann er \u00feessi: Hvers vegna \u00e6tti samf\u00e9lagi\u00f0 a\u00f0 borga f\u00f3lki fyrir a\u00f0 gera ekki neitt? Vi\u00f0 h\u00f6fum vanist \u00feeirri hugsun a\u00f0 r\u00e9ttindum fylgi skyldur. Og a\u00f0 launaf\u00f3lk standi sj\u00e1lft undir flestum \u00e1unnum r\u00e9ttindum s\u00ednum. Vinnandi f\u00f3lk borgar \u00ed sj\u00f3\u00f0 til a\u00f0 tryggja sig fyrir atvinnuleysi. Grundvallarreglan er <em>gagnkv\u00e6mni.<\/em> Vi\u00f0 borgum \u00fdmist i\u00f0gj\u00f6ld e\u00f0a skatta og f\u00e1um \u00ed sta\u00f0inn gjaldfrj\u00e1lsan a\u00f0gang a\u00f0 menntun og heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustu. <em>Vinnandi f\u00f3lk er veitendur, ekki \u00feiggjendur.<\/em> \u00dea\u00f0 hefur hinga\u00f0 til veri\u00f0 m\u00f3rall verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar. M\u00f3rall sem hefur or\u00f0i\u00f0 til \u00ed h\u00f6r\u00f0um sk\u00f3la l\u00edfsbar\u00e1ttu fyrri t\u00ed\u00f0ar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6NNUR SPURNING: Hvers vegna \u00e1 a\u00f0 borga \u00feeim peninga, sem <em>\u00feurfa ekkert \u00e1 \u00feeim a\u00f0 halda<\/em>? Svar: Af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta eru mannr\u00e9ttindi en ekki \u00f6lmusur, auk \u00feess sem \u00fea\u00f0 einfaldar framkv\u00e6mdina. \u00dear a\u00f0 auki er sagt a\u00f0 hinir r\u00edku muni endurgrei\u00f0a s\u00edn borgaralaun og gott betur me\u00f0 s\u00ednum h\u00e1u sk\u00f6ttum. <strong>En \u00fear breg\u00f0ast r\u00f6kin hrapalega<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00deessi hugsun byggir \u00e1 \u00feeirri forsendu a\u00f0 skattkerfi\u00f0 s\u00e9 stigh\u00e6kkandi (progress\u00edvt) eftir efnum og \u00e1st\u00e6\u00f0um. En eftir \u00e1ratuga forr\u00e6\u00f0i n\u00fdfrj\u00e1lshyggumanna \u00ed hinum r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6gum er skattkerfi\u00f0 \u00ed vaxandi m\u00e6li or\u00f0i\u00f0 \u201e<em>regress\u00edvt<\/em>\u201c (\u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 hinir efnaminni borga h\u00e6rra hlutfall af tekjum s\u00ednum \u00ed skatt en hinir r\u00edku).<\/p>\n\n\n\n<p>NI\u00d0URSTA\u00d0A: A\u00f0 \u00f3breyttu skattkerfi er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 hugmyndin um almenn borgaralaun nj\u00f3ti n\u00e6gilegs stu\u00f0nings. Framkv\u00e6mdin er \u00fev\u00ed h\u00e1\u00f0 a\u00f0 h\u00fan byggi \u00e1 solidariteti \u201esamhygg\u00f0\u201c me\u00f0 hinum verst st\u00f6ddu. \u00dea\u00f0 er frumskilyr\u00f0i \u00feess a\u00f0 almenningur s\u00e6tti sig vi\u00f0 h\u00e6rri skatta til a\u00f0 fj\u00e1rmagna \u00feau. \u00de\u00e1 fyrst, \u00feegar vi\u00f0 h\u00f6fum breytt skattkerfinu, geta borgaralaun stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 auknum j\u00f6fnu\u00f0i \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00dea\u00f0 kallar \u00e1 <em>p\u00f3lit\u00edska samst\u00f6\u00f0u.<\/em>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>NORR\u00c6NA M\u00d3DELI\u00d0: \u00dea\u00f0 vekur athygli a\u00f0 \u00feau velfer\u00f0arr\u00edki, sem fremst standa \u00ed heiminum \u2013 Norr\u00e6na samf\u00e9lagsm\u00f3deli\u00f0 \u2013 hafa ekki teki\u00f0 upp borgaralaun. Samt hafa \u00feau, fyrir \u00e1hrif verkal\u00fd\u00f0shreyfinga og jafna\u00f0armannaflokka, skapa\u00f0 \u00feau \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g, sem a\u00f0 flestra mati \u00feykja eftirs\u00f3knarver\u00f0ust fyrirmynd \u00ed samt\u00edmanum, \u00fear sem saman fer hagkv\u00e6mni og j\u00f6fnu\u00f0ur. Skv. norr\u00e6na m\u00f3delinu er verulegum fj\u00e1rmunum vari\u00f0 til a\u00f0 tryggja hinum verst settu <em>l\u00e1gmarksafkomutryggingu<\/em>. \u00dear sem tilt\u00f6lulega f\u00e1ir eiga \u00ed hlut er \u00feessi afkomutrygging mun h\u00e6rri en flestar hugmyndir um borgaralaun hafa sn\u00faist um hinga\u00f0 til. Takm\u00f6rku\u00f0um fj\u00e1rmunum er me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um betur vari\u00f0 en ef \u00feeim v\u00e6ri skipt milli allra, l\u00edka \u00feeirra sem sannanlega \u00feurfa ekki \u00e1 \u00feeim a\u00f0 halda. Og \u00fea\u00f0 eru engar sker\u00f0ingar vegna tekju\u00f6flunar samkv\u00e6mt norr\u00e6na m\u00f3delinu.&nbsp; Engar sker\u00f0ingar og engin skilyr\u00f0i. B\u00e6turnar eru skilgreindar sem mannr\u00e9ttindi og r\u00f6kstuddar \u00e1 grundvelli reglunnar um gagnkv\u00e6mni. Vi\u00f0 leggjum \u00f6ll fram okkar skerf til sameiginlegra \u00fearfa. Og vi\u00f0 nj\u00f3tum \u00f6ll g\u00f3\u00f0s af, a\u00f0 allir nj\u00f3ti g\u00f3\u00f0rar menntunar og nj\u00f3ti g\u00f3\u00f0rar heilsu.<\/p>\n\n\n\n<p>GEGN SKRIFFINNSKU OG \u00d6LMUSU: Hinar \u00f6ru t\u00e6knibreytingar raska ekki bara \u00f3breyttu \u00e1standi heldur koma a\u00f0 g\u00f3\u00f0um notum til a\u00f0 b\u00e6ta \u00far \u00e1g\u00f6llum \u00feess. Uppl\u00fdsingat\u00e6knin gerir okkur n\u00fa kleift a\u00f0 beina takm\u00f6rku\u00f0u fj\u00e1rmagni til \u00feess a\u00f0 leysa \u00fearfir hinna verst settu, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fev\u00ed fylgi ni\u00f0url\u00e6gjandi yfirheyrslur e\u00f0a \u00f3\u00fearfa skriffinnska. Enda er \u00fea\u00f0 einkum \u00ed \u00feeim \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6gum, sem verst hafa veri\u00f0 leikin \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum af p\u00f3lit\u00edskum veirufaraldri n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar, \u00fear sem hugmyndin um borgaralaun, r\u00f3tt\u00e6ka kerfisbreytingu, n\u00fdtur helst stu\u00f0nings. \u00dea\u00f0 er \u00ed Bandar\u00edkjunum og \u00e1 Bretlandseyjum.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>EFTIR STENDUR SPURNINGIN: <em>Hverjir eiga a\u00f0 borga?<\/em> Hinga\u00f0 til hafa s\u00f3s\u00edaldem\u00f3kratar svara\u00f0 \u00feessari grundvallarspurningu me\u00f0 eftirfarandi h\u00e6tti: Vi\u00f0 borgum inn \u00ed sameiginlega sj\u00f3\u00f0i eftir efnum og \u00e1st\u00e6\u00f0um. \u00dea\u00f0 stenst \u00fev\u00ed mi\u00f0ur ekki lengur af \u00fev\u00ed a\u00f0 skattkerfi\u00f0 er ekki lengur pr\u00f3gress\u00edvt (eftir efnum og \u00e1st\u00e6\u00f0um) heldur \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti. Ritarinn borgar h\u00e6rra hlutfall af launum s\u00ednum \u00ed skatt en forstj\u00f3rinn. Fj\u00e1rmagnstekjur bera l\u00e6gri skatta en laun fyrir vinnu. \u00c1 t\u00edmabili n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar hafa hinir ofurr\u00edku sagt sig \u00far l\u00f6gum vi\u00f0 samf\u00e9lagi\u00f0. \u00deeir borga v\u00ed\u00f0ast hvar \u00ed hinum r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6gum l\u00e6gra hlutfall af tekjum s\u00ednum en laun\u00feegar. Og hinir ofurr\u00edku borga \u00ed reynd enga skatta vegna fj\u00e1rfl\u00f3ttans \u00ed skattaskj\u00f3l. En nj\u00f3ta \u00ed m\u00f6rgum tilvikum dulinna ni\u00f0urgrei\u00f0slna og styrkja \u00ed skj\u00f3li r\u00edkisvaldsins.<\/p>\n\n\n\n<p>SAMKEPPNI \u00deJ\u00d3\u00d0R\u00cdKJANNA um fj\u00e1rfestingar og atvinnusk\u00f6pun kn\u00fdr \u00feau \u00ed vaxandi m\u00e6li til a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a fyrirt\u00e6kjum vildarkj\u00f6r \u00fdmist \u00ed formi l\u00e6gri skatta e\u00f0a jafnvel beinna styrkja. \u00deetta \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 \u00f3breyttu a\u00f0 millitekjuh\u00f3pnum (millist\u00e9ttinni) ver\u00f0ur \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 fj\u00e1rmagna borgaralaunin. Hinir ofurr\u00edku munu a\u00f0 \u00f3breyttu ekki borga sinn skerf. \u00dear me\u00f0 er h\u00e6tt vi\u00f0 a\u00f0 samsta\u00f0a almennings bresti; a\u00f0 umb\u00e6tur, sem \u00ed upphafi \u00e1ttu a\u00f0 auka \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagslega samst\u00f6\u00f0u, kyndi undir sundrungu og sundurvirkni. Er \u00fe\u00e1 ekki verr af sta\u00f0 fari\u00f0 en heima seti\u00f0?<\/p>\n\n\n\n<p>EITT ER V\u00cdST: \u00deeir sem vilja beita s\u00e9r fyrir borgaralaunum, sem r\u00f3tt\u00e6kri kerfisbreytingu \u00e1 auglj\u00f3sum g\u00f6llum velfer\u00f0ar\u00fej\u00f3nustunnar, ver\u00f0a a\u00f0 gera n\u00e1kv\u00e6ma grein fyrir \u00fev\u00ed, hva\u00f0 einstakir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsh\u00f3par leggja af m\u00f6rkum og hva\u00f0 \u00feeir f\u00e1 \u00ed sta\u00f0inn. \u00dea\u00f0 reikningsd\u00e6mi mun nefnilega lei\u00f0a \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum p\u00f3lit\u00edskan vilja til a\u00f0 gera grundvallarbreytingar \u00e1 skattkerfinu til \u00feess a\u00f0 <em>auka j\u00f6fnu\u00f0 \u00ed tekju- og eignaskiptingu<\/em>. Anna\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 byrja \u00e1 \u00f6fugum enda.<\/p>\n\n\n\n<p>Og a\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar n\u00fdtingu \u00e1 <em>sameiginlegum au\u00f0lindum<\/em> okkar \u00fej\u00f3\u00f0ar, hafa fr\u00e6ndur okkar Nor\u00f0menn gefi\u00f0 heiminum gott ford\u00e6mi til eftirfylgni. Au\u00f0lindarentan hefur \u00fear \u00ed landi runni\u00f0 \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0arsj\u00f3\u00f0, sem n\u00fa er \u00f6flugasti fj\u00e1rfestingarsj\u00f3\u00f0ur heims. \u00deeir yr\u00f0u \u00fev\u00ed ekki \u00ed vandr\u00e6\u00f0um me\u00f0 a\u00f0 svara spurningunni um, hvernig \u00e1 a\u00f0 fj\u00e1rmagna borgaralaun. En \u00fea\u00f0 mun vefjast meira fyrir okkur, sem h\u00f6fum l\u00e1ti\u00f0 \u00fea\u00f0 l\u00ed\u00f0ast a\u00f0 au\u00f0lindarentunni er a\u00f0 st\u00e6rstum hluta \u00fathluta\u00f0 til f\u00e1einna fj\u00f6lskyldna \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds. Byrjum \u00e1 byrjuninni, breytum \u00fev\u00ed fyrst. Svo skulum vi\u00f0 r\u00e6\u00f0a um borgaralaunin \u00ed framhaldinu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>J\u00f3n Baldvin Hannibalsson<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur var forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins 1984 \u2013 1996 og fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra \u00ed fj\u00f3rt\u00e1n m\u00e1nu\u00f0i.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AL\u00deJ\u00d3\u00d0LEG SAMT\u00d6K \u00e1hugaf\u00f3lks um borgaralaun (Basic Income Earth Network \u2013 BIEN) skilgreina almenn borgaralaun me\u00f0 eftirfarandi h\u00e6tti: Borgaralaun eru tiltekin fj\u00e1rupph\u00e6\u00f0 greidd reglulega (m\u00e1na\u00f0arlega) \u00f6llum \u00e1 einstaklingsgrundvelli, \u00e1n tillits til efnahags og \u00e1n skilyr\u00f0a (t.d. tekjutenginga) og vinnukva\u00f0ar. \u00c1herslan er m.\u00f6.o. \u00e1 sameiginleg borgaraleg r\u00e9ttindi til a\u00f0greiningar fr\u00e1 styrkjum e\u00f0a b\u00f3tum, sem eru greiddar \u00feeim sem sannanlega eru \u00feurfandi. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-2534","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2534","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2534"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2575,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2534\/revisions\/2575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}