{"id":3024,"date":"2021-02-13T12:59:06","date_gmt":"2021-02-13T12:59:06","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=3024"},"modified":"2021-02-16T12:59:29","modified_gmt":"2021-02-16T12:59:29","slug":"norraena-modelid-visar-veginn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=3024","title":{"rendered":"Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 v\u00edsar veginn"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. P\u00f3lit\u00edk sn\u00fdst um v\u00f6ld og \u00e1hrif<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 fer ekki \u00e1 milli m\u00e1la, a\u00f0 vald eigenda fj\u00e1rmagns og fyrirt\u00e6kja er gr\u00ed\u00f0arlegt \u00ed kap\u00edtal\u00edsku hagkerfi. \u00c1kv\u00f6r\u00f0unarvaldi\u00f0 um fj\u00e1rfestingar og framkv\u00e6mdir, sem afkoma okkar allra byggir \u00e1, er a\u00f0 st\u00e6rstum hluta \u00ed \u00feeirra h\u00f6ndum. Valdi\u00f0 \u00e1 vinnumarka\u00f0num til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a og reka er \u00ed h\u00f6ndum \u00feeirra. Ef st\u00e9ttarf\u00e9l\u00f6g eru veikbur\u00f0a \u2013 e\u00f0a jafnvel ekki til \u2013 f\u00e6r vinnandi f\u00f3lk litlu sem engu r\u00e1\u00f0i\u00f0 um \u00feessar \u00e1kvar\u00f0anir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00edvaxandi sam\u00fej\u00f6ppun fj\u00e1rm\u00e1lavalds \u00ed h\u00f6ndum stj\u00f3rnenda risavaxinna fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0afyrirt\u00e6kja (\u00feau st\u00fdra um helmingi allra heimsvi\u00f0skipta) r\u00e6\u00f0ur miklu um \u00feann veruleika,&nbsp; sem jar\u00f0arb\u00faar b\u00faa vi\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed afar villandi, \u00feegar menn tala \u00ed s\u00edbylju um \u201efrj\u00e1lsa marka\u00f0i\u201c. Veruleikinn er allur annar. \u00dear st\u00f6ndum vi\u00f0 frammi fyrir einokun og f\u00e1keppni.<\/p>\n\n\n<p><!--more--><!--more--><\/p>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u00deetta ofurvald fj\u00e1rmagnseigenda hefur \u00e1 seinustu \u00e1ratugum n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar vaxi\u00f0 raunhagkerfinu \u2013 og \u00fear me\u00f0 flestum \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjum \u2013 yfir h\u00f6fu\u00f0. Fj\u00e1rmagnseigendur gera \u00fat stj\u00f3rnm\u00e1laflokka til \u00feess a\u00f0 g\u00e6ta hagsmuna sinna innan \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkja. \u00cd \u00f6rr\u00edkinu \u00edslenska s\u00e9r Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn a\u00f0 mestu um \u00feessa hagsmunag\u00e6slu. Eftir Hrun S\u00cdS hefur p\u00f3lit\u00edskt eignarhaldsf\u00e9lag um arfleif\u00f0 S\u00cdS beitt Frams\u00f3knarflokknum \u00ed sama skyni, \u00ed samstarfi vi\u00f0 Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkinn.<\/p>\n\n\n\n<p>Ef \u00feetta sam\u00fejappa\u00f0a fj\u00e1rhagsvald n\u00e6r <strong>p\u00f3lit\u00edska valdinu<\/strong> undir sig l\u00edka, er l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 sj\u00e1lft \u00ed h\u00e6ttu. H\u00e6ttan er s\u00fa, a\u00f0<strong> l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0<\/strong> breytist \u00ed <strong>au\u00f0r\u00e6\u00f0i<\/strong>. \u00deetta er a\u00f0 gerast fyrir augunum \u00e1 okkur, t.d. \u00ed Bandar\u00edkjum Trumps og R\u00fasslandi P\u00fatins. S\u00f6mu s\u00f3larmerkin sj\u00e1st n\u00fa \u00feegar \u00e1 \u00cdslandi Engeyjar\u00e6ttarinnar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Hva\u00f0 er svona s\u00e9rstakt vi\u00f0 norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00feetta: H\u00e6gri flokkar (hagsmunag\u00e6slua\u00f0ilar s\u00e9rhagsmuna) hafa lengst af veri\u00f0 \u00fear \u00ed minnihluta. \u00deeir hafa ekki n\u00e1\u00f0 a\u00f0 s\u00f6lsa undir sig p\u00f3lit\u00edska valdi\u00f0 l\u00edka. Hinn p\u00f3lit\u00edski armur verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar \u2013 norr\u00e6nu jafna\u00f0armannaflokkarnir \u2013 hafa veri\u00f0 \u00ed meirihluta \u00e1ratugum saman \u00e1 m\u00f3tunar\u00e1rum hins norr\u00e6na velfer\u00f0arr\u00edkis.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00deetta er einstakt \u00ed ver\u00f6ldinni.<\/strong> \u00deetta sk\u00fdrir grundvallarmuninn, sem er \u00e1 norr\u00e6na m\u00f3delinu og t.d. hinu f\u00e9lagslega marka\u00f0skerfi \u00de\u00fdskalands, sem kenna m\u00e1 vi\u00f0 kristilega dem\u00f3krata. S\u00fa sta\u00f0reynd, a\u00f0 flokkur \u00edslenskra jafna\u00f0armanna hefur aldrei n\u00e1\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 ver\u00f0a r\u00e1\u00f0andi fj\u00f6ldaflokkur, \u00ed n\u00e1nu samstarfi vi\u00f0 laun\u00feegahreyfinguna, sk\u00fdrir \u00fea\u00f0 l\u00edka, hvers vegna \u00cdsland var\u00f0 aldrei norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki, \u00fer\u00e1tt fyrir vi\u00f0leitni okkar til a\u00f0 stefna \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt.<\/p>\n\n\n\n<p>Eitt af \u00fev\u00ed sem einkennir norr\u00e6na velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 er, a\u00f0 \u00fe\u00f3tt hagkv\u00e6mni marka\u00f0slausna \u00e1 samkeppnism\u00f6rku\u00f0um undir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegri stj\u00f3rn og eftirliti s\u00e9 vissulega vi\u00f0urkennd, eru \u00e1kve\u00f0in svi\u00f0 skilgreind sem opinber samf\u00e9lags\u00fej\u00f3nusta, \u00fear sem einkarekstur \u00ed gr\u00f3\u00f0askyni \u00e1 ekki heima. \u00deetta gildir t.d. um sk\u00f3lakerfi\u00f0, heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustu, orkuvinnslu og dreifingu, vatnsveitur, samg\u00f6ngukerfi, au\u00f0lindan\u00fdtingu o.s.fr. <strong>\u00deetta eru grundvallarreglur.<\/strong> Fr\u00e1 \u00feeim eru vissulega fr\u00e1vik, en \u00feau eru undantekningar sem sanna regluna.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00deetta, \u00e1samt stigh\u00e6kkandi skattkerfi, er megin\u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 tekju- og eignaskipting er jafnari \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum en v\u00ed\u00f0ast hvar annars sta\u00f0ar \u00ed heiminum, \u00fe\u00f3tt neikv\u00e6\u00f0ra \u00e1hrifa n\u00fdfrj\u00e1lshyggju og hnattv\u00e6\u00f0ingar g\u00e6ti \u00fear sem annars sta\u00f0ar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Gr\u00f3\u00f0a\u00f6flin<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Gr\u00f3\u00f0a\u00f6flin halda n\u00fa uppi \u00e6 str\u00ed\u00f0ari \u00fer\u00fdstingi \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt a\u00f0 mega hasla s\u00e9r v\u00f6ll \u00e1 \u00feessum svi\u00f0um. \u00dea\u00f0 hefur tekist \u00ed nokkrum tilvikum, en heyrir samt sem \u00e1\u00f0ur til undantekninga. Um \u00feetta mun str\u00ed\u00f0i\u00f0 standa, ekki hva\u00f0 s\u00edst \u00e1 n\u00e6sta kj\u00f6rt\u00edmabili. \u00datkoman r\u00e6\u00f0st af \u00fev\u00ed, hverjir fara me\u00f0 r\u00edkisvaldi\u00f0. Ef r\u00edkisvaldi\u00f0 er \u00ed h\u00f6ndum stj\u00f3rnm\u00e1laflokka, sem ger\u00f0ir eru \u00fat af eigendum fj\u00e1rmagns og fyrirt\u00e6kja, \u00fearf ekki a\u00f0 spyrja a\u00f0 leikslokum.<\/p>\n\n\n\n<p>Misbeiting r\u00edkisvaldsins \u00ed \u00fej\u00f3nustu fj\u00e1rmagnseigenda n\u00e1\u00f0i h\u00e1marki \u00ed n\u00fdli\u00f0nu Hruni, \u00feegar skattgrei\u00f0endur v\u00ed\u00f0a \u00ed r\u00edkjum ESB voru l\u00e1tnir taka yfir skuldir fj\u00e1rmagnseigenda. \u00deetta getur gerst h\u00e9r \u00ed n\u00e6sta Hruni, ef ekki er gripi\u00f0 til fyrirbyggjandi r\u00e1\u00f0stafana \u00ed t\u00e6ka t\u00ed\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er s\u00e9r\u00edslenskt fyrirb\u00e6ri, a\u00f0 ver\u00f0trygging langt\u00edmaskulda firrir fj\u00e1rmagnseigendur (l\u00e1nadrottna) mestallri \u00e1h\u00e6ttu, en leggur hana kyrfilega \u00e1 her\u00f0ar skuldurum, sem margir hverjir ver\u00f0a skulda\u00fer\u00e6lar \u00e6vilangt. \u00deegar vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist skattkerfi, sem leggur megin\u00feunga skattbyr\u00f0arinnar \u00e1 millist\u00e9ttina, en l\u00e6tur afskiptalausan fj\u00e1rfl\u00f3tta fj\u00e1rmagnseigenda og undanskot \u00ed skattaparad\u00edsum, \u00fe\u00e1 sitjum vi\u00f0 uppi me\u00f0 kerfi, sem er <strong>s\u00e9rhanna\u00f0<\/strong> til a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 vaxandi misskiptingu au\u00f0s og tekna.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. \u00deetta er ekki n\u00e1tt\u00farul\u00f6gm\u00e1l<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>\u00deetta er r\u00f6kr\u00e9tt ni\u00f0ursta\u00f0a af sam\u00fej\u00f6ppun valds fj\u00e1rmagnseigenda og p\u00f3lit\u00edsku forr\u00e6\u00f0i \u00feeirra fyrir atbeina stj\u00f3rnm\u00e1laflokka, sem \u00feeim eru handgengnir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hrikalegasta d\u00e6mi\u00f0 um \u00feetta er, a\u00f0 ar\u00f0urinn af sj\u00e1varau\u00f0lindinni \u2013 <strong>au\u00f0lindarentan<\/strong>, sem hl\u00fdst af r\u00edkisvernda\u00f0ri einokun \u2013 og nemur tugum milljar\u00f0a \u00e1 \u00e1ri hverju &#8211;&nbsp; hefur ekki runni\u00f0 til almanna\u00fearfa, heldur \u00ed sj\u00f3\u00f0i n\u00fdr\u00edkrar yfirst\u00e9ttar. \u00deannig hefur or\u00f0i\u00f0 til n\u00fdr l\u00e9nsa\u00f0all, sem safnar au\u00f0i \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds. \u00deessi n\u00fdr\u00edka yfirst\u00e9tt f\u00e9kk vildarkj\u00f6r \u00e1 hagst\u00e6\u00f0u gengi til a\u00f0 kaupa upp fasteignir og fyrirt\u00e6ki \u00ed st\u00f3rum st\u00edl m.a. gegnum peninga\u00fev\u00e6tti \u00ed skj\u00f3li Se\u00f0labankans, gegn \u00fev\u00ed a\u00f0 skila hluta af hulduf\u00e9nu heim. Kaupm\u00e1ttaraukning kjarasamninga vegna uppsveiflu er tekin til baka me\u00f0&nbsp; leiguokri og skulda\u00fer\u00e6ld\u00f3mi hluta \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.<\/p>\n\n\n\n<p>Gr\u00f3\u00f0amyndunarkv\u00f6rn s\u00e9rhagsmuna af \u00feessu tagi, sem \u00fer\u00edfst \u00ed skj\u00f3li p\u00f3it\u00edsks valds, v\u00e6ri \u00f3hugsandi \u00ed norr\u00e6nu velfer\u00f0arr\u00edki. Til \u00feess a\u00f0 sannf\u00e6rast um \u00fea\u00f0 n\u00e6gir a\u00f0 kynna s\u00e9r au\u00f0lindap\u00f3litik Nor\u00f0manna, b\u00e6\u00f0i a\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar ol\u00eduau\u00f0lindina og sj\u00e1var\u00fatveginn. \u00dear er \u00f3l\u00edku saman a\u00f0 jafna.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. \u00deetta sn\u00fdst allt um p\u00f3lit\u00edskt vald<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00deegar fj\u00e1rmagnseigendur og forstj\u00f3raveldi fyrirt\u00e6kjanna n\u00e6r \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6lsa undir sig stj\u00f3rnm\u00e1lavaldi\u00f0 l\u00edka, stendur almenningur eftir berskjalda\u00f0ur og varnarlaus \u00e1 p\u00f3lit\u00edsku berangri. Svona er \u00cdsland \u00ed dag. Vinnandi f\u00f3lk \u00e1 \u00cdslandi m\u00e1 vita \u00fea\u00f0, af fenginni reynslu, a\u00f0 \u00fea\u00f0 getur ekki r\u00e9tt sinn hlut \u00ed gl\u00edmunni vi\u00f0 forr\u00e9ttindah\u00f3pa fj\u00e1rmagnseigenda, nema \u00fea\u00f0 sameinist \u00ed n\u00fdrri mannr\u00e9ttindahreyfingu &#8211; undir merkjum s\u00edgildrar jafna\u00f0arstefnu \u2013 og me\u00f0 \u00f6flluga verkal\u00fd\u00f0shreyfingu a\u00f0 bakhjarli.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 v\u00edsar enn veginn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u00f6fundur er fyrrverandi forma\u00f0ur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins \u2013 flokks \u00edslenskra jafna\u00f0armanna.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. P\u00f3lit\u00edk sn\u00fdst um v\u00f6ld og \u00e1hrif \u00dea\u00f0 fer ekki \u00e1 milli m\u00e1la, a\u00f0 vald eigenda fj\u00e1rmagns og fyrirt\u00e6kja er gr\u00ed\u00f0arlegt \u00ed kap\u00edtal\u00edsku hagkerfi. \u00c1kv\u00f6r\u00f0unarvaldi\u00f0 um fj\u00e1rfestingar og framkv\u00e6mdir, sem afkoma okkar allra byggir \u00e1, er a\u00f0 st\u00e6rstum hluta \u00ed \u00feeirra h\u00f6ndum. Valdi\u00f0 \u00e1 vinnumarka\u00f0num til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a og reka er \u00ed h\u00f6ndum \u00feeirra. Ef &hellip; <a href=\"https:\/\/jbh.is\/?p=3024\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Norr\u00e6na m\u00f3deli\u00f0 v\u00edsar veginn&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-3024","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3024","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3024"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3024\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3025,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3024\/revisions\/3025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3024"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3024"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}