{"id":3020,"date":"2021-02-06T12:30:00","date_gmt":"2021-02-06T12:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=3020"},"modified":"2021-02-16T13:02:12","modified_gmt":"2021-02-16T13:02:12","slug":"thjodrikid-og-hnattvaedingin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=3020","title":{"rendered":"\u00dej\u00f3\u00f0r\u00edki\u00f0 og hnattv\u00e6\u00f0ingin"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1. Er \u00cdsland fullvalda r\u00edki?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Samkv\u00e6mt stj\u00f3rnarskr\u00e1nni, j\u00e1. \u00cdsland telst hafa sitt eigi\u00f0 l\u00f6ggjafar -, framkv\u00e6mda &#8211; og d\u00f3msvald. Erum vi\u00f0 ekki \u00fear me\u00f0 fullvalda r\u00edki innan eigin landam\u00e6ra og l\u00f6gs\u00f6gu? J\u00fa, formlega er \u00fea\u00f0 svo. En erum vi\u00f0 \u2013 og fj\u00f6ldi annarra sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a innan al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagsins \u2013 fullvalda \u00ed reynd? Sagan kennir okkur, a\u00f0 fullveldi sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a Evr\u00f3pu reyndist haldl\u00edti\u00f0, \u00feegar \u00e1 reyndi \u00ed hildarleik Seinni heimsstyrjaldar.<\/p>\n\n\n<p><!--more--><\/p>\n\n\n<p>\u00cdslendingar hafa \u00fe\u00e1 s\u00e9rst\u00f6\u00f0u me\u00f0al \u00fej\u00f3\u00f0a a\u00f0 vera herlaus \u00fej\u00f3\u00f0. Vi\u00f0 getum ekki af eigin rammleik vari\u00f0 fullveldi\u00f0, ef \u00e1 \u00fea\u00f0 er r\u00e1\u00f0ist. Vi\u00f0 h\u00f6fum, eins og margar a\u00f0rar sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir, vali\u00f0 \u00feann kost a\u00f0 ganga \u00ed fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0asamt\u00f6k, sem \u00e1byrgjast varnir landsins, ef \u00e1 \u00fea\u00f0 er r\u00e1\u00f0ist. \u00dea\u00f0 heitir NATO. Og til \u00f6ryggis h\u00f6fum vi\u00f0 sami\u00f0 vi\u00f0 Bandar\u00edkin um verkt\u00f6ku vi\u00f0 varnir landsins, f.h. NATO. Varnarsamningurinn vi\u00f0 Bandar\u00edkin er enn \u00ed gildi. \u00d3lj\u00f3sar fregnir hafa borist af \u00fev\u00ed, a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rn \u00cdslands, undir forystu Vinstri-gr\u00e6nna, s\u00e9 a\u00f0 heimila meiri h\u00e1ttar framkv\u00e6mdir, til a\u00f0 efla varnarvi\u00f0b\u00fana\u00f0 \u00ed nafni \u00feessa varnarsamstarfs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. Fullveldi\u00f0 \u2013 styrking e\u00f0a veiking?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00cdslendingar eiga l\u00edfskj\u00f6r s\u00edn undir millir\u00edkjaverslun. \u00datflutningur okkar er tilt\u00f6lulega einsleitur, og l\u00edfskj\u00f6r okkar &#8211; einhver hin bestu \u00ed heimi \u2013 byggja \u00e1 innflutningi. Til \u00feess a\u00f0 \u00feetta gangi upp \u00feurfum vi\u00f0 samninga um marka\u00f0sa\u00f0gang \u00ed \u00fatl\u00f6ndum \u00e1 samkeppnish\u00e6fum kj\u00f6rum. Til \u00feess ger\u00f0um vi\u00f0 EES-samninginn \u00e1 s\u00ednum t\u00edma (1989-1994). \u00deessi samningur hefur s\u00ed\u00f0an veri\u00f0 bur\u00f0ar\u00e1s og lyftist\u00f6ng \u00edslensks efnahagsl\u00edfs. Eftir langvarandi kreppu og samdr\u00e1tt \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu \u00e1 \u00e1runum 1988-94 h\u00f3fst n\u00fdtt vaxtarskei\u00f0, sem skapa\u00f0i skilyr\u00f0i fyrir aukinni fj\u00f6lbreytni \u00ed efnahagsl\u00edfinu og bygg\u00f0i \u00e1 hindrunarlausum a\u00f0gangi a\u00f0 st\u00e6rsta fr\u00edverlunarmarka\u00f0i heims. Var \u00fea\u00f0 \u00e1 kostna\u00f0 fullveldisins, e\u00f0a styrkti \u00fea\u00f0 fullveldi\u00f0?<\/p>\n\n\n\n<p>Var Hruni\u00f0 kannski aflei\u00f0ing af opnun hagkerfisins og frj\u00e1lsu fl\u00e6\u00f0i fj\u00e1rmagns? Sumir h\u00e9ldu \u00fev\u00ed fram \u2013eftir \u00e1 a\u00f0 hyggja \u2013 a\u00f0 frj\u00e1lst fl\u00e6\u00f0i fj\u00e1rmagns skv. EES-samningnum hef\u00f0i veri\u00f0 megin orsakavaldur Hrunsins. En \u00feegar \u00e1 \u00fea\u00f0 var bent, a\u00f0 Noregur innleiddi s\u00f6mu l\u00f6g og reglur og gilda um innri marka\u00f0 ESB, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i valdi\u00f0 hruni norsks efnahagsl\u00edfs, \u00fe\u00f6gnu\u00f0u \u00fe\u00e6r raddir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sk\u00fdrsla Ranns\u00f3knarnefndar Al\u00feingis \u00e1 ors\u00f6kum Hrunsins, sta\u00f0festi \u00fe\u00e1 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u. \u00de\u00f3tt smitberi Hrunsins hafi veri\u00f0 gjald\u00ferot bandar\u00edskra fj\u00e1rm\u00e1lastofnana, sem barst \u00fea\u00f0an um al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6tt heimshagkerfi, voru \u00e1st\u00e6\u00f0ur \u00feess, hversu hart \u00cdsland var leiki\u00f0 af v\u00f6ldum Hrunsins af innlendum r\u00f3tum runni\u00f0. \u00dear var um a\u00f0 kenna andvaraleysi og vanr\u00e6kslu r\u00edkisstj\u00f3rna, eftirlitsstofnana (Se\u00f0labanka og fj\u00e1rm\u00e1laeftirlits) og stj\u00f3rns\u00fdslu, eins og \u00fear er raki\u00f0 \u00ed n\u00edu bindum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. \u00dej\u00f3\u00f0r\u00edki\u00f0 og hnattv\u00e6\u00f0ingin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En hnattv\u00e6\u00f0ing heimshagkerfisins \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum haf\u00f0i veikt varnargetu \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkisins frammi fyrir ofvexti al\u00fej\u00f3\u00f0legs fj\u00e1rm\u00e1lakerfis, sem haf\u00f0i vaxi\u00f0 raunhagkerfinu yfir h\u00f6fu\u00f0, og enn hefur ekki veri\u00f0 r\u00e1\u00f0in b\u00f3t \u00e1. H\u00e6ttan er \u00fev\u00ed vi\u00f0varandi. En hefur ekki reynslan s\u00fdnt, a\u00f0 EES-samningurinn br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 fullveldi \u00cdslands, eins og \u00fea\u00f0 er skilgreint \u00ed Stj\u00f3rnarskr\u00e1 r\u00edkisins?<\/p>\n\n\n\n<p>Fremstu l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingar \u00fej\u00f3\u00f0arinnar komust \u00e1 s\u00ednum t\u00edma a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u, a\u00f0 svo v\u00e6ri ekki. Megin\u00e1st\u00e6\u00f0an var \u2013 og er \u2013 s\u00fa, a\u00f0 skv. samingnum hefur \u00cdsland \u00f3v\u00e9fengjanlegan r\u00e9tt til a\u00f0 hafna innlei\u00f0ingu l\u00f6ggjafar ESB \u00e1 svi\u00f0i innri marka\u00f0arins, ef s\u00fa l\u00f6ggj\u00f6f \u00e1 ekki vi\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi, e\u00f0a samr\u00fdmist ekki \u00edslenskum \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmunum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00deetta er samningsatri\u00f0i skv. m\u00f6rgum ford\u00e6mum. Sem d\u00e6mi um sl\u00edkt m\u00e1 nefna l\u00f6ggj\u00f6f ESB um j\u00e1rnbrautir og skipaskur\u00f0i, sem af auglj\u00f3sum \u00e1st\u00e6\u00f0um eiga ekki vi\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi. Sama m\u00e1li gegnir um sameiginlegan orkumarka\u00f0 ESB, sem var utan innri marka\u00f0arins, \u00feegar EES-samingurinn gekk \u00ed gildi 1994. \u00cdsland hefur engin tengsl vi\u00f0 orkumarka\u00f0 ESB og samningsbundinn r\u00e9tt til a\u00f0 standa utan hans.<\/p>\n\n\n\n<p>EES-samningurinn stendur \u00fev\u00ed ekki \u00ed vegi fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00cdslendingar m\u00f3ti s\u00e9r s\u00edna eigin au\u00f0lindastefnu, sem kve\u00f0i \u00e1 um, a\u00f0 framlei\u00f0sla og dreifing orku s\u00e9 skilgreind sem samf\u00e9lags\u00fej\u00f3nusta og ver\u00f0i ekki einkav\u00e6dd samkv\u00e6mt fyrirm\u00e6lum fr\u00e1 Brussel.<\/p>\n\n\n\n<p>Vilji menn hins vegar af einhverjum \u00f6\u00f0rum \u00e1st\u00e6\u00f0um segja upp EES-samningnum, sem \u00cdslandi hefur svo sannarlega reynst vera happafengur, stendur upp \u00e1 \u00fe\u00e1 hina s\u00f6mu a\u00f0 segja \u00fej\u00f3\u00f0inni, hva\u00f0 eigi a\u00f0 koma \u00ed sta\u00f0inn. Vi\u00f0 skulum ekki rasa um r\u00e1\u00f0 fram.<\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur er fyrrverandi forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, flokks \u00edslenskra jafna\u00f0armanna.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Er \u00cdsland fullvalda r\u00edki? Samkv\u00e6mt stj\u00f3rnarskr\u00e1nni, j\u00e1. \u00cdsland telst hafa sitt eigi\u00f0 l\u00f6ggjafar -, framkv\u00e6mda &#8211; og d\u00f3msvald. Erum vi\u00f0 ekki \u00fear me\u00f0 fullvalda r\u00edki innan eigin landam\u00e6ra og l\u00f6gs\u00f6gu? J\u00fa, formlega er \u00fea\u00f0 svo. En erum vi\u00f0 \u2013 og fj\u00f6ldi annarra sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a innan al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagsins \u2013 fullvalda \u00ed reynd? Sagan kennir okkur, a\u00f0 fullveldi &hellip; <a href=\"https:\/\/jbh.is\/?p=3020\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;\u00dej\u00f3\u00f0r\u00edki\u00f0 og hnattv\u00e6\u00f0ingin&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-3020","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3020","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3020"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3020\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3027,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3020\/revisions\/3027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}