{"id":3052,"date":"2020-12-22T10:21:51","date_gmt":"2020-12-22T10:21:51","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/?p=3052"},"modified":"2021-08-21T10:23:41","modified_gmt":"2021-08-21T10:23:41","slug":"um-politiskar-draumaradningar-og-veruleikafirringu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=3052","title":{"rendered":"UM P\u00d3LIT\u00cdSKAR DRAUMAR\u00c1\u00d0NINGAR OG VERULEIKAFIRRINGU"},"content":{"rendered":"<p>Kjartan \u00d3lafsson: Um komm\u00fanistaflokkinn og S\u00f3s\u00edalistaflokkinn \u2013 draumar og veruleiki \u2013 stj\u00f3rnm\u00e1l \u00ed endurs\u00fdn. M\u00e1l og menning.<\/p>\n<p>\u00deetta er mikill do\u00f0rantur, 568 bls. \u00ed st\u00f3ru broti, r\u00edkulega myndskreytt. \u00de\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 hvergi a\u00f0 finna hugmyndalegt uppgj\u00f6r vi\u00f0 sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0 og hollustu komm\u00fanistaflokks og s\u00f3s\u00edalistaflokks, eins og seinna ver\u00f0ur viki\u00f0 a\u00f0, er engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur mikill  fengur a\u00f0 \u00feessari b\u00f3k. H\u00f6fundurinn \u00e1 \u00feakkir skyldar fyrir \u00fe\u00e1 elju, sem hann leggur \u00e1 sig \u00e1 efri \u00e1rum vi\u00f0 a\u00f0 halda til haga g\u00f6gnum og heimildum og fyrir a\u00f0 s\u00fdna okkur \u00ed n\u00e6rmynd pers\u00f3nur og leikendur \u00ed \u00feessum dramat\u00edska harmleik. \u00deetta er ekki \u00feurr og bl\u00f3\u00f0laus sk\u00fdrsla fr\u00e6\u00f0imanns, sem \u00feykist vera hlutlaus. \u00deetta er lifandi fr\u00e1s\u00f6gn manns, sem var \u00e1 t\u00edmabili sj\u00e1lfur \u00ed innsta hring, einn fremsti fulltr\u00fai annarrar kynsl\u00f3\u00f0ar, sem t\u00f3k Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0i\u00f0 \u00ed arf, en haf\u00f0i ekki til a\u00f0 bera n\u00e6gan andlegan hei\u00f0arleika e\u00f0a p\u00f3lit\u00edskan kjark til a\u00f0 gera upp vi\u00f0 \u00fea\u00f0 hugmyndalega \u00ferotab\u00fa og var\u00f0 \u00fev\u00ed \u201ekynsl\u00f3\u00f0 \u00e1n sk\u00fdrrar p\u00f3lit\u00edskrar sj\u00e1lfsmyndar, s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0\u201c, eins og Kjartan sj\u00e1lfur or\u00f0ar \u00fea\u00f0.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Kjartan velur \u00feann kost a\u00f0 lei\u00f0a lesandann \u00e1 fund \u00feeirra \u00feriggja einstaklinga, sem seinni t\u00edma menn hafa gjarnan kalla\u00f0 \u201ehina heil\u00f6gu \u00ferenningu\u201c \u00feessa safna\u00f0ar. \u00dea\u00f0 eru \u00feeir Einar Olgeirsson, Brynj\u00f3lfur Bjarnason og Kristinn E. Andr\u00e9sson: Merkisberinn og sp\u00e1ma\u00f0urinn, innsiglisv\u00f6r\u00f0ur r\u00e9tttr\u00fana\u00f0arins og menningarp\u00e1finn, eins og Kristinn var gjarnan nefndur. \u00deetta gefur lesandanum pers\u00f3nulega n\u00e1nd vi\u00f0 s\u00f6gupers\u00f3nurnar. Vi\u00f0 f\u00e1um sm\u00e1m saman inns\u00fdn \u00ed hugarfar, hugsunarh\u00e1tt og breytni, vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 ytri atbur\u00f0um, fremur en bara fullna\u00f0ard\u00f3ma af sj\u00f3narh\u00f3li seinni t\u00edma. En \u00f6rl\u00f6gin l\u00e1ta ekki a\u00f0 s\u00e9r h\u00e6\u00f0a, h\u00e6fileikar\u00edkir hugsj\u00f3namenn enda a\u00f0 lokum feril sinn sem afvegaleiddir draum\u00f3ragl\u00f3par. \u00deear \u00e1 reynir, brestur \u00fe\u00e1 \u00ferek til a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 og bera sannleikanum vitni. \u00dea\u00f0 sem tekur vi\u00f0 undir lokin er auvir\u00f0ilegur p\u00f3lit\u00edskur feluleikur, eins og gjarna vill ver\u00f0a me\u00f0 s\u00e9rtr\u00faars\u00f6fnu\u00f0i, sem sta\u00f0na \u00ed kreddu, leysast \u00feeir upp \u00ed \u201elitlar lj\u00f3tar kl\u00edkur\u201c, sem berast \u00e1 banaspj\u00f3t \u00ed f\u00e1fengilegum or\u00f0hengilsh\u00e6tti. En sagan er vissulega \u00feess vir\u00f0i a\u00f0 segja hana, fyrst og fremst \u00f6\u00f0rum og seinni t\u00edma m\u00f6nnum til vi\u00f0v\u00f6runar.<\/p>\n<p>Kjartan \u00d3lafsson var\u00f0 seinasti framkv\u00e6mdastj\u00f3ri Sameiningarflokks al\u00fe\u00fd\u00f0u-s\u00f3s\u00edalistaflokksins (1962-68) , \u00feegar flokkurinn skipti um nafn og n\u00famer. Kjartan m\u00e1 \u00fev\u00ed me\u00f0 r\u00e9ttu kallast \u00fatfararstj\u00f3ri hans. Hann var r\u00e1\u00f0inn til verka af Einari Olgeirssyni, hinum aldna lei\u00f0toga Komm\u00fanistaflokks \u00cdslands og S\u00f3s\u00edalistaflokksins. Verkefni Kjartans var a\u00f0 sj\u00e1 um, a\u00f0 leifarnar af S\u00f3s\u00edalistaflokknum daga\u00f0i ekki uppi sem l\u00edtinn s\u00e9rtr\u00faars\u00f6fnu\u00f0 hinna sov\u00e9thollu, \u00feegar Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalaginu yr\u00f0i breytt \u00far kosningabandalagi \u00ed fullbur\u00f0ugan stj\u00f3rnm\u00e1laflokk.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 kosningabandalag S\u00f3s\u00edalistaflokks og fylgismanna Hannibals (1956- 19689, sem ur\u00f0u vi\u00f0skila vi\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkinn, eftir a\u00f0 Hannibal tapa\u00f0i formannskj\u00f6ri \u00e1 flokks\u00feingi 1954. \u00dea\u00f0 var \u00ed \u00feri\u00f0ja sinn, sem Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn klofna\u00f0i. \u00deegar h\u00e9r var komi\u00f0 s\u00f6gu s\u00f6g\u00f0u fylgismenn Hannibals skili\u00f0 vi\u00f0 kosningabandalagi\u00f0 vi\u00f0 s\u00f3s\u00edalista, sem haf\u00f0i vissulega for\u00f0a\u00f0 S\u00f3s\u00edalistasflokknum fr\u00e1 hruni \u00ed kosningunum \u00e1ri\u00f0 1956. \u00dea\u00f0 sem s\u00ed\u00f0an ger\u00f0ist var fyrst og fremst nafnbreyting \u2013 p\u00f3l\u00edt\u00edskt kennit\u00f6luflakk. S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn t\u00f3k upp nafni\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalag 2.<\/p>\n<p>Hannibalistar stofnu\u00f0u Samt\u00f6k frj\u00e1lslyndra og vinstrimanna (SFV). \u00deeim samt\u00f6kum var\u00f0 n\u00e6gilega vel \u00e1gengt \u00ed kosningum 1971 til a\u00f0 fella Vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnina (samstj\u00f3rn Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is- og Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokks, sem haf\u00f0i vara\u00f0 \u00ed \u00ferj\u00fa kj\u00f6rt\u00edmabil, e\u00f0a \u00ed t\u00f3lf \u00e1r). Svo var myndu\u00f0 vinstri stj\u00f3rn undir forystu Frams\u00f3knar, \u00fear sem fyrrum f\u00e9ndur sameinu\u00f0ust \u00e1 n\u00fd. Upprifjun \u00feessara n\u00e1nast \u00f3sj\u00e1lfr\u00e1\u00f0u umbrota \u00e1 vinstri &#8211;  v\u00e6ng \u00edslenskra stj\u00f3rnm\u00e1la \u00e1 \u00feesum t\u00edma hl\u00fdtur a\u00f0 vekja upp spurningar, hvort m\u00f6nnum hafi yfirleitt veri\u00f0 sj\u00e1lfr\u00e1tt \u00e1 \u00feessari vegfer\u00f0.<\/p>\n<p>Kennit\u00f6luflakk<\/p>\n<p>Er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00fdsa \u00feessum umbrotum sem uppgj\u00f6ri vi\u00f0 vafasama fort\u00ed\u00f0 Komm\u00fanistaflokks \u00cdslands og Sameiningarflokks Al\u00fe\u00fd\u00f0u-S\u00f3s\u00edalistaflokksins? \u00dea\u00f0 er af og fr\u00e1. Reyndar \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti. \u00deetta brambolt allt saman sk\u00fdrist helst af \u00fev\u00ed, a\u00f0 meirihlutinn, sem eftir sat undir n\u00fdju nafni og kennit\u00f6lu, vildi koma \u00ed veg fyrir, a\u00f0 sl\u00edkt uppgj\u00f6r f\u00e6ri fram vi\u00f0 arfleif\u00f0 Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0sins \u00e1 \u00cdslandi. \u00de\u00fa \u00fearft ekki a\u00f0 hafa m\u00edn or\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed. \u00deetta sta\u00f0festir L\u00fa\u00f0v\u00edk J\u00f3sefsson, sem gegndi lykilhlutverki \u00ed \u00feessari leiks\u00fdningu og var almennt talinn rauns\u00e6rri \u00ed p\u00f3lit\u00edk en flestir samstarfsmenn hans. Kjartan vitnar \u00ed hann \u00ed b\u00f3k sinni,  (bls. 472):<\/p>\n<p>Litlu \u00e1\u00f0ur en Einar Olgeirsson gekk \u00e1 minn fund (1972) til a\u00f0 bi\u00f0ja mig um g\u00e6tni \u00ed  skrifum (\u00dej\u00f3\u00f0viljans) um Sov\u00e9tr\u00edkin, var L\u00fa\u00f0v\u00edk J\u00f3sefsson staddur \u00ed Austur-Berl\u00edn og  r\u00e6ddi \u00fe\u00e1 Maskowski, yfirmann Al\u00fej\u00f3\u00f0atengsladeildar mi\u00f0stj\u00f3rnar austur-\u00fe\u00fdska  valdaflokksins. L\u00fa\u00f0v\u00edk sag\u00f0i \u00ed \u00fev\u00ed samtali, a\u00f0 breytingin fr\u00e1 S\u00f3s\u00edalistasflokknum yfir \u00ed Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagi\u00f0 hef\u00f0i \u201ea\u00f0eins veri\u00f0 formlegs e\u00f0lis\u201c og t\u00f3k fram a\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagi\u00f0 vildi gjarnan b\u00e6ta samskiptin vi\u00f0 hina austur-\u00fe\u00fdsku valdhafa\u201c.<\/p>\n<p>Kjartan segir, a\u00f0 \u00fearna hafi L\u00fa\u00f0v\u00edk tala\u00f0 \u00fevert a stefnu flokksins. En or\u00f0 L\u00fa\u00f0v\u00edks sanna, a\u00f0 stefnuyfirl\u00fdsing Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsins um tengslaslit vi\u00f0 Sov\u00e9tr\u00edkin og leppr\u00edki \u00feeirra eftir innr\u00e1s \u00feerira \u00ed T\u00e9kk\u00f3sl\u00f3vak\u00edu til a\u00f0 k\u00e6fa vori\u00f0 \u00ed Prag 1968 var bara til heimabr\u00faks \u2013 partur af feluleiknum. Veruleikinn var allur annar, eins og v\u00ed\u00f0a kemur fram \u00ed fr\u00e1s\u00f6gn Kjartans. \u00de\u00f3tt Kjartani s\u00e9 mj\u00f6g \u00ed mun a\u00f0 s\u00fdna fram \u00e1, a\u00f0 hann pers\u00f3nulega hafi veri\u00f0 or\u00f0inn fr\u00e1hverfur Sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0inu, \u00feegar h\u00e9r var komi\u00f0 s\u00f6gu upp \u00far 1960, neitar hann \u00fev\u00ed ekki, a\u00f0 hin aldra\u00f0a sveit \u00ed forystu flokksins sat f\u00f6st vi\u00f0 sinn keip. \u00dea\u00f0 \u00e1 vi\u00f0 um hina heil\u00f6gu \u00ferenningu, sem veitt haf\u00f0i hreyfingunni andlega forystu fr\u00e1 stofnun Komm\u00fanistaflokksins fr\u00e1 \u00e1rinu 1930  til hinsta dags S\u00f3s\u00edalistaflokksins 1968. Flokkurinn skipti bara um nafn og n\u00famer, og feluleikurinn h\u00e9lt \u00e1fram.  Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagi\u00f0 sigldi \u00e1fram \u201eme\u00f0 l\u00edki\u00f0 \u00ed lestinni\u201c, eins og ekkert hef\u00f0i \u00ed skorist. \u00dea\u00f0 \u00e1 l\u00edka vi\u00f0 um n\u00e6stu kynsl\u00f3\u00f0, sem t\u00f3k vi\u00f0 \u00feessu andlega \u00ferotab\u00fai, eftir leynir\u00e6\u00f0u Kr\u00fastjoffs um gl\u00e6pi Stal\u00edns, uppreisnina \u00ed Ungverjalandi 1956 og vori\u00f0 \u00ed Prag 1968. Sj\u00e1lfur l\u00fdsir Kjartan \u00feessu \u00ed afm\u00e6lisgrein um forvera sinn sem framkv\u00e6mdastj\u00f3ra S\u00f3s\u00edalistaflokksins, Inga R. Helgason (29.07.84):<\/p>\n<p>\u201eFall \u00feeirrar kynsl\u00f3\u00f0ar, sem \u00fe\u00fa tilheyr\u00f0ir, var sl\u00edkt sem vi\u00f0 \u00feekkjum,vegna \u00feess a\u00f0 menn l\u00e9tu hollustu of lengi standa \u00ed vegi fyrir \u00fev\u00ed hugmyndalega upppgj\u00f6ri, sem kall t\u00edmans kraf\u00f0ist. \u00deegar br\u00fdn \u00fe\u00f6rf kalla\u00f0i \u00e1 dj\u00fapt\u00e6ka, v\u00e6g\u00f0arlausa endursko\u00f0un og n\u00fdtt brautry\u00f0jendastarf, \u00fe\u00e1 dv\u00f6ldum vi\u00f0 of lengi sem sporg\u00f6ngumenn, og ur\u00f0um kynsl\u00f3\u00f0 \u00e1n sk\u00fdrrar p\u00f3lit\u00edskrar sj\u00e1lfsmyndar, s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0\u201c.<\/p>\n<p>\u00deetta er hverju or\u00f0i sannara og vir\u00f0ingarver\u00f0 hreinskilni. Gallinn er bara s\u00e1, a\u00f0 \u00feetta var skrifa\u00f0 nokkrum \u00e1ratugum of seint, til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti nokkru m\u00e1li, \u201es\u00f6gulega s\u00e9\u00f0\u201c.<\/p>\n<p>P\u00f3lit\u00edskur feluleikur<\/p>\n<p>Kjartan nefnir sj\u00e1lfur sk\u00fdrasta d\u00e6mi\u00f0 um \u00feetta, sem er \u00f6rl\u00f6g S\u00cdA-h\u00f3psins svonefnda. S\u00cdA stendur ekki fyrir \u201eCentraI Intelligence Agency\u201c, heldur stendur \u00fea\u00f0 fyrir Sambandi \u00edslenskra austantjaldsst\u00fadenta. \u00deetta \u00e1 vi\u00f0 um b\u00fdsna fj\u00f6lmennan h\u00f3p \u00edslenskra n\u00e1msmanna, sem f\u00f3ru upphaflega \u00e1 vegum Flokksins til n\u00e1ms \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkjunum og Austur-Evr\u00f3pu (Austur-\u00de\u00fdskalandi, P\u00f3llandi, Ungverjalandi, T\u00e9kk\u00f3sl\u00f3vak\u00edu og v\u00ed\u00f0ar). \u00dear fengu \u00feessir ungu menn t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 kynnast framt\u00ed\u00f0arlandi s\u00f3s\u00edalismans af eigin reynslu. \u00deetta voru menn, sem seinna \u00e1ttu eftir a\u00f0 l\u00e1ta a\u00f0 s\u00e9r kve\u00f0a,  eins og t.d. \u00c1rni Bergmann, Hj\u00f6rleifur Gu\u00f0ttormsson, Svavar Gestsson o.fl.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 l\u00e6rd\u00f3msr\u00edkt, ef \u00feessir menn hef\u00f0u veri\u00f0 virkja\u00f0ir sem fr\u00e9ttaritarar \u00dej\u00f3\u00f0viljans \u00ed Moskvu, Austur-Berl\u00edn og Leipzig, e\u00f0a hinir sem voru vista\u00f0ir \u00ed Prag, Varsj\u00e1, e\u00f0a \u00ed Beijing. \u00deegar leynibr\u00e9fum, sem \u00feeim f\u00f3ru \u00ed milli, var stoli\u00f0 og Morgunbla\u00f0i\u00f0 f\u00f3r a\u00f0 birta valda kafla \u00far \u00feeim fyrir kosningar 1962, olli \u00fea\u00f0, a\u00f0 s\u00f6gn Kjartans<\/p>\n<p>\u201e\u00fe\u00f3 nokkru uppn\u00e1mi \u00ed r\u00f6\u00f0um S\u00f3s\u00edalistaflokksins. Margur spur\u00f0i, hvers vegna er \u00fea\u00f0 sem \u00fearna er fjalla\u00f0 um, ekki teki\u00f0 til umr\u00e6\u00f0u h\u00e9r heima \u00e1 opinsk\u00e1an h\u00e1tt? Svari\u00f0 vi\u00f0 \u00feeirri spurningu er, a\u00f0 margir forystumenn flokksins \u00f3ttu\u00f0ust, a\u00f0 opinsk\u00e1\u00e1r upmr\u00e6\u00f0ur um \u00feessi m\u00e1l myndu valda \u00fev\u00edl\u00edkri sundrungu, a\u00f0 flokkurinn yr\u00f0i \u00f3f\u00e6r um a\u00f0 r\u00e6kja hlutverk sitt. \u00c1rin 1962 voru \u00e1t\u00f6kin um, hvort leggja \u00e6tti flokkinn ni\u00f0ur r\u00e9tt a\u00f0 hefjast, og menn \u00feor\u00f0u ekki a\u00f0 kveikja n\u00fdja elda \u00ed n\u00e1nd vi\u00f0 \u00fe\u00e1 p\u00fa\u00f0urtunnu\u201c.<\/p>\n<p>Reyndar var S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn \u00fe\u00e1 \u00feegar fullkomlega \u00f3f\u00e6r um a \u00f0r\u00e6kja nkkurt p\u00f3lit\u00edskt hlutverk \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1lum, enda haf\u00f0i hann ekki bo\u00f0i\u00f0 fram \u00ed kosningum undir eigin nafni svo \u00e1rum skipti. Hann \u00fe\u00f3tti ekki lengur framb\u00e6rilegur, \u00feegar h\u00e9r var komi\u00f0 s\u00f6gu. Um \u00feetta segi \u00e9g \u00ed b\u00f3k minni \u201eT\u00e6pitungulaust \u2013 l\u00edfssko\u00f0un jafna\u00f0armanns\u201c, (sj\u00e1 bls.61):<\/p>\n<p>\u201eUppgj\u00f6ri\u00f0 vi\u00f0 fort\u00ed\u00f0ina f\u00f3r \u00fev\u00ed aldrei fram. \u00dea\u00f0 var\u00f0 \u00fev\u00ed ekki fyrr en Berl\u00ednarm\u00farinn var fallinn, \u00de\u00fdskaland var endursameina\u00f0, Austur-Evr\u00f3pa var\u00f0 frj\u00e1ls undan Sov\u00e9tokinu og Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar h\u00f6fu endurheimt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i sitt, a\u00f0 vandam\u00e1li\u00f0 leystist af sj\u00e1lfu s\u00e9r. Sov\u00e9tr\u00edkin voru ekki lengur til. \u00deau leystust upp \u00ed frumparta s\u00edna. Lei\u00f0togar Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a tr\u00faa \u00fev\u00ed, a\u00f0 endurheimt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00feeirra hafi veri\u00f0 upphafi\u00f0 a\u00f0 endalokum Sov\u00e9tr\u00edkjanna. \u00dea\u00f0 er nokku\u00f0 til \u00ed \u00fev\u00ed. Segj\u00e1 m\u00e1, a\u00f0 frumkv\u00e6\u00f0i \u00cdslands a\u00f0 vi\u00f0urkenningu al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagsins \u00e1 endurreistu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00feessara sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a vi\u00f0 Eystrasalt hafi veri\u00f0 endapunkturinn \u00e1 \u00feessum har\u00f0v\u00edtugu deilum,  sem h\u00e9r hafa veri\u00f0 ger\u00f0ar a\u00f0 s\u00f6guefni, um afst\u00f6\u00f0una til Sov\u00e9tr\u00edkjanna. \u00dea\u00f0 var ekkert lengur til a\u00f0 deila um\u201c. Sov\u00e9tr\u00edkin einfaldlega lognu\u00f0ust \u00fat af \u2013 \u00feau fyrirf\u00f3ru s\u00e9r \u2013 \u00e1n \u00feess a\u00f0 bl\u00f3\u00f0ug styrj\u00f6ld brytist \u00fat.<\/p>\n<p>Sundrungarafl<\/p>\n<p>Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn og Al\u00fe\u00fd\u00f0usambandi\u00f0 voru upphaflega ein og sama hreyfingin, stofnu\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1916, \u00ed mi\u00f0ri Fyrri heimsstyrj\u00f6ld, og \u00e1\u00f0ur en brast \u00e1 me\u00f0 r\u00fassnesku byltingunni 1917. \u00deetta var mannr\u00e9ttindahreyfing f\u00e1t\u00e6ks f\u00f3lks. Verkal\u00fdshreyfingin \u00feurfti a\u00f0 berjat fyrir samningsr\u00e9tti um kaup og kj\u00f6r, vinnut\u00edma og starfs\u00f6ryggi. Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn \u00e1tti a\u00f0 berjast fyrir b\u00e6ttum l\u00edfskj\u00f6rum f\u00f3lks gegnum p\u00f3lit\u00edkina \u00ed sveitarstj\u00f3rnum og \u00e1 Al\u00feingi. Almannatryggingar og h\u00fasn\u00e6\u00f0i \u00e1 vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegum kj\u00f6rum voru st\u00e6rstu m\u00e1lin fyrstu \u00e1rin. \u00deessi hreyfing bo\u00f0a\u00f0i ekki byltingu heldur h\u00e6gfara umb\u00e6tur \u00ed krafti l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is. Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn er \u00fev\u00ed m\u00f3\u00f0urflokkur l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegrar jafna\u00f0arstefnu \u00e1 \u00cdslandi.<\/p>\n<p>En \u00fear kom, a\u00f0 hugsj\u00f3namenn t\u00f6ldu, a\u00f0 \u00feetta gengi of \u201egr\u00e1tlega seint\u201c. \u00deeir stofnu\u00f0u komm\u00fanistaflokk \u00e1ri\u00f0 1930. Hann var \u00fatib\u00fa fr\u00e1 Komintern \u2013 al\u00fej\u00f3\u00f0asambandi komm\u00fanista \u2013 og stj\u00f3rna\u00f0 beint fr\u00e1 Moskvu. \u00deetta var fyrsti klofningur Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins. Komm\u00fanistar skilgreindu l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isjafna\u00f0armenn sem h\u00f6fu\u00f0\u00f3vini s\u00edna. \u00deeir v\u00e6ru helstu hj\u00e1lparkokkar au\u00f0valdsins. H\u00e6gfara umb\u00e6tur myndu bara framlengja ar\u00f0r\u00e1\u00f0n kap\u00edtalismans. \u00dea\u00f0 \u00feyrfti byltingu a\u00f0 sov\u00e9skri fyrirmynd. Og engar m\u00e1lami\u00f0lanir.<\/p>\n<p>\u00deegar uppgangur \u00fe\u00fdska nazismans var farinn a\u00f0 \u00f3gna framt\u00ed\u00f0 Sov\u00e9tr\u00edkjanna, sneru Kremlverjar vi\u00f0 bla\u00f0inu. Komm\u00fanistar \u00e1ttu a\u00f0 fylkja li\u00f0i me\u00f0 jafna\u00f0arm\u00f6nnum gegn fasismanum. S\u00fa samfylking leiddi til stofnunar sameiningarflokks Al\u00fe\u00fd\u00f0u, S\u00f3s\u00edalistaflokksins 1938. S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn var  varla fyrr stofna\u00f0ur en Hilter og Stal\u00edn ger\u00f0u me\u00f0 s\u00e9r fri\u00f0ars\u00e1ttm\u00e1la. \u00deeir skiptu Evr\u00f3pu milli s\u00edn. Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar og Finnland \u2013  eitt Nor\u00f0urlanda \u2013 komu \u00ed hlut Sov\u00e9tr\u00edkjanna.  \u00dear me\u00f0 var str\u00ed\u00f0i\u00f0 komi\u00f0 a\u00f0 b\u00e6jardyrum okkar. \u00dear me\u00f0 klofna\u00f0i Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn \u00ed anna\u00f0 sinn. Umb\u00f3taafl Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins og verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar bei\u00f0 enn \u00e1 n\u00fd verulegan hnekki.<\/p>\n<p>Hitler hernam b\u00e6\u00f0i Noreg og Danm\u00f6rku og h\u00f3f s\u00ed\u00f0an innr\u00e1s \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkin. \u00dear me\u00f0 var Stal\u00edn or\u00f0inn bandama\u00f0ur Vesturveldanna. S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn naut vins\u00e6lda Rau\u00f0a hersins, sem reyndist sigurs\u00e6ll \u00ed vi\u00f0ureign vi\u00f0 \u00fe\u00fdska nazismann. St\u00f3ra stundin \u00ed s\u00f6gu S\u00f3s\u00edalistaflokksins var n\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnin 1942-44,  \u00fear sem innsiglisv\u00f6r\u00f0ur r\u00e9tttr\u00fana\u00f0arins \u00ed S\u00f3v\u00e9ttr\u00fabo\u00f0inu, var\u00f0 menntam\u00e1lar\u00e1\u00f0herra undir fors\u00e6ti \u00d3laf Thors. \u00dear me\u00f0 var S\u00f3s\u00edalistaflokkurinn or\u00f0inn st\u00e6rri en m\u00f3\u00f0urflokkurinn, Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn. Og h\u00e9lt \u00feeirri st\u00f6\u00f0u undir n\u00fdju nafni Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsins fr\u00e1 1968 \u00fear til 1987.<\/p>\n<p>\u00deessi atbur\u00f0ar\u00e1s sk\u00fdrir hvers vegna stj\u00f3rnm\u00e1la\u00fer\u00f3un \u00e1 \u00cdslandi var\u00f0 \u00f6ll \u00f6nnur en annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum. Flokkar atvinnurekenda ur\u00f0u r\u00e1\u00f0andi flokkar \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum, en flokkur l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is-jafna\u00f0armanna var minnsti flokkurinn \u00ed fj\u00f3rflokkakerfinu og glata\u00f0i forystuhlutverki s\u00ednu \u00ed verkal\u00fd\u00f0shreyfingunni. \u00deess vegna n\u00e1\u00f0i \u00cdsland \u00fev\u00ed aldrei a\u00f0 ver\u00f0a raunverlulegt norr\u00e6nt velfer\u00f0arr\u00edki. \u00deess vegna er \u00cdsland meira \u00f3jafn\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag en \u00f6nnur Nor\u00f0url\u00f6nd og framt\u00ed\u00f0 okkar meiri \u00f3vissu undirorpin.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kjartan \u00d3lafsson: Um komm\u00fanistaflokkinn og S\u00f3s\u00edalistaflokkinn \u2013 draumar og veruleiki \u2013 stj\u00f3rnm\u00e1l \u00ed endurs\u00fdn. M\u00e1l og menning. \u00deetta er mikill do\u00f0rantur, 568 bls. \u00ed st\u00f3ru broti, r\u00edkulega myndskreytt. \u00de\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 hvergi a\u00f0 finna hugmyndalegt uppgj\u00f6r vi\u00f0 sov\u00e9ttr\u00fabo\u00f0 og hollustu komm\u00fanistaflokks og s\u00f3s\u00edalistaflokks, eins og seinna ver\u00f0ur viki\u00f0 a\u00f0, er engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur mikill fengur &hellip; <a href=\"https:\/\/jbh.is\/?p=3052\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;UM P\u00d3LIT\u00cdSKAR DRAUMAR\u00c1\u00d0NINGAR OG VERULEIKAFIRRINGU&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-3052","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3052"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3054,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3052\/revisions\/3054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}